Қырғын зерттеулері халықаралық қауымдастығы

Кіріспе

Халықаралық бейтарап ұйым

Халықаралық геноцид зерттеушілер қауымдастығы (IAGS) – геноцидтің сипаты, себептері және салдары туралы зерттеулер мен оқытуды дамытуға ұмтылатын халықаралық бейтарап ұйым. Бұл Армения геноциді, Холокост, Камбоджа, Руанда, Бурунди, Босния және Герцеговина, Бангладеш, Судан және басқа да елдердегі геноцидтерді қамтиды. IAGS геноцидтің алдын алу жөніндегі саясатты зерттеуді де ілгерілетеді. Қауымдастық мүшелері салыстырмалы зерттеулер, жағдайлар бойынша зерттеулер, геноцид пен басқа да адам құқықтары бұзушылықтары арасындағы байланыстар, геноцидтің алдын алуға арналған болжамдық модельдер, сондай-ақ геноцидті жазалау үшін арнайы соттар мен соттарды қарастырады. Ұйым құрамына ғалымдар, геноцидке қарсы белсенділер, суретшілер, геноцидтен аман қалғандар, журналистер, заңгерлер және мемлекеттік саясатты қалыптастырушылар кіреді. Әлемнің кез келген жерінен кез келген адам мүше бола алады. Қауымдастық Армения геноцидін, грек және ассириялық геноцидтерін, Дарфурдағы, Зимбабведегі, Сирия мен Ирактағы ДАИШ (Ислам мемлекеті) жасаған геноцидті, күрд халқының геноцидін және рохинджа геноцидін мойындаған ресми қаулылар қабылдады. Сондай-ақ, Иран президенті Махмуд Ахмадинежадтың Холокостты жоққа шығаруы туралы да қаулы қабылдады. Қауымдастықтың ресми, рецензияланған ғылыми журналы «Геноцид зерттеулері және алдын алу» деп аталады.

Тарих

IAGS-тің тарихы 1980-жылдардың басына дейін жетеді. Осы кезде ғалымдар мен оқытушылардың шағын тобы геноцидті зерттеу үшін салыстырмалы тәсілді қолданды. Лео Купер 1980 жылы "Геноцид" атты маңызды еңбегін, ал Хелен Файн 1979 жылы "Геноцидті есептеу" кітабын жариялады. Израиль Чарни 1982 жылы Иерусалимде геноцидті салыстырмалы түрде талдау жөніндегі алғашқы конференцияны ұйымдастырды. Хелен Файн 1982 жылы Нью-Йоркте Геноцидті зерттеу институтын құрды. Грегори Стэнтон 1982 жылы Қызыл кхмер басшыларын әділетке тарту мақсатында Камбоджа геноциді жобасын іске қосты. 1999 жылы ол Genocide Watch ұйымының бір бөлігіне айналды. Бұл геноцидті зерттеуді бастаған ғалымдардың көпшілігі Холокостты зерттеуден бастаған болатын, бірақ басқа ғалымдар Холокосттың "ерекшелігіне" баса назар салды. Геноцид зерттеулерінің пионерлері институционалдық қысымға да тап болды. Мысалы, Америка тарихшылар қауымдастығы, Халықаралық зерттеулер қауымдастығы, Америка социологтар қауымдастығы сияқты дәстүрлі конференцияларда өз платформаларын табу қиын болды. Геноцид зерттеулерінің пәнаралық сипатына дәстүрлі академиялық салалар жағдай жасаған жоқ, сондықтан университеттерде геноцид зерттеушілеріне арналған штаттық орындар сирек кездесетін. Дегенмен, 1994 және 1995 жылдары Руанда мен Балқанда болған геноцидтерге жауап ретінде бұл зерттеу саласы маңызды мәселеге айналып, зор қызығушылық тудырды.

Геноцид зерттеушілерінің қауымдастығы

Геноцид зерттеушілер ұйымының идеясы 1994 жылы Берлиндегі Гумбольдт университетінде өткен «Болашақ үшін есте сақтау» атты екінші конференцияда Израиль Чарни, Хелен Файн, Роберт Мелсон және Роджер Смит арасындағы кездесуден туындады. 500-ден астам адам қатысқан және көптеген панельдер мен баяндамалар жасалған конференцияда геноцидті салыстырмалы түрде зерттеуге арналған үш сағаттық бір ғана сессия болды. Сондықтан геноцидті зерттеу және оның алдын алуға бағытталған ұйым құру қажеттілігі талқыланды. Геноцид зерттеушілер қауымдастығы (AGS) 1994 жылы құрылды. Осы бастапқы кезеңде AGS Геноцидті зерттеу институтымен бірлескен веб-сайтты және байланысты пайдаланды. Ұйымның алғашқы конференциясы 1995 жылы АҚШ-тың Виргиния штатындағы Вильямсбург қаласындағы Уильямсберг және Мэри колледжінде шамамен 45 адамның қатысуымен өтті. Хелен Файн қауымдастықтың алғашқы президенті болды. Келесі екі жылдық конференциялар 1997 жылы Конкордия университетінде (Монреаль), 1999 жылы Висконсин университетінде (Мэдисон) және 2001 жылы Миннесота университетінде өткізілді. Геноцид зерттеулерінің қарқынды дамуымен және әлемдік қызығушылықтың артуымен бірқатар ғалымдар ұйымның халықаралық перспективаны ұстануын қалады және конференциялар Солтүстік Америкадан тыс жерлерде өткізілуі керек деп талап етті. 2001 жылы ұйым өзінің жарғысын қайта қарады және Халықаралық геноцид зерттеушілер қауымдастығы деп өзгертілді. Жаңа жарғыда кем дегенде бір лауазым иесі Солтүстік Америкадан тыс жерде болуы және екі жылда бір рет өткізілетін конференциялар Солтүстік Америкадан тыс жерде тұрақты түрде өткізілуі тиіс екені көзделді.

Халықаралық геноцид зерттеушілерінің қауымдастығы

2003 жылы Ирландияның Галвей университетінде өткен IAGS конференциясы Солтүстік Америкадан тыс жерде алғаш рет ұйымдастырылды. 200-ден астам қатысушы болды, соның ішінде еуропалық ғалымдардың қатысуы айтарлықтай артты. Бұл өсім салыстырмалы геноцид зерттеулері саласындағы ғылыми еңбектердің өркендеуін көрсетті. 2005 жылы Флорида Атлантик университеті, Флорида штатының Бока-Ратон қаласында IAGS конференциясын өткізді. Израиль Шарни президент болып сайланды. 2006 жылы IAGS, Канаданың Торонто қаласындағы армян ұйымы – Зорян институтымен бірлесіп, «Геноцид зерттеулері және алдын алу» атты ғылыми журналын жариялай бастады. 2012 жылы журнал онлайн форматқа көшіріліп, барлығына тегін қолжетімді болды. Сол жылы Зорян институты IAGS журналына серіктестік етуден бас тартып, өз журналын шығаруды жөн көрді. 2007 жылы Грегори Стэнтон Халықаралық геноцид зерттеушілер қауымдастығының президенті болды. Стэнтон IAGS-ті заңды тұлға ретінде тіркеді және коммерциялық емес ұйым мәртебесін алды. IAGS ұйымның электрондық пошта тізімі мен веб-сайтын іске қосып, жарғысын жаңартты. Ұйымның қаржылық тәжірибесі реформаланды. 2007 жылғы IAGS екіжылдық конференциясы Сараево қаласында (Босния және Герцеговина) өтті. Бұл геноцидті бастан өткерген елде өткен алғашқы IAGS конференциясы болды, оған геноцидтен аман қалғандар өз тілдерінде белсенді қатысты. Конференцияға 500-ден астам адам қатысты, оның ішінде Босния және Герцеговина, Африка, Азия және Таяу Шығыстан келген қатысушылар көп болды. 2009 жылғы IAGS конференциясы АҚШ-тың Вирджиния штатындағы Джордж Мейсон университетінде өткізілді. Ассоциация 2011 жылы Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласында Оңтүстік Америкадағы алғашқы конференциясын ұйымдастырды. Оған 300-ден астам қатысушы қатысты, олардың көпшілігі Аргентина және Латын Америкасының басқа елдерінен келді. 2013 жылғы IAGS конференциясы Италияның Сиена қаласында өтті. 2014 жылы IAGS Канаданың Манитоба штатындағы Виннипег университетінде аралық конференция өткізді. Бұл америкалық аборигендерге жасалған геноцид тақырыбына арналған алғашқы конференция болды. Іс-шара барысында халықтың өкілдері өз жерлерінде кездесулер өткізді. 2015 жылы Ереванда өткен IAGS екіжылдық жиыны армян геноцидіне арналды. 2017 жылғы Брисбенде (Австралия) өткен конференцияда Австралияның абориген халқына жасалған геноцид талқыланды. 2019 жылғы IAGS конференциясы Камбоджада өтті. Онда камбоджалық геноцид және Азиядағы басқа геноцидтер талқыланды, сонымен қатар камбоджалықтардың белсенді қатысуы қамтамасыз етілді. Бұл Азияда өткен алғашқы IAGS конференциясы болды. 2021 жылғы IAGS конференциясы COVID-19 пандемиясының салдарынан онлайн форматта ұйымдастырылды. Конференцияны Испанияның Каталония аймағындағы Барселона университеті ұйымдастырды. Онда қоршаған ортаның қырып жойылуы, климаттың өзгеруі және әлемдегі халық санының өсуіне байланысты туындауы мүмкін қақтығыстар мен геноцид қауіптері талқыланды. 2023 жылғы IAGS конференциясы Испанияның Каталония аймағындағы Барселона университетінде күндізгі және онлайн форматта өткізу жоспарланған.

The IAGS conference at the University of Galway, Ireland in 2003 was the first held outside North America. There were over 200 participants, with a significant increase in participation by European scholars. The increase also reflected growing scholarship in comparative genocide studies. In 2005, Florida Atlantic University, Boca Raton, Florida, hosted the IAGS conference. Israel Charny was elected president. In 2006, the IAGS, in partnership with the Zoryan Institute, an Armenian organization in Toronto, Canada, began publication of Genocide Studies and Prevention. It became an on line publication, free to all, in 2012. At that time, the Zoryan Institute withdrew its co sponsorship of the IAGS Journal in favor of publishing its own journal. In 2007, Gregory Stanton became President of the International Association of Genocide Scholars. Stanton incorporated the IAGS and obtained its non profit status. The IAGS launched the organization's listserv and website and revised its bylaws. Its financial practices were reformed. The 2007 IAGS biennial conference was held in Sarajevo, Bosnia. It was the first IAGS conference to be held in a country that had recently experienced genocide, with major participation from genocide survivors in their own language. Over 500 people attended the conference, including many participants from Bosnia, Africa, Asia, and the Middle East. The 2009 IAGS conference was held at George Mason University, Virginia, US. The association held its first conference in South America in 2011 in Buenos Aires, Argentina. It included over 300 participants, a significant number of whom were from Argentina and other Latin American countries. The 2013 IAGS conference was held in Siena, Italy. In 2014 the IAGS held a mid term conference at the University of Winnipeg, Manitoba, Canada. It was the first conference to focus on the genocide of Aboriginal Americans. It included sessions with these First Peoples on their own land. The 2015 IAGS Biennial Meeting held in Yerevan, Armenia, focused on the Armenian genocide. The 2017 conference in Brisbane, Australia, focused on the genocide of the Aboriginal peoples of Australia. The 2019 IAGS conference was held in Cambodia. It focused on the Cambodian genocide and other Asian genocides and included significant participation from Cambodians. It was the first IAGS conference held in Asia. The 2021 IAGS conference was held virtually due to the COVID 19 pandemic. It was hosted by the University of Barcelona, Catalonia, Spain. It focused on the risks of conflicts and genocide that may be related to environmental destruction, climate change, and the world's population explosion. The 2023 IAGS conference was scheduled to be held in person and virtually at the University of Barcelona, Catalonia, Spain.