Кіріспе

Орхидеялар тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер түрі – Ophrys insectifera, көселек орхидеясы, орхидеялар тұқымдасының бір түрі және Ophrys туысының типтік түрі. Бұл өсімдік жыныстық алдау арқылы тозаңданудың және гүлдің сыртқы келбетін еліктеудің керемет мысалы болып табылады, сондай-ақ өте таңдамалы және жоғары дамыған өсімдік-тозаңдаушы қарым-қатынасының үлгісі ретінде ерекшеленеді.

Таксономия

"Ophrys" туысының атауы грек тіліндегі "ophrys" сөзінен шыққан, ол "қабау" дегенді білдіреді, ал латынша "insectifera" сөзі "жәндіктерді таситын" немесе "жәндіктермен байланысты" деген мағынаны білдіріп, гүлдердің ерекше сыртқы түріне сілтеме жасайды.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Ол Еуропаға тән, Ophrys туысына жататын көптеген басқа түрлерге қарағанда солтүстікке қарай Скандинавия, Финляндия және Балтық елдерінде, ал оңтүстікке қарай Грекия мен Испанияда өседі. Ұлыбританияда бұл сирек кездесетін түр, және оның таралуы оңтүстікке қарай бағытталған.

Экология

Бұл атау оның гүлшоғырының шыбынға ұқсауынан туындаған, бірақ тозаңдану үшін Hymenoptera тобына тәуелді. Ұлыбританияда O. insectifera тек екі түрдің күшті құмырсқасымен тозаңданады: Argogorytes mystaceus және Argogorytes fargeii. Ұлыбританиядағы шыбын орхидеяларын тозаңдататын екі күшті құмырсқа түрі де ересек күйінде Umbellifer гүлдерімен, ал дернәсілдері бақашақ нимфаларымен қоректенеді. A. mystaceus орманды алаңдарда көбейеді, ал A. fargeii ашық, сирек өсімдік жамылғысы бар жерлерде көбейеді. Басқа орхидеялар сияқты, Ophrys insectifera тамырының төңірегіндегі топырақтағы микоризалық саңырауқұлақтармен байланысқа түседі. Эксперименттерде оның Tulasnellaceae тұқымдасына жататын саңырауқұлақтармен бірге өсетіні анықталды. Микоризалық серіктестіктің маңыздылығына байланысты орхидеялар фунгицидтерге, сондай-ақ топырақтағы саңырауқұлақтардың өсуына әсер ететін немесе олар өсетін топырақта басқа саңырауқұлақтар мен бактериялардың үстемдік тануына себеп болатын басқа да химиялық заттарға өте осал.