Кіріспе
Ганадағы этнос – Эфуту (сондай-ақ Ауту немесе Симпафо деп аталады) – қазіргі Гананың түпкі тұрғындары. Олар шамамен 1390 жылы жағалау аймағын құрған. Эфуту Ауту, Адина, Сеня Бераку және Виннеба (алғашқыда Симпа деп аталған) аудандарында қоныстанған және олардың негізгі кәсібі – балық аулау. Көптеген Гуандар сияқты, олар да үлкен Акан мәдениетіне сіңіріліп, аннексия және әскери науқандар арқылы Акан есімдерін қабылдады, себебі Акандар табиғи жауынгерлер болған. Гананың Шығыс аймағындағы Акуапем халқына ұқсас, олар Акан Абусуа (Асона тайпасы деп аталады) билігінде, бірақ бастапқыда оларды өз Гуан патшалары басқарған. Олар сондай-ақ кейбір Акан институттарының Фанте нұсқасын (өзгерістермен) және кейбір Фанте сөздерін өздерінің рәсімдерінде пайдаланады. Аканизацияға дейін Симпа патшалығы шамамен 1400 жылы құрылды. Эфутулардың танымал патшасы – Оманхене Нана Кваси Гян Гарте I (1666–1712, Акан Оманхене атағын алған алғашқы патша). Ол балық аулау ісімен атақты болды, ондаған әйелі болған (12 әйелге дейін) және әр әйелінен алтыдан астам баласы болған. Ол қаланың және оның халқының дамуына көмектесіп, полиция бөлімі, орта мектеп және қаладағы барлық ірі ғимараттар сияқты әртүрлі құрылыстар салды. Эфуту халқы Эфуту тілінде сөйлейді.
The Efutu (also called Awutu or Simpafo) are an Akanized Guang people that are the original inhabitants of present day Ghana. They founded the coastal area about 1390 C. E. The Efutu are found in Awutu, Adina, Senya Beraku and Winneba (originally called Simpa) and their main occupation is fishing. Like most Guans, they were somewhat absorbed into the greater Akan culture and adopted Akan names via annexing and military campaigns as the Akan were natural warriors. Similar to the Akuapem people of the Eastern Region of Ghana who are ruled by an Akan Abusua (called the Asona clan) but was originally ruled by their own Guan kings. They also have adopted (with modifications) the Fante version of some Akan institutions and the use of some Fante words in their rituals. Before Akanization, the Simpa Kingdom was formed about 1400 AD. The famous king of the Efutus is Omanhene Nana Kwasi Gyan Ghartey I (1666 1712, the 1st to bear the Akan Omanhene title). He was famous for his fishing activities, had as many as 12 wives, and had more than six children with each wife. He helped to develop the town and its people by building various structures, including the police station, the secondary school, and all the major huge buildings in the town. The Efutu speak Efutu
Қауымдастықтар
Эфуту халқы әкелік желі бойынша есептеледі. Аға-інілер мен ұлдардың еркек туысы Прама (еркектер отбасылық үйлері, онда жиналыстар өткізіледі) деп аталады. Виннебада әр еркек бауырластың немесе ұлының өзінен тарайтын киелі нысаны (фетиші) болады. Эфутудың әдеттегі тұрғыны түпкі аталық үйлердің (Прама) бірінен болуы керек. Оларда шамамен он алты ауылдық қауымдастық бар, олардың көпшілігі егіншілікпен айналысу нәтижесінде құрылған. Олар: Экорофул, Ансафул, Атеиту, Гьятакром, Дауро Прама, Саакудо, Нсуэкире, Гьяхадзе, Гянгьянадзе, Санкоро, Туанса, Коджо Биэду, Атекедо, Осубонпаньин, Жаңа Виннеба, Жаңа Атеиту.
Акумези және Абокейер мейрамдары
Эфутулар Акумеси мерекесін тойлайды (Виннебадан басқа, ол Абоакир мерекесін тойлайды). Акумеси фестивалі Га Адангмелердің Хомовосына ұқсас, аштыққа қарсы наразылық білдіру үшін тойланады. Абоакир фестивалі – Гананың Орталық аймағындағы Виннеба халқы тойлайтын бұлан аң аулау фестивалі. Абоакир атауы Орталық аймақтың халқы сөйлейтін фанте диалектісінде «ойындар немесе жануарларды аулау» деп аударылады. Фестиваль Симпафоның (Виннеба халқының ежелгі атауы) көшіп келуін еске алу үшін құрылған. Халық, олардың қоныс аудару кезінде Пенкье Оту деп аталатын құдайдың барлық қауіптен қорғағанына сенген, ал осы құдайға деген алғыстарын білдіру үшін, құдайдың сақшысы – дәстүрлі дін қызметкеріне, құдай мен халық арасында делдалдық қызмет атқаратын кісіге, құдайдың қалаған құрбандығын сұраған. Олардың таңғалуына, құдай патшалық отбасынан адамды құрбандыққа шалуды сұрады. Бұл құрбандық бірнеше жылға созылды, бірақ кейіннен адамдар адамдық құрбандыққа шалуға деген қызығушылықтарын жойғандықтан тоқтатылды.