Кіріспе

Роки таулары мұражайы – Монтана штатының Бозман қаласында орналасқан мұражай. Бастапқыда Бозман қаласындағы Монтана мемлекеттік университетімен байланысты болған, ал қазір Смитсонов институтымен де байланысты. Мұражай негізінен палеонтологиялық коллекцияларымен және АҚШ-тағы Солтүстік Америка динозаврларының қазба қалдықтарының ең ірі жинағымен танымал. Олар сондай-ақ ең үлкен тираннозавр бас сүйегін, сондай-ақ жұмсақ тіндердің қалдықтары бар тираннозаврдың сан сүйегін сақтайды. Мұражай Монтана динозаврлар жолының бөлігі болып табылады және Монтананың палеонтологиялық үлгілердің ресми сақтау орны. Мұражайдың коллекциялары Роки тауларының физикалық және мәдени тарихына, сондай-ақ онда өмір сүрген адамдар мен жануарларға бағытталған, және 500 миллион жылдан астам мерзімді қамтиды. Тұрақты көрмелер: «Тұрақты халықтар», Солтүстік жазықтарда және Роки тауларының маңындағы жергілікті американдықтардың өмірін көрсетеді; «Солтүстік Роки таулары аймағының тарихы», оның тұрғындарына американдықтар, тері саудагерлері, алтын іздеушілер және Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі шекаралық дәуірдегі қоныс аударушылар кірді; «Тірі тарих шаруашылығы», оның ішінде Тинсли үйі, онда костюмді гидтер ғасыр басындағы үйдің тұрмысын көрсетеді; және 40 фут (12 м) биіктігіндегі, 104 орындық күмбезді театр – Тейлор планетариі.

Шолу

Роки таулары мұражайы Монтана және Солтүстік Роки тауларының тарихын сақтап, оның әңгімелерін айтады, келушілерді аймақтың бай тарихымен, оның ішінде палеонтологиялық бастауларымен таныстырады. Мұражай 1957 жылы құрылды және Каролина М. Макгиллдің сыйлығының есебінен қаржыландырылды. Мұражайдың қоры 500 миллион жылдан астам тарихты қамтитын 300 000 экспонатқа жетті. 1980 жылы мұражай Альберт, Альфред және Крис Шлехтеннің мұрагерлерінен (қазір Шлехтен коллекциясы деп аталады) 10 000-нан астам фотосурет пен негативтерді сатып алды. Бұл фотосуреттер Бозман және Йеллоустоун Ұлттық паркі аймақтарының екі буынға жуық (шамамен 1905 жылдан 1970 жылдардың соңына дейін) тарихын көрсетеді. Мұражай симпозиумдар ұйымдастырады, олар арқылы бұл аймақты туған жері деп санайтын американдық тайпалар өз ауызша тарихтарын келушілермен бөлісе алады. 2005 жылы мұражай Смитсондар институтының серіктес мекемесі атанды, бұл мұражайға осы институттың жинақтары мен бағдарламаларына кең қолжетімділікті қамтамасыз етті. Мұражайға келген көшпелі көрмелер афроамерикалық өнер, теледидар және кино костюмдері, қару-жарақтардың Роки таулары мәдениетіне тигізген әсері және Тутанхамон патшасы сияқты тақырыптарды қамтыды.

Тинсли үйі

Тинсли үйін Роки таулары мұражайы тірі тарих мұражайы ретінде сақтап отыр. 100 жылдан астам тарихы бар бұл үй бастапқыда Уиллоу Крик қаласында орналасқан және 1989 жылы мұражайдың алдына, қазіргі орнына көшірілді. Мұражайда келушілер Тинслилердің және сол дәуірде өмір сүрген басқа адамдардың өмірімен таныса алады. Үйде жұмыс істейтін дәретхана, су сорғысы және ас үйі бар. Тинслилер Америка Азамат соғысы кезінде батысқа көшіп кеткен. Уильям мен Люси [Нейв] Тинсли Монтана штатының Вирджиния Сити қаласында танысып, екеуі де сол жерде жұмыс істеген. Олар үйленгеннен кейін Галлатин аңғарына қоныс аударды. Тинслилер 1889 жылы үй салды, себебі алғашқы шағын үйі олардың отбасының өсуіне жеткіліксіз болды. Бұл үй 1800 жылдардағы Галлатин аңғарындағы шаруалардың тұрмысын көрсетеді. Үйдің құрылысына екі жыл бойы Табақ тамыры тауларынан жиналған ағаштар қолданылған.

Палеонтология

Мұражай негізінен палеонтологиялық коллекцияларымен танымал, бірақ бұл оның жалғыз бағыты емес. Дегенмен, бұрынғыда Монтанада табылған үлгілер көбінесе штаттан тысқары басқа мұражайларға жіберіліп тұратын. Бұл 1990 жылы Монтанада табылған және мұражайда қойылған Тираннозавр Рекс қаңқасының табылуымен өзгерді. Қазбалар федералды үкіметтің меншігінде болғанмен, мұражай өз коллекциясын кеңейте алды (мұнда куратор Джек Хорнердің АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметімен және Федералды жерді басқару бюросымен келісімі мен жұмысының үлкен рөлі болды). Қазір мұражайда 13 Тираннозавр Рекс үлгісі сақталып тұр, оның ішінде ең көп таралған екі толық қаңқаның бірі де бар. Мұражай әлемдегі және АҚШ-тағы ең ірі динозавр қазбалары коллекциясына ие. Сонымен қатар, мұражайда әлемдегі ең үлкен Тираннозавр бас сүйегі (MOR 008) де бар, ол Чикаго табиғат мұражайының Сью атты үлгісінен асып түседі. Мұражайдың Сибель динозавр кешенінде алғаш рет анықталған аналық динозавр – овуляция кезіндегі T. rex орналасқан. 2005 жылы Тираннозаврдың сан сүйегінде жұмсақ тіндердің қалдықтарын табуға қатысқан жетекші ғалымдардың бірі болды, олар кейін мұражайға әкелінді. Мұражай басқа да көптеген жаңалықтарға қатысты, соның ішінде 2006 жылы Монтана штатының Иордания қаласында табылған жас трицератопс және 2010 жылы табылған 125 см ұзын мүйізді үлкен трицератопс үлгісі "Yoshi's Trike" (MOR 3027). 2008 жылдың маусым айында мұражай зерттеушілерге көмектесетін, қазбаларды далада химиялық талдауға мүмкіндік беретін және олардың бұзылуын болдырмайтын мобильді палеонтология зертханасын алған консорциумға қосылды. 2017 жылы МОР-дың гуманитарлық ғылымдар орталығы аяқталғаннан және гуманитарлық заттардың жаңа қоймаға көшірілгеннен кейін, МОР палеонтология бөлімі мұражайдың жертөлесінде қазбалар коллекциясын кеңейту үшін қосымша кеңістік алады. Бөлімге үш зерттеуші қосылады, олар да жертөледе орналасады, бұл 2018 жылдың соңында зерттеушілердің жалпы санын сегізге жеткізеді. Жаңа ғимарат мұражайдың гуманитарлық коллекциясын сақтауға және зерттеуге арналған орын береді, оған өнер, археологиялық, тарихи, үндістерге қатысты және фотосуреттер кіреді. МОР кураторлары 2015 жылы сақтаудағы барлық гуманитарлық заттарды тізімдеуге кірісті. МОР өкілдері тарихи залдардағы көрмелер Гуманитарлық ғылымдар орталығына көшкеннен кейін толыққанды жаңартылатынын мәлімдеді. Монтана штаты университетінде студенттерге арналған Undergrad Research, Мұражай практикасы, Студенттік зерттеулер мен оқыту және мекемемен тәуелсіз зерттеу сияқты курстар бар.