Кіріспе

Индуистік мифологиядағы асура патшасы

Нарака, сондай-ақ Наракасура деп те аталады, асура патшасы, Прагжётиша Камарупаның үш әулетінің де аңыздағы ата-бабасы және Прагжётишаның аңыздағы Баума әулетінің негізін қалаушы билеушісі. Нарака туралы аңыздар алғаш рет "Махабхаратада" айтылса да, кейінірек жазылған мәтіндер оларды толықтырады. Кейінгі Ведадан кейінгі мәтіндерге сәйкес, мысалы, Брахма Пурана және Вишну Пурана, ол Бхудевидің ұлы, оның әкесі Вишнудың Вараха бейнесі немесе Хиранякша. Ол Прагжётишаның негізін қалаушы деп есептеледі. Оны Кришна мен Сатьябхама өлтірді. Оның ұлы Бхагадатта – "Махабхаратада" аты шыққан тұлға – оның орнын басты. 10-11 ғасырлардағы Калика Пурана мифтерді одан әрі дамытады және ол Митиладан келгендігі айтылады, сондай-ақ Данава әулетінің соңғы Кирата патшасы Гатакасураны жеңіп, Прагжётиша патшалығын құрғандығы айтылады. Оның Вишнудың келесі адами түрімен жойылмасы алдын ала болжанған. Оның анасы – Жер, Вишнудан ұлының ұзақ өмір сүруін және оның құдіретті болуын тіледі. Вишну осы тілектерді орындады. Нарака туралы аңыздар Ассам тарихында, әсіресе Камарупа тарихында маңызды, өйткені Наракасура тарихи тұста Камарупаны билеген үш әулеттің де түпкі атасы ретінде көрсетіледі. Гувахатидің оңтүстігіндегі төбе оның құрметіне аталған. Ол сондай-ақ индуистік сенімдегі Шакти қасиеті және Қамахияға табыну орнымен байланысты.

Шығу тегі

Нараканың бұрынғы тууы Бхагавата Пуранада сипатталған. Бір заманда 16000 қызы болған патша болған екен. Вишну осы патшаның сарайына жолаушы, жалғыз өмір сүруші түрінде келді, және осы қыздардың бәрі оны қоршады. Олардың әкесі, патша, оларға ашуланып, бәріне де қарғыс жіберді. Қыздары жылап, қарғыстан босатуды әкесінен жалбарысқанда, ол оларды кешіріп, келесі туғанда құдайдың әйелдері болуға рұқсат берді. Осы патша келесі өмірінде Наракасураға айналды, ал 16000 қызы оның ұрлаған әйелдері болды.

Туу

Нараканың дүниеге келуі туралы әртүрлі мәтіндерде баяндалған. Аңыздың ертерек нұсқаларында, Хиранякшаның мүйіздері Бхумиге тигеннен кейін ол туған делінеді. Калика Пурана және басқа да мәтіндерде Вараха Нараканың әкесі ретінде есімдері жиі кездеседі. Ықыласшыл Нарака Банасура есімді асурамен байланысқа түскендіктен жамандыққа ұшырады, сол себепті оның есіміне 'асура' (демон) қосымшасы қосылды.

Сатылы оқиға

Ассам дәстүрінде Нарақа өз тілегімен Камахия құдайына үйленгісі келді. Ол құдайға үйлену ұсынысын жасағанда, оған Нилачал тауының етегінен ғибадатханаға дейін бір түндік уақытта баспалдақ салып бітірсе, таңғы әншінің (қаздың) дауысы естілмей тұрып, оған үйленедіін айтты. Нарақа бұл міндетті үлкен сынақ ретінде қабылдап, бар күшін жұмсап оны орындауға тырысты. Ол таң атпастан бұрын жұмысты аяқтауға аздап қалды. Камахия бұл жаңалықты естіп, үрейлене, бір қазды өлтіріп, оны ертерек шұғына қоздырып, Нарақаға таң атқандай сезім тудырды. Алданған Нарақа бұл жұмысты бекер еңбек деп ойлап, оны ортасынан тоқтатты. Кейін ол қазды қуалап өлтірді. Аймақтық дәстүр бойынша, бұл оқиға Кукураката ауылымен байланыстырылады.

Жаулап алу

Өзінің күшіне мас болып, өзін теңдесі жоқ деп санаған ол, жер бетіндегі барлық мемлекеттерді өзіне бағындырды. Сосын ол көздерін Svargaloka-ға бұрды. Тіпті құдіретті Индра да Вишнудың ұлының шабуылына төтеп бере алмай, көктен қашуға мәжбүр болды. Наракасура жер мен көктің билеушісіне айналды. Билікке тәуелді болған ол, Адити – көктің ана құдайының құлақтарын ұрлап, оның бір бөлігін басып алды, сондай-ақ 16000 әйелді зорлап алып кетті. Индра бастаған барлық тәңірлер Вишнуға барып, Наракасурадан құтқаруларын сұрады. Вишну оларға Кришна болып дүниеге келгенде бұл мәселені шешетінін уәде берді.

Өлім

Жер құдайына берген уәдесі бойынша, Нарака ұзақ билік сүруге ие болды. Соңында Вишну Кришна болып дүниеге келді. Кришнаның әйелі Сатьябхаманың туысы Адити (Наракасураның анасы Бхудевидің аватары саналады), Сатьябхамадан көмек сұрады. Сатьябхама Наракасураның әйелдерге жасаған зұлымдықтары мен Адитиге жасаған қатыгездігін естігенде ашуға толып, Кришнаға Наракасураға қарсы соғыс ашуға рұқсат беруді сұрады. Кришна девалар мен Адитиге берген уәдесін орындап, әйелі Сатьябхамамен бірге Гарудада отырып, Наракасураның мықты бекінісіне шабуыл жасады. Кришна Нараянастра мен Агнеястраны Наракасура әскеріне қарсы қолданды. Шабыс қызыл қанға боялды. Наракасураның 11 ақшаухини әскері болды, ол оларды Кришнаға қарсы жіберді. Бірақ құдай оларды оңай өлтірді. Кришна сондай-ақ Наракасураның қолбасшысы Мураны да өлтірді. Сондықтан Кришнаны «Мурари» (Мураның өлтірушісі) деп атайды. Наракасура Кришнаға қарсы бірнеше құдайлық қару қолданды, бірақ Кришна олардың бәріне де оңай оқталды. Наракасура Кришнаға қарсы Брахмастраны қолданды, бірақ Кришна оны өзінің Брахмастрасымен күшін жойып жіберді. Наракасура Кришнаға қарсы Агнеястраны қолданды, бірақ Кришна оны Варунастрамен бейтараптандырып, Наракасураны қорқытты. Наракасура Кришнаға қарсы Нагапаша лақтырды, бірақ Кришна оны Гарудастрамен жоқ етті. Көңілі түскен Наракасура Кришнаға Вайшнавастра жіберді, бірақ Кришна оған тағы бір Вайшнавастрамен жауап берді. Соңында Наракасура Кришнаны үш тіске (тридент) шаншып өлтірмекке тырысқанда, Кришна оны есінен танығандай етті, себебі Наракасураны тек оған өмір берген адам ғана өлтіре алатын еді. Ашуға буған Сатьябхама Наракасураға шабуыл жасады, ал Кришна оны Сударшана чакрасымен (дискімен) екіге бөліп өлтірді.

Танымал мәдениетте

Кейбір дәстүрлерде Наракасура өліміне дейін Сатьябхамадан (Бхудевидің жаратылысы) барлық адам оның өлімін түрлі-түсті шамдармен тойласын деп тілек тілеген. Сондықтан, бұл күн "Нарака Чатурдаши" деп аталады – Дипавали мерекесінің басталу күні. Кришна мен Сатьябхаманың Наракасураны жеңісі және Наракасураның өлімі оның барлық тұтқындарының босатылу күні ретінде және Адитінің құрметіне арналған мереке ретінде қастерленеді.