Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз саясаттанушысы (1917–2014)
French political scientist (1917–2014)
Морис Дювергер (mɔʁis dyvɛʁʒe; 5 маусым 1917 – 16 желтоқсан 2014) – француз заңгері, әлеуметтанушы, саясаттанушы және саясаткер, Ангулем қаласында, Шарант департаментінде дүниеге келген. Бордо университетінде заңгерлік қызметін бастаған Дювергер саяси ғылымға көбірек бейімделіп, 1948 жылы Франциядағы Бордо қаласында саяси ғылымдар факультетінің алғашқыларының бірін құрды. Сорбоннаның құрметті профессоры және FNSP мүшесі, ол Corriere della Sera, la Repubblica, El País және әсіресе Le Monde сияқты газеттерде көптеген кітаптар мен мақалалар жариялады. Дювергер түрлі елдердегі саяси жүйелер мен институттардың эволюциясын зерттеді, философиялық пайымдаулардан гөрі эмпирикалық зерттеу әдістерін басымдыққа қойды. Ол Дувергер заңы деп белгілі болған теорияны жасады, ол көпшілік дауыспен сайлау жүйесі мен екі партиялық жүйенің қалыптасуы арасындағы байланысты анықтайды. Францияның саяси жүйесін талдағанда, ол жартылай президенттік жүйе терминін енгізді. Бекзат коммунист және Кеңес Одағының жақтасы болған ол, 1956 жылдың ақпанында Кеңес Одағының басшысы Никита Хрущевтің сөйлеген сөзінен кейін Сталин бұрынғы тирандардың көпшілігінен жақсы да, нашар да емес екенін, ал Ресей Коммунистік партиясы – жасушалары үнемі жаңарып отыратын тірі организм екенін, тазалау қорқынышы жауынгерлерді сергек ұстап, олардың ынтасын қайта жандандырғанын жазды. 1989 жылдан 1994 жылға дейін ол Еуропалық парламентте Италия Коммунистік партиясының, кейіннен Солшыл демократиялық партиясының мүшесі болды. 1981 жылы Сербия Ғылым және өнер академиясының мүшесі болып сайланды. 2014 жылдың 16 желтоқсанында 97 жасында қайтыс болды.
Maurice Duverger (mɔʁis dyvɛʁʒe; 5 June 1917 – 16 December 2014) was a French jurist, sociologist, political scientist and politician born in Angoulême, Charente. Starting his career as a jurist at the University of Bordeaux, Duverger became more and more involved in political science and in 1948 founded one of the first faculties for political science in Bordeaux, France. An emeritus professor of the Sorbonne and member of the FNSP, he has published many books and articles in newspapers, such as Corriere della Sera, la Repubblica, El País, and especially Le Monde. Duverger studied the evolution of political systems and the institutions that operate in diverse countries, showing a preference for empirical methods of investigation rather than philosophical reasoning. He devised a theory which became known as Duverger's law, which identifies a correlation between a first past the post election system and the formation of a two party system. While analysing the political system of France, he coined the term semi presidential system. A staunch communist and Soviet Union admirer, he wrote following the February 1956 speech by Soviet leader Nikita Khrushchev that Stalin had been no better and no worse than the majority of tyrants who preceded him, adding that the Russian Communist Party was a living organism whose cells were continuously rejuvenated, and that the fear of purges had had the effect of keeping the militants on edge, constantly reviving their zeal. From 1989 until 1994, he was a member of the Italian Communist Party, later the Democratic Party of the Left, in the European Parliament. In 1981, he was elected a member of the Serbian Academy of Sciences and Arts. He died at the age of 97 on 16 December 2014.
Мансап
20 жасынан бастап Дорионың фашистік «Француз халық партиясының» мүшесі болған Морис Дювергер 1942 жылы Бордо заң факультетінде білімін аяқтады, содан кейін 1942 жылы Пуатьеде, ал 1943 жылы Бордода заң сабақтарын оқыды (оны 1948 жылы Бордо саяси зерттеулер институтын құрып, алғашқы директоры болды). Ол сонымен қатар Виши Франциясының корпоративтік және әлеуметтік зерттеулер институтында оқытты. «Францияның конституциялары» (1944) атты алғашқы жарияланымда ол 1940 жылғы француз конституциясы «де-факто үкімет» құрғанын түсіндірді. Алайда, соғыс аяқталар алдында Дювергер Қарсылық қозғалысына жақындап, «Либерация» басылымында Францияның жаңа үкіметінің заңдылығын талдап, әлеуметтік-ғылыми теорияға берілді. Соғыстан кейін 1955 жылдан 1985 жылға дейін Париждегі заң және экономикалық ғылымдар факультетінде сабақ берді және Libération және Le Monde газеттеріне материалдар жариялады. 1989-1994 жылдары ол Еуропалық парламентке Италия Коммунистік партиясының депутаты ретінде сайланды. 1946 жылы ол өзінің тезистерін кеңейтіп, сайлау жүйелері мен партиялық жүйелер арасындағы байланысқа ерекше назар аударды. Осы қызығушылық оның ең маңызды еңбегінің – «Саяси партиялар» (1951) кітабының негізі болды. Бұл еңбек партиялық зерттеулер классикасы болып саналады және бірнеше тілге аударылған. Осы тезис Дювергер заңына әкелді, ал кейін ол «жартылай президенттік» және «жартылай парламентаризм» терминдерін енгізді.
A member of Doriot's fascist Parti Populaire Français from age 20, Maurice Duverger completed his studies in from the Bordeaux Department of Law in 1942, before lecturing in law at Poitiers in 1942, and Bordeaux in 1943 (where he would, in 1948, found the Institut d'études politiques de Bordeaux as its first director). He also taught at Vichy France's Institut d'études corporatives et sociales. In his first publication, "The Constitutions of France" (1944), he explained that the French constitution of 1940 created a "de facto government". However, towards the end of the war, Duverger grew close to the Resistance, and in Libération analyzed the legitimacy of the new government of France and devoted himself to social scientific theory. After the War, he taught in the faculty of law and economic sciences in Paris, 1955 to 1985, and contributed to Libération and Le Monde. From 1989 to 1994, he sat in the European Parliament as an MEP for the Italian Communist Party. In 1946 he expanded his theses, with a special interest in the relation between electoral systems and party systems. This interest is at the heart of his most important publication: "The Political Parties" (1951). The work is one of the classics of party research, translated into several languages. That thesis led to Duverger's law, and later he coined the term "semi presidentialism" and "semi parliamentarism".
Саяси партиялар
Олардың құрылымын анықтамалық нүкте ретінде алған Дювергер өзінің "Саяси партиялар" (1951) кітабында партияларды элиталық негіздегі партиялар мен бұқаралық негіздегі партиялар деп ажыратты. Элиталық негіздегі партиялар мүшелерінің санын емес, сапасын бағалайды, олардың қатысушылары жергілікті немесе ұлттық деңгейде зор ықпалға ие адамдар болады. Олардың икемді және нашар ұйымдасқан құрылымдары бар, көбінесе тәртіпсіз және жетілген прагматикалық мазмұны жоқ, бұл олардың әрбір мүшесіне кең іс-қимыл еркіндігін береді. Олардың қаржыландыруын әдетте демеушілер жүзеге асырады, ал олардың күші сайланған өкілдерінен туындайды, сондықтан олар парламенттік құрылымның партиялары болып табылады және олар өздерінің қолдаушыларының беделі мен қолдауына тәуелді. Бұқаралық негіздегі партиялар берік ұйымға және пирамида тәрізді құрылымға ие, онда деңгейлер иерархиялық түрде орналасқан. Олардың мүшелері партияның идеологиясымен емес, оның басшысымен өзін-өзі сәйкестендіреді, сондықтан олар абстрактілі байланысқа ие. Олардың шешімдері әрбір мүшесінің қатысуына негізделген, ал құрылуы мүшелерінің жарналары арқылы қамтамасыз етіледі, бұл оларды мүмкіндігінше көп жақтастар жинауға жетелейді. Бұл партиялар сайлау құқығы мен демократиямен бірге дамуға бейім. Мысалы, элиталық негіздегі партиялар сайлауға бағытталған, көбінесе эпизодтық саяси қызмет жүргізеді. Алайда, бұл олардың қарсы партияларына қатысты (тұрақты жұмыс және тәртіпті, органикалық құрылымды білдіретін) кемшілік, оларды өз ұйымдарын бұқаралық негіздегі партияларға өзгертуге итермелейді.
Having as a point of reference their structure, Duverger in his book Les Partis Politiques (1951) distinguished parties between elite based parties and mass based parties. Elite based parties rather prefer the quality of their members over their quantity, their affiliates being people of great influence on local or national scale. They have flexible and disorganized structures, in general are weakly disciplined and lack developed pragmatic content, allowing each of their members to benefit from an enormous freedom of action. Their funding is generally provided by a sponsor, and as their strength comes from their elected representatives, they are typical parties of parliamentarian creation, which depend on the reputation and support of their benefactors. Mass based parties possess a secure organization and a strong structure arranged as a pyramid, with superposed hierarchically arranged levels. Their members identify themselves more with the party's ideology than with its leader, so they have an abstract adhesion. Their decisions are based on the participation of each one of its members, and its founding is granted by their members' payments, a situation that leads them to gain as many adherents as possible. These parties tend to develop on a par with suffrage and democracy. For instance, elite based parties execute an often sporadic political labor, focused on elections. However, the disadvantage this implies in relation to their contestant parties (which denote permanent labor and a disciplined and organic structure), impels them to modify their organization to become mass based parties.
Дювергер заңы
Дювергердің ашқандығымен, ол осы құбылысты байқап, 1950 және 1960 жылдардағы бірнеше мақаласында сипаттады. Келесі зерттеулер барысында басқа саяси ғалымдар бұл құбылысты "заң" немесе принцип деп атай бастады. Дювергер заңы партиялық жүйе мен сайлау жүйесі арасындағы байланыс немесе үйлесімді көрсетеді: пропорционалды өкілдік (PR) жүйесі партия дамуына қажетті сайлау ортасын құяды, ал көпшілік дауыспен сайлау жүйесі көптеген шағын саяси партияларды ығыстырып, нәтижесінде екі партиялық жүйе қалыптасады. Саяси ғылымда Дювергер заңы – бір округтен сайланатын жүйеде көпшілік дауыспен сайлаудың екі партиялық жүйені қалыптастыруға бейім екенін көрсететін принцип. Бұл Дювергер ұсынған екі гипотезаның бірі, ал екіншісі "қос турлы сайлау және пропорционалды өкілдік көппартиялық жүйеге әкеледі" дейді.
With discovery attributed to Duverger, he observed the effect and recorded it in several papers published in the 1950s and 1960s. In the course of further research, other political scientists began calling the effect a "law" or principle. Duverger's law suggests a nexus or synthesis between a party system and an electoral system: a proportional representation (PR) system creates the electoral conditions necessary to foster party development while a plurality system marginalizes many smaller political parties, resulting in what is known as a two party system. In political science, Duverger's law is a principle which asserts that plurality rule elections structured within single member districts tends to favor a two party system. This is one of two hypotheses proposed by Duverger, the second stating that "the double ballot majority system and proportional representation tend to multipartism."