Жапонияның әскери бюджеті және қорғаныс қабілетін арттыру жолдары

Кіріспе

Жапонияның әскери бюджеті – Жапонияның жалпы бюджетінің Жапонның өзін-өзі қорғау күштерін қаржыландыруға бөлінген үлесі. Бұл әскери бюджет қызметкерлердің жалақысы мен оқу шығындарын, жабдықтар мен нысандарды күтіп ұстауды, жаңа немесе ағымдағы операцияларды қолдауды, сондай-ақ жаңа қару-жарақ, жабдықтар және көлік құралдарын әзірлеу мен сатып алуды қаржыландырады. 2020 жылдың желтоқсан айында Суга үкіметі 2021 қаржы жылына рекордтық 5,34 триллион иенді (51,7 миллиард доллар / 42,4 миллиард евро) қорғаныс бюджетін бекітті. Бұл инвестициялар көрінбейтін истребительдерді, жаңа ұзақ қашықтықтағы зымыран жүйелерін және Қытай мен Солтүстік Кореядан туындауы мүмкін қауіптерге қарсы тұру мақсатында жаңа ықшам әскери кемелерді дамытуға бағытталған. Осы қадаммен үкімет жыл сайын қорғанысқа жұмсалатын қаражатты арттыруды жалғастыруда, бұл Синдзо Абэ үкіметінің алдыңғы сегіз жылында да осылай болған.

Қырғи қабақ соғыс

Тіпті 1980-ші жылдардағы суық соғыс кезінде де Жапонияда қорғаныс бюджетіне салыстырмалы түрде төмен басымдық берілді. Жапон қауіпсіздік саясатына сәйкес, әскери құрылымды сақтау – ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің бір ғана жолы, бірақ ең тиімдісі емес. Дипломатия, экономикалық көмек және даму, сондай-ақ 1960 жылғы қауіпсіздік шарты бойынша АҚШ-пен тығыз қарым-қатынас одан да маңызды деп есептеледі. 1986–1990 қаржы жылдары қорғаныс саласының жалпы бюджетке үлесі шамамен 6,5% болды, ал АҚШ-та бұл көрсеткіш 28% шамасында болды. 1987 жылы Жапония қорғаныс шығындарының жалпы көлемі бойынша әлемде алтыншы орынға ие болды, КСРО, АҚШ, Франция, Германия Федеративтік Республикасы (Батыс Германия) және Ұлыбританиядан кейін. 1989 жылы ол АҚШ пен КСРО-дан кейін үшінші орынға көтерілді, бұл негізінен иеннің құнының өсуімен байланысты болды. 1991 қаржы жылында қорғаныс бюджеттің 6,2% құрады. Стокгольм халықаралық бейбітшілік зерттеу институтының мәліметінше, 2004–2005 жылдары Жапония әлемде төртінші орынға ие болды, шығындары 42,1 миллиард долларды құрады. The World Factbook, CIA мәліметтері бойынша, Жапония бесінші орынға ие болды, шығындары 44,7 миллиард долларды құрады (бұл рейтингтердің өзгешелігі ЦРУ-дың Қытай Халық Республикасының шығындарын күрт жоғары бағалауымен байланысты). Жылдық бюджеттерден басқа, Қорғаныс агенттігі 1957 жылдан бастап кабинет бекіткен бірнеше даму жоспарларын жасады, олар нақты міндеттерге жету мақсатын қойды және оларды іске асыру үшін қажетті сатып алу көлемін белгіледі. Алғашқы үш жоспар (1958–1960, 1962–1966 және 1967–1971) бойынша қаржыландыру басымдықтары шектеулі агрессияға тойтарыс беру қабілетін құруға бағытталды. Алайда, 1973 жылғы мұнай дағдарысынан кейінгі экономикалық қиындықтар Төртінші қорғаныс даму жоспарын (1972–1976) іске асыруда үлкен мәселелер туғызды және қаржыландыруды қысқартуға мәжбүр етті, бұл қорғаныс саясатының негізгі принциптері туралы сұрақтар туғызды. 1976 жылы үкімет шығындарды, персоналды және базаларды едәуір арттырудың мүмкін еместігін мойындады. Оның орнына «стандартты қорғаныс тұжырымы» ұсынылды, ол өзін-өзі қорғау күштерінің сандық емес, сапалық жақсаруына баса назар аударды. Қорғаныс шығындары 1976 жылғы Ұлттық қорғаныс бағдарламасының негізгі деңгейіне жетуге бағытталатын болып шешілді. Содан кейін үкімет, ашық мерзімі жоқ сияқты көрінетін құрылыс жоспарларымен жұртшылықты алаңдатуын тоқтатты және нақты, қол жетімді мақсаттарды ұсынатын бір қаржы жылының формулаларына көшті. Қорғаныс шығыны 1970-ші жылдардың соңында сәл өсті, ал 1980-ші жылдары қорғаныс және ресми даму көмегі бюджеттері ғана нақты мәнде өсті. 1985 жылы Қорғаныс агенттігі 1986–1990 қаржы жылдарына арналған орта мерзімді қорғаныс сметасының мақсаттарын әзірледі, бұл өзін-өзі қорғау күштерінің алдыңғы қатардағы жабдықтарын жақсарту және логистикалық қолдау жүйелерін жетілдіруге бағытталған. Жер күштері үшін бұл шаралар танкке қарсы, артиллерия, жерден теңізге дейінгі атыс қуатын және жылдам қимылдау қабілетін жақсарту үшін озық қару-жарақтарды сатып алуды қамтыды. Теңіз күштері үшін басты назар су астына қарсы күштерді жақсартуға, Aegis жүйесімен және SH 60J су астына қарсы тікұшақтармен жабдықталған жаңа эсминецтерді сатып алуға, сондай-ақ минаға қарсы соғыс және әуе қорғанысы жүйелерін жетілдіруге бағытталды. Әуе күштерінің қаражаты жауынгер ұшақтары мен құтқару тікұшақтарын сатып алуға жұмсалды. 1986–1990 қаржы жылдарына арналған орта мерзімді қорғаныс сметасының жалпы құны шамамен 18,4 триллион иенді құрады (1985 жылғы айырбас бағамы бойынша шамамен 83,2 миллиард АҚШ доллары). 1989 қаржы жылында 3,9 триллион иенді құраған қорғаныс бюджеті жалпы бюджеттің 6,49% немесе ЖҰӨ-нің 1,006% құрады. Қорғаныс агенттігінен басқа, қорғаныс бюджеті Қорғаныс объектілерін басқару агенттігін және Қауіпсіздік кеңесін де қолдады. Қорғаныс агенттігінің қаржыландыруы жер күштері, теңіз күштері, әуе күштері, ішкі бюролар, Біріккен штаб кеңесі, Ұлттық қорғаныс академиясы, Ұлттық қорғаныс медициналық колледжі, Ұлттық қорғаныс зерттеулері институты, Техникалық зерттеулер және даму институты және Орталық сатып алулар кеңсесін қамтыды. 1990 жылғы қорғаныс бюджеті болжамды ЖҰӨ-нің 0,997% құрады, бұл 1987 жылы қол жеткізілгеннен бері алғаш рет 1% деңгейінен төмен түсті. Бірақ 4,1 триллион иеннен астам бюджет 1989 қаржы жылындағы қорғаныс бюджетінен 6,1% жоғары болды және ғылыми-зерттеу және дамуға сұралған 104 миллиард иеннің барлығын, соның ішінде басқарылатын зымырандар мен байланыс технологияларына қомақты қаражат берді. Алғашқыда қысқартылған, 30 дана озық модельді танктерге және орта мерзімді қорғаныс сметасын аяқтау үшін қажетті Aegis көп мақсатты нысананы анықтау жүйесімен жабдықталған соңғы эсминецке қаражат қайта бөлінді. Қорғаныс шығындарының 6,1% өсуімен бірге ресми даму көмегіне бөлген қаражаттың өсуі одан да жоғары болды (8,2%). Қорғаныс бюджеті 1990-шы жылдардың басында нақты мәнде өсуін жалғастырды, 1991 жылы 4,38 триллион иенге, ал 1992 жылы 4,55 триллион иенге жетті, бірақ ЖҰӨ-нің 1% шегінен аспады. Жапон шенеуніктері АҚШ тарапынан Жапония АҚШ әскерін ұстау шығындарының көбірек бөлігін көтеруге формалды түрде келісуге қысым көрсетуге қарсы тұрады, мұндай қадам екі ел арасындағы келісімдерді қайта қарауды талап ететінін мәлімдейді. Бірақ 1989 қаржы жылында Жапон үкіметі 2,4 миллиард АҚШ долларына – шамамен 40% – жалпы шығынға үлес қосты. 1990 қаржы жылына бөлген қаражат 2,8 миллиард АҚШ долларына дейін артты – бұл жалпы қорғаныс бюджетінің шамамен 10% құрайды – және 1990 қаржы жылының соңына қарай Жапон үкіметі Жапонияда орналасқан АҚШ әскері үшін коммуналдық төлемдер мен ғимараттарды күтіп ұстау шығындарының барлығын өз мойнына алуды күтті.

Even during the Cold War arms race of the 1980s, the Defence budget was accorded a relatively low priority in Japan. According to Japanese security policy, maintaining a military establishment is only one method—and by no means the best method—to achieve national security. Diplomacy, economic aid and development, and a close relationship with the United States under the terms of the 1960 security treaty are all considered more important. For FY 1986 through FY 1990, defence's share of the general budget was around 6.5%, compared with approximately 28% for the United States. In 1987 Japan ranked sixth in the world in total defence expenditures behind the Soviet Union, the United States, France, the Federal Republic of Germany (West Germany), and Britain. By 1989 it ranked third after the United States and the Soviet Union, mainly because of the increased value of the yen. In FY 1991, defence accounted for 6.2% of the budget. According to the Stockholm International Peace Research Institute, Japan was ranked fourth in world in 2004 2005, spending $42.1 billion; according to The World Factbook, CIA, Japan was fifth, spending $44.7 billion (the ranking is different because of the CIA's radically higher estimate of spending by the People's Republic of China). In addition to annual budgets, the Defense Agency prepared a series of cabinet approved buildup plans beginning in 1957, which set goals for specific task capabilities and established procurement targets to achieve them. Under the first three plans (for 1958 60, 1962–66, and 1967–71), funding priorities were set to establish the ability to counter limited aggression. Economic difficulties following the 1973 oil crisis, however, caused major problems in achieving the Fourth Defence Buildup Plan (1972–76), and forced funding to be cut, raising questions about the basic concepts underlying defence policies. In 1976 the government recognized that substantial increases in spending, personnel, and bases would be virtually impossible. Instead, a "standard defence concept" was suggested, one stressing qualitative improvements in the Self Defence Forces, rather than quantitative ones. It was decided that defence spending would focus on achieving a basic level of defence as set forth in the 1976 National Defence Program Outline. Thereafter, the government ceased to offer buildup plans that alarmed the public by their seemingly open ended nature and switched to reliance on single fiscal year formulas that offered explicit, attainable goals. Defence spending increased slightly during the late 1970s, and in the 1980s only the defence and Official Development Assistance budgets were allowed to increase in real terms. In 1985 the Defence Agency developed the Mid Term Defence Estimate objectives for FY 1986 through FY 1990, to improve SDF front line equipment and upgrade logistic support systems. For the GSDF, these measures included the purchase of advanced weapons and equipment to improve antitank, artillery, ground to sea firepower, and mobile capabilities. For the MSDF, the focus was on upgrading antisubmarine capabilities, with the purchase of new destroyer escorts equipped with the Aegis system and SH 60J antisubmarine helicopters, and on improving antimine warfare and air defence systems. ASDF funds were concentrated on the purchase of fighter aircraft and rescue helicopters. The entire cost of the Mid Term Defence Estimate for FY 1986 through FY 1990 was projected at approximately ¥18.4 trillion (approximately US$83.2 billion, at the 1985 exchange rate). In FY 1989, the ¥3.9 trillion defence budget accounted for 6.49% of the total budget, or 1.006% of GNP. In addition to the Defence Agency itself, the defence budget supported the Defence Facilities Administration Agency and the Security Council. Defence Agency funding covered the GSDF, the MSDF, the ASDF, the internal bureaus, the Joint Staff Council, the National Defence Academy, the National Defence Medical College, the National Institute for Defence Studies, the Technical Research and Development Institute, and the Central Procurement Office. The FY 1990 defence budget, at 0.997% of the forecast GNP, dipped below the 1% level for the first time since it was reached in 1987. But the more than ¥4.1 trillion budget still marked a 6.1% increase over the FY 1989 defence budget and provided virtually all of the ¥104 billion requested for research and development, including substantial funds for guided missile and communications technologies. Although some ¥34.6 billion was authorized over several years for joint Japan United States research and development of the experimental FSX fighter aircraft, disputes over this project were believed to have convinced the Defence Agency to strengthen the capability of the domestic arms industry and increase its share of SDF contracts. After originally being cut, funds were also restored for thirty advanced model tanks and the last Aegis multiple targeting equipped destroyer escort needed to complete the Mid Term Defence Estimate. The 6.1% defence increase was accompanied by an even larger (8.2%) increase in Official Development Assistance funding. The defence budget continued to grow in real terms in the early 1990s to ¥4.38 trillion in 1991 and ¥4.55 trillion in 1992 but remained less than 1% of GNP. Japanese officials resist United States pressure to agree formally that Japan will support more of the cost of maintaining United States troops, claiming that such a move will require revision of agreements between the two nations. But in FY 1989, the Japanese government contributed US$2.4 billion—roughly 40%—of the total cost. The contribution slated for FY 1990 was increased to US$2.8 billion—nearly 10% of the total defence budget—and by the end of FY 1990 the Japanese government expected to assume all expenses for utilities and building maintenance costs for United States troops stationed in Japan.

Салқын соғыстан кейін

Жапония Қорғаныс министрлігінің мәліметінше, 2008 жылғы қорғаныс бюджеті 4,74 триллион иенді құрады, бұл 2007 жылы тіркелген 4,78 триллион иеннен 0,8% кем. Бұл шамалы төмендеуге қарамастан, биліктегі Либерал-демократиялық партия (ЛДП) 2007 жылдың 9 қаңтарынан бастап Қорғаныс агенттігін Қорғаныс министрлігі деңгейіне көтеріп, ұлттық қорғаныстың мәртебесін арттыруға тырысқан болатын.