Кіріспе

Сатурн ғибадатханасы (лат. Templum Saturni немесе Aedes Saturni;) – қазіргі Италиядағы Рим қаласында орналасқан Сатурн құдайына арналған ежелгі римдік ғибадатхана. Оның қираған қалдықтары Рим форумының батыс жағындағы Капитолий төбесінің етегінде орналасқан. Ғибадатхананың алғашқы құдайына бағышталуы б.з.д. 497 жылға дейін соқталады, бірақ ежелгі авторлар осы орынның тарихы туралы көп дауласты.

Тарих

Ғибадатхананың құрылысы Рим патшалығының соңғы жылдары Тарквиний Супербус тұсында басталған деп саналады. Оның консул Тит Ларций арқылы ашылуы Республиканың алғашқы жылдарында болды, бұл оны Юпитер Оптимус Максимустың ғибадатханасынан кейін ең көне республикалық ғибадатханаға айналдырды. Ғибадатхананың алдындағы Сатурнның құрбандық тасы одан да көне болған және Сатурнның Капитолий төбесінде қала құруымен байланысты болған деп есептеледі. Ғибадатхана б.з.д. 42 жылы Мунаций Планкус тарапынан толыққандай қайта жаңғыртылды. Қазіргі қираған орын Сатурн ғибадатханасының үшінші кезеңін көрсетеді, ол 360 жылы болған өрттен кейін салынған. Фриздегі қолға түскен жазу осы өрттен кейін жасалған қалпына келтіруді еске алады. Бұл 4-ші ғасырдың соңындағы қайта құру осы кезеңдегі дінге қайта оралуды көрсетеді. Ғибадатхана Рим империясының соңғы жылдарындағы дінге қарсы қуғын кезінде жабылуы мүмкін. Рим мифологиясында Сатурн Алтын ғасыр кезінде билік еткен және ол байлықпен байланысты болып қала берді. Оның ғибадатханасында Рим Республикасының алтын және күміс резервтерін сақтаған қазыналық қойма – аэрарий орналасқан. Мемлекеттік архивтер, металдарды өлшеуге арналған белгілер мен таразылар да онда сақталған. Кейіннен аэрарий басқа ғимаратқа, ал архивтер жақын орналасқан Табулариумға көшірілді. Ғибадатхананың травертинмен қапталған бетон тұғыры хабарламалар ілу үшін пайдаланылған.

Сәулет

Құлап кеткен ғимараттан тек алдыңғы кірер жердің қалдықтары ғана қалды. Ішінара сақталған фронтонға:

"Рим Сенаты мен халқы өрттен жанып кеткен [ғибадатхананы] қалпына келтірді" деген жазу жазылған. Фронтон мен жеті қалған бағана – Римнің ежелгі сәулет мұрасының танымал бейнесінің бірі. Кейінгі антикалық стильде өрнектелген иондық бағаналардың капительдерін қоспағанда, қалған барлық материалдар басқа ғимараттардан алынған. Сатурн ғибадатханасын салуға қолданылған сполиялардың мысалдары – египеттік гранит бағана шахталары және кеш республикалық акант фризі. Сатурнның басқа да культ мүсіндеріне сүйенсек, ғибадатхана ішіндегі құдайдың мүсіні жамылған және орақпен жабдықталған. Мүсін ағаштан жасалып, майға толтырылған. Аяқтары жүнмен оралған, олар тек 17 желтоқсанда, Сатурналия күні ғана алынып тасталған. Осы мереке күнінде құлдарға уақытша бостандық беріліп, отбасы мүшелері бір-біріне сыйлықтар алмасып тұратын.