Мишель Крозье: Француз социологының өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Француз социологы Мишель Крузье (6 қараша 1922, Сент-Менехольд, Марна – 24 мамыр 2013, Париж) – француз социологы және 1999 жылдан қайтыс болғанға дейін Моральдық және саяси ғылымдар академиясының мүшесі. Ол сонымен қатар Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі, Америка философиялық қоғамының мүшесі және 1997 жылғы Алексис де Токвиль сыйлығының лауреаты болды.

Өмірбаян

Мишель Крозье білім алып әлеуметтік ғылымға келген жоқ. Ол әлеуметтанушы болды, себебі Америка Құрама Штаттарындағы жұмысшы қозғалысын зерттеу үшін пайдаланған американдық стипендиясының арқасында әлеуметтік талдаудағы маңызды тәжірибесіне қол жеткізді. Бизнес (HEC Paris, 1943) және құқық бойынша алғашқы білімінен кейін, ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары он төрт ай бойы АҚШ-ты аралап, кәсіподақ мүшелерімен және шенеуніктермен сұхбаттасып, американдық еңбек қозғалысымен және жалпы американдық қоғаммен танысты. Францияға оралған соң, ол осы зерттеулердің нәтижелері бойынша кітап жариялады және француз Ұлттық ғылыми зерттеулер орталығына әлеуметтанушы ретінде қосылды. 1953 жылы ол француз почта банкіндегі кеңсе қызметкерлері туралы алғашқы зерттеуін жүргізді. Осы зерттеудің нәтижелерін жариялау ("Petits Fonctionnaires au travail") оның кеңсе жұмысын зерттейтін әлеуметтанушы ретінде беделін бекітті және сақтандыру компаниялары, ірі мемлекеттік банк және, соңғысы ретінде, француз темекі монополиясы туралы жаңа зерттеулер сериясын бастады. 1959 жылы ол Пало-Альтодағы Мінез-құлықты зерттеу орталығына шақырылды. Ол жерде ол 1964 жылы ағылшын тілінде, кейін француз тілінде жарық көрген "Бюрократиялық құбылыс" кітабын әзірлеу және жазу жұмыстарын бастады. Бұл кітап Францияда ұйымдарды зерттеуді жеке ғылым саласы ретінде қалыптастырды және Мишель Крозье кейіннен "ұйымдарды стратегиялық талдау" деп аталатын негіздерін салды. "Бюрократиялық құбылыс" кітабының халықаралық сәттілігі оған француз әкімшілігі мен өзгерістерді зерттеуге арналған жаңа бағдарламаны бастаған, жас әлеуметтанушылардың шағын тобы – Ұйымдарды зерттеу орталығын (CSO) құруға мүмкіндік берді, сонымен қатар оның ұйымдарды зерттеуге қатысты көзқарасын теориялық және әдістемелік тұрғыдан жетілдіруге септігін тигізді. 1977 жылы Эрхард Фридбергпен бірлесіп, ол "Актер және жүйе" (Actors and Systems, 1981, Chicago University Press) атты ғылыми мақаласын жариялады, ол Францияда және континенттік Еуропада үлкен әсер етті. Онда авторлар ұйымдарды және басқа да формалды емес әрекет ету жүйелерін зерттеуге қатысты көзқарасты ұсынады және оның негізінде жатқан теориялық және әдістемелік ұстанымдарды егжей-тегжейлі сипаттайды. Ұйымдар мен жүйелердің жұмыс істеу механизмі стратегиялық тұрғыдан өзара байланысты актерлер тобы арасындағы билік пен келіссөздерді бағыттайтын және бекітетін ойын құрылымдарынан туындайды деп есептеледі. Профессор Крозье социологияны және социологиялық теорияны жеке мақсат ретінде қарастырмады. Ол әлеуметтанулық жұмысын әкімшілік және әлеуметтік реформаларға деген ұмтылысынан ажыратпады, осы мақсатта жеті кітап жариялады және көптеген консультациялар мен араласуларға қатысты. Ол өзінің өмірбаянын екі томдық "Ма Белль Эпок" (2002) және "А Контр Курант" (2004) кітаптарында жариялады.

Michel Crozier did not become a sociologist by training. He became a sociologist because of a seminal experience in social analysis that was made possible by an American scholarship that he used to study the labor movement in the United States. After his initial training in business (HEC Paris, 1943) and law, he spent fourteen months traveling across the US in the immediate post World War II years, interviewing labor union members and officials, getting to know the American labor movement and American society in general. Back in France, he published a book on this research and joined the French National Center for Scientific Research as a sociologist. In 1953, he carried out his first research on the white collar workers in the French Postal Bank. The publication of the results of this research (Petits Fonctionnaires au travail) established his reputation as a sociologist of white collar work and set off a series of new field studies on insurance companies, a big nationalized bank and, last but not least, on the French tobacco monopoly. In 1959, he was invited to the Center for Advanced Study in the Behavioral Sciences at Palo Alto. There he started the elaboration and writing up of what eventually became The Bureaucratic Phenomenon, published first in English in 1964, and then in French. In this book, which established the sociology of organizations as a discipline in France, Michel Crozier sketched out the bases of what would later on become the "strategic analysis of organizations." The international success of The Bureaucratic Phenomenon provided him with the reputation and the resources to found the Center for the Sociology of Organizations (CSO), a small research group of young sociologists, with whom he embarked on a new research program on French Administration and Change, and pursued the theoretical and methodological elaboration of his approach to the study of organizations. In 1977, together with Erhard Friedberg, he published L’Acteur et le système (Actors and Systems, 1981, Chicago University Press), a scientific essay that was highly influential in France and continental Europe. In it, the authors put forth an approach to the study of organizations and other less formalized systems of action, detailing the theoretical and methodological assumptions that lie behind it. The way in which organizations and systems function is conceptualized by them as originating from game structures that channel and stabilize power and bargaining relations between a set of strategically interdependent actors. Professor Crozier never considered sociology and sociological theorizing as an end in itself. He never separated his sociological work from his commitment to administrative and social reform, in the service of which he published seven books and engaged in numerous consultancies and interventions. He published his autobiography in two volumes, Ma Belle Epoque (2002), and A Contre Courant (2004).