Жануарлар әні: ғылыми анықтамасы, дауыстардың түрлері (сылдырлар, шақырулар), құстар, киттер, бақалар мен адамдарда кездесетін ән өнері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
жануарлардың әні ғылыми әдебиетте нақты анықталмаған термин, ал көбірек мағынаны білдіретін «дыбыстанулар» термині жиі қолданылады. Ән әдетте бірнеше сөз тіркесін қамтитын, бір-бірінен кейін келетін бірнеше дауыстық дыбыстардан тұрады. Кейбір дереккөздер қарапайым дауыстықтарды «шақырулар» деп атайды, ал «ән» терминін күрделірек дыбыстарға қолданады. Көптеген жануарлар тобында, соның ішінде киттер (киттер мен дельфиндер), құстар, бақалар және адамдарда әнге ұқсас дыбыстар анықталды. Әннің әлеуметтік таралуы құстар мен киттер тобында кездеседі.
song by animals
Animal song is not a well defined term in scientific literature, and the use of the more broadly defined term vocalizations is in more common use. Song generally consists of several successive vocal sounds incorporating multiple syllables. Some sources distinguish between simpler vocalizations, termed “calls”, reserving the term “song” for more complex productions. Song like productions have been identified in several groups of animals, including cetaceans (whales and dolphins), avians (birds), anurans (frogs), and humans. Social transmission of song has been found in groups including birds and cetaceans.
Сүтқоректілер
Көптеген сүтқоректілер өкпеден ауаны көмекей арқылы өткізіп, дауыс жолдарының дірілдеуі арқылы дыбыс шығарады. Дыбыс содан кейін көмекей үстіндегі дауыс жолына енеді, оны дыбыс шығарудың әртүрлі өзгерістерін жасау үшін реттеуге болады, бұл дауыстық белгілерді нақтылай түседі. Дыбыс дірілдеуі бастың ішіндегі "мелон" деп аталатын мүшеге жеткізіледі, оның пішіні дыбысты басқару және бағыттау үшін өзгертіле алады. Адамдар мен басқа сүтқоректілерден өзгеше, тісті киттер дауыс шығару үшін қолданылған ауаны қайта пайдалана алады, бұл киттерге ауаны шығармай ән салуға мүмкіндік береді.
Most mammalian species produce sound by passing air from the lungs across the larynx, vibrating the vocal folds. Sound then enters the supralaryngeal vocal tract, which can be adjusted to produce various changes in sound output, providing refinement of vocalizations. Sound vibrations are conveyed to an organ in the head called the melon, which can be changed in shape to control and direct vocalizations. Unlike in humans and other mammals, toothed whales are able to recycle air used in vocal production, allowing whales to sing without releasing air.
Ануран
Сүтқоректілер сияқты, анурандар да кеуде қуысы мен дауыстық байланыстарға ие, олар дыбыс тудыру кезінде дірілдерді жасауға қолданылады. Бұл қалталар дыбысты күшейтуге және оны нақтылап реттеуге мүмкіндік береді, сондай-ақ дауыс шығару кезінде ауаны өкпеге кері итеруге көмектеседі. Құстардың негізгі дауыс органы сіринкс деп аталады, ол трахеяның айырылысында орналасқан және сүтқоректілерде кездеспейді. Ауа тыныс алу жолынан өтетін кезде сіринкс және оның ішіндегі жарғақтар дірілдеп, дыбыс тудырады. Құстар дем алу және дем шығару кезінде үздіксіз ән шырқауға қабілетті және бірнеше минут бойы тоқтамай ән айта алады. Мысалы, көк шаңшығы (Alauda arvensis) бір сағатқа дейін үнемі ән шырқай алады. Кейбір құстар дем алу мен дем шығару кезінде әннің сипаттамаларын өзгертеді. Брюэрдің торғайы (Spizella breweri) дем шығару кезінде жылдам дірілдеу мен қысқа дем алу кезінде баяу дірілдеу арасында ауысады. Сіринкстің екі жартысы жеке-жеке өкпелерге қосылады және тәуелсіз басқарылуы мүмкін, бұл кейбір құстарға бір уақытта екі бөлек нотаны шығаруға мүмкіндік береді. Ортоптералар, оның ішінде саңырауқұлақтар мен кеудеқұлақтар (Tettigoniidae тұқымдасы) дыбыс тудыру бойынша ең көп зерттелген жәндіктердің бірі болып табылады. Бұл жәндіктер бір қанатындағы сырғытқыш тәрізді құрылымдарды қарсы қанаттағы тісті құрылымдармен сүртіп, діріл тудырады, нәтижесінде әртүрлі дірілдеу және шырылдау дыбыстарын шығарады. Саранчалар және басқа да шегірткелер (Caelifera) артқы аяқтарымен қанат бетіндегі тіректерге жоғары-төмен қозғалыспен сүртіледі. Цикадалар (Cicadoidea суперотбасы) ортоптералардан әлдеқайда күшті дыбыс шығарады, олар қанаттардың артында іштің түбінде орналасқан тимбалдар деп аталатын мүшелер жұбына сүйенеді. Мысалы, көптеген бақалар жұптасу үшін дірілдеу ноталарын пайдаланады, бірақ агрессивті аумақтық көрсетулер кезінде басқа дауыстық үлгілерге ауысады. Құстардың ән айтуы жыныстық таңдау арқылы пайда болған деп саналады. Әнші құстардың ұрғашылары әлеуетті жұптастарды әннің мөлшері, күрделілігі, қиындығы және жергілікті диалекттің болуы сияқты қасиеттеріне сүйене отырып бағалайды. Ән шығару еркектердің салауаттылығының көрсеткіші болып табылады, өйткені дауыс шығару үшін энергия мен уақыт қажет, сондықтан ұзақ уақыт бойы жоғары деңгейде ән шығара алатын еркектер, аз дауыстайтын еркектерге қарағанда салауаттырақ болуы мүмкін. Кейбір түрлер ұрғашылар жақын болғанда, олардың құдалық шақыруларын өзгертеді. Еркек шыны бақаларда (Hyalinobatachium fleichmanni) жақын маңдағы басқа бақаны байқағанда ұзақ жиілігі модуляцияланған дауыстық дыбыс шығарылады, бірақ ұрғашы жақындағанда қысқа шырылдау әніне ауысады.
Like mammals, anurans possess a larynx and vocal folds, which are used to create vibrations in sound production. These sacs provide both amplification and fine tuning of sounds, and also allow air to be pushed back into the lungs during vocalizations. The primary vocal organ of birds is called the syrinx, which is located at the fork of the trachea, and is not present in mammals. As air passes through the respiratory tract, the syrinx and the membranes within vibrate to produce sound. Birds are capable of producing continuous song during both inhalation and exhalation, and may sing continuously for several minutes. For example, the skylark (Alauda arvensis) is capable of producing non stop song for up to one hour. Some birds change their song characteristics during inhalation versus exhalation. The Brewer's sparrow (Spizella breweri) alternates between rapid trilling during exhalation interspersed with lower rate trills during short inhalations. The two halves of the syrinx connect to separate lungs, and can be controlled independently, allowing some birds to produce two separate notes simultaneously. Orthopteran insects, including crickets and katydids (family Tettigoniidae), have been especially well studied for sound production. These insects use scraper like structures on one wing to sweep over file structures on an opposing wing to create vibrations, producing a variety of trilling and chirping sounds. Locusts and other grasshoppers (suborder Caelifera) stridulate by rubbing hind legs against pegs on wing surfaces in an up and downward motion. Cicadas (superfamily Cicadoidea) produce sound at much greater volumes than Orthopterans, relying on a pair of organs called tymbals on the base of the abdomen behind the wings. For example, many frogs may use trilling notes in mate attraction, but switch to different vocal patterns in aggressive territorial displays. Bird song is thought to have evolved through sexual selection. Female songbirds often assess potential mates using song, based on qualities such as high song output, complexity and difficulty of songs, as well as presence of local dialect. Song output serves as a fitness indicator of males, since vocalizations require both energy and time to produce, and thus males capable of producing high song output for long durations may have higher fitness than less vocal males. Some species change their courtship calls when females are especially nearby. In male glass frogs (Hyalinobatachium fleichmanni), a long frequency modulated vocalization is produced upon noticing another nearby frog, but is changed to a short chirping song when a female approaches.
Агрессия және аумақтық қорғаныс
Әннің тағы бір маңызды функциясы – көбелек шағылысу маусымында еркектер арасындағы агрессияны көрсету. Қоңырбас және құстар екеуі де аумақтық көрсетулерде ән салу арқылы өздерінің агрессивті ниеттерін білдіреді. Еркек жабайылар, әдетте, төмен жиілікті дыбыстарға қарағанда жоғары жиілікті дыбыстарға жеңілірек жақындайды, себебі дыбыс шығарушы жабайының кішкентай, қауіпсіз бәсекелес деп есептеледі. Мұндай айырмашылықты білу көптеген моногамды түрлер үшін жұптасу үшін маңызды. Мысалы, теңіз құстары көбінесе жұптастарын тану үшін дауыстық үлгілерді пайдаланады. Көптеген отарлық ұя салатын құстарда ата-ана мен баласын тану өте маңызды, бұл ата-аналарға ұялау орындарына оралғанда өз балаларын табуға мүмкіндік береді. Аскалы қарлығаштардың (Petrochelidon pyrrhonota) жас кезінде ата-анасының әніне жауап беруге бейім екендігі көрсетілді, бұл дауыс арқылы баласын танудың бір жолын қамтамасыз етеді. Көптеген түрлерде жас құстар әндерін сол түрдің ересек еркектерінен, әдетте әкелерінен үйренеді. Бұл алғаш рет шалалаларда (Fringilla coelabs) дәлелденді. Әлеуметтік оқшаулықта өскен шалалалар аномальды әндер шығарады, бірақ шалала әндерінің жазбаларын ойнату жас құстарға өз түрлеріне тән әндерді үйренуге мүмкіндік береді. Ән үйрену көбінесе өмірдің алғашқы кезеңінде сезімтал оқу кезеңін қамтиды, осы кезеңде жас құстар ересек болғанда дұрыс ән салу үшін тәлімгер жануарлардың әнін тыңдауы керек. Ән үйрену екі кезеңде жүреді: сезімдік және сезімді-қимылдық фаза. Сезімдік фазада құстар тәлімгер жануардың әнін жаттап алып, түрге тән әннің үлгісін қалыптастырады. Ән үйренудің дұрыс жүруі үшін жас құстар өз дауыстық өнімдерін ести және жетілдіре білуі керек, ал субәндің дамуына дейін саңырау құстар ересектерге тән әнді үйрене алмайды. Құстардың ән үйрену үшін сезімтал кезеңге ұшырауы түрлерге қарай өзгереді, бірақ көбінесе өмірдің бірінші жылында болады. Көптеген құстар әнді бірінші жылы үйренсе де, қоңырбас құстарда сезімтал кезең кешіктіріледі, ол шамамен бір жылдан кейін, ұядан шыққаннан кейін пайда болады. Басқаша айтқанда, тікелей тәлімгердің өзара әрекеттесу қабілеті өз түрінен алынған жазбалардың таныс болуынан артық.
Another major function of song output is to indicate aggression among males during breeding seasons. Both anurans and birds use singing in territorial displays to confer aggressive intent. Male frogs typically approach higher frequency sounds more readily than lower frequencies, likely because the frog producing the sound is assessed to be a smaller, less dangerous competitor. Such discrimination is important to mate recognition of many monogamous species. Seabirds, for example, often use vocalization patterns to recognize their mate upon reunion during the breeding season. In many colonial nesting birds, parent offspring recognition is critical to allow parents to locate their own offspring upon return to nesting sites. Cliff swallows (Petrochelidon pyrrhonota) have been demonstrated to preferentially respond to parental songs at a young age, providing a means of vocalization based offspring recognition. In many species, young birds learn songs from adult males of the same species, typically fathers. This was first demonstrated in chaffinches (Fringilla coelabs). Chaffinches raised in social isolation develop abnormal songs, however playing recordings of chaffinch songs allows the young birds to learn their species specific songs. Song learning generally involves a sensitive learning period in early life, during which young birds must be exposed to song from tutor animals in order to develop normal singing as adults. Song learning occurs in two stages: the sensory phase and the sensorimotor phase. During the sensory phase, birds memorize the song of a tutor animal, forming a template representation of the species specific song. For song learning to occur properly, young birds must be able to hear and refine their vocal productions, and birds deafened before the development of subsong do not learn to produce normal adult song. The sensitive period in which birds must be exposed to song tutoring varies across species, but typically occurs within the first year of life. Although most birds acquire song learning within the first year, brown headed cowbirds have a delayed sensitive period, occurring approximately one year after hatching. In other words, the interactive nature of a live tutor seems to trump the familiarity of the recordings from conspecifics.
Кит әнінің мәдени берілуі
Тік жолмен берілу (ата-анадан балаға) ән үйренудің әдеттегі қасиеті болса да, бір ұрпақтағы жануарлар арасында көлденең жолмен берілу де мүмкін. Көк киттердің еркектері өмір бойында әртүрлі әндер шығарады, олар популяциядағы басқа еркектерден үйренеді. Бір популяциядағы еркектер жұптасу маусымында бірдей ән орындауға бейім, ол жұптасуға тартуға қатысатын өте стереотипті дауыстық көрсетілімнен тұрады. Осы әндердің мәдени тұрғыдан берілуі жылдар бойы үлкен географиялық қашықтықтарда жүзеге асады, бір зерттеуде 11 жыл ішінде Оңтүстік Тынық мұхитының батыс және орталық аймандары арасында ән таралуы байқалды.
While vertical transmission (parent offspring) is a common element of song learning, horizontal transmission among animals of the same generation can also occur. Male humpback whales produce various songs over their lifetime, which are learned from other males in the population. Males in a population conform to produce the same mating song, consisting of a highly stereotyped vocal display involved in mate attraction. The cultural transmission of these songs has been found to occur across great geographic distances over years, with one study noting song transmission across the western and central South Pacific Ocean populations over an 11 year period.