Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Түркия Республикасының 20-шы премьер-министрі 1989-1991 жылдары.
20th Prime Minister of the Republic of Turkey from 1989 to 1991
Йылдырым Ақбұлат (2 қыркүйек 1935 – 14 сәуір 2021) – түрік саяси қайраткері, «Ана ел» партиясының (ANAP) жетекшісі, Түркияның премьер-министрі және Түркияның Ұлы Ұлттық Ассамблеясының екі рет спикері болған. Мамандығы бойынша заңгер, Ақбұлат 1983 жылы «Ана ел» партиясының негізін қалаушылардың бірі болды. 1983 жылғы жалпы сайлауда парламентке өтіп, 1984 жылы премьер-министр және ANAP басшысы Тургут Өзалдың кезінде ішкі істер министрі болды. 1987 жылға дейін қызмет еткен Ақбұлат партиясының Парламент спикері лауазымына үміткер болып сайланды және одан кейін 1989 жылға дейін қызмет етті. 1989 жылы Өзал президенттік сайлауға қатысып, Түркияның 8-ші президенті болып сайланды. Өзал Ақбұлатты өзінің премьер-министрлік орнына мұрагер етіп таңдады, оны ANAP көшбасшысы етіп сайлады және Түркияның 20-шы премьер-министрі қызметіне кірді. Ол президент Өзалдың «қуыршағы» ретінде кеңінен танылды, оған президенттің рәсімдік және бейтарап лауазымына қарамастан, үкіметтің ішінде шешімдер қабылдайды деп айып тағылды. 1991 жылы ANAP басшылығына сайлауда Месут Йылмазға жеңіліп, одан кейін қызметтен кетті. 1999 жылы ол екінші рет Парламент Төрағасы болып сайланды. Бүгінгі күнгі түрік саясатында «Йылдырым Ақбұлат» термині «саяси қуыршақ» синониміне айналды, бұл жоғары лауазымда тұрған, бірақ шын мәнінде басқа, ықпалды жоғары тұрған адамның атынан қызмет ететін саясаткерді білдіреді. 2014 жылы премьер-министр Режеп Тайып Ердоған президент болып сайланған кезде, БАҚ Ердоғанның «Йылдырым Ақбұлаты» (Ердоғанның атынан премьер-министрлік қызметін атқаратын алмастырушы) кім болатыны туралы болжамдар жасады.
Yıldırım Akbulut (; 2 September 1935 – 14 April 2021) was a Turkish politician, who was a leader of the Motherland Party (ANAP), the Prime Minister of Turkey, and twice the Speaker of the Grand National Assembly of Turkey. A lawyer by profession, Akbulut was one of the founding members of the Motherland Party in 1983. Entering Parliament in the 1983 general election, he became the Minister of the Interior under Prime Minister and ANAP leader Turgut Özal in 1984. Serving until 1987, Akbulut was then fielded as his party's candidate for Parliamentary speaker, which he won and subsequently served until 1989. In 1989, Özal contested the presidential election and was elected the 8th President of Turkey. Özal chose Akbulut as his successor as Prime Minister, leading him to be elected ANAP leader and taking office as the 20th Prime Minister of Turkey. He was widely regarded as a 'puppet' of President Özal, who was accused despite his ceremonial and impartial position of calling the shots for the government. He was defeated in the 1991 ANAP leadership primaries by Mesut Yılmaz and subsequently left office. In 1999, he was elected for a second time as Speaker of Parliament. To this date in Turkish politics, 'Yıldırım Akbulut' has become synonymous with 'political puppet', denoting a politician stationed in high office but actually only serving on behalf of another, more powerful superior. When serving Prime Minister Recep Tayyip Erdoğan was elected President in 2014, the media ran speculation about who would be Erdoğan's 'Yıldırım Akbulut' (replacement prime minister on Erdoğan's behalf).
Өмірбаян
Ақбұлат Түркияның Ерзинжан қаласында пошташының ұлы болып дүниеге келген. Орта мектепті бітіргеннен кейін Стамбул университетінде құқық мамандығы бойынша білім алды. Бітірген соң дербес адвокат ретінде жұмыс істеді. Саяси аренаға қадам басқаннан кейін Ақбұлат Ерзинжан провинциясынан парламентке сайланды. Ол Тургут Озал кабинетінде Ішкі істер министрі қызметін атқарды. Кейіннен 1987 жылдың 24 желтоқсаны мен 1989 жылдың 9 қарашасы аралығында Парламент спикері болып сайланды. Тургут Озал Түркия Президенті болып сайланғаннан кейін Ақбұлат 1989 жылдың 9 қарашасынан бастап Түркияның 47-ші үкіметін құрып, Премьер-министр болды. 1991 жылдың 15 маусымында ол «Анаватан» партиясының ішкі сайлауында Месут Йылмазға ұтылып, лауазымынан бас тартты. 1992 жылы Озалдың бұйрығымен Ақбұлат партиядан кетіп, бірақ көп ұзамай қайта оралды. 1999 жылдың 20 мамырында Йылдырым Ақбұлат 2000 жылдың 30 қыркүйегіне дейін қызмет еткен Ұлы Ұлттық Жиналыстың спикері болып екінші рет сайланды. Ол үйленген және үш баласы болған. Ақбұлат 2021 жылдың 14 сәуірінде 85 жасында Анкарада COVID-19 салдарынан қайтыс болды. Ол Түркия мемлекеттік зиратында жерленді.
Akbulut was born in Erzincan, Turkey as the son of a postman. After finishing high school, he was educated in Law at Istanbul University. Following his graduation, he worked as a freelance lawyer. Upon entering the political arena, Akbulut was elected to the parliament from the Erzincan province. He served as Minister of Interior in the cabinet of Turgut Özal. He was then elected Speaker of the Parliament serving between December 24, 1987 and November 9, 1989. After the election of Turgut Özal as the President of Turkey, Akbulut became Prime Minister from November 9, 1989 forming the 47th government of Turkey. On June 15, 1991 he lost Anavatan Party primaries to Mesut Yilmaz, ending his tenure in office. In 1992, with the order of Ozal, Akbulut resigned from the party, however, he returned shortly afterwards. On May 20, 1999, Yıldırım Akbulut was elected for the second time Speaker of the Grand National Assembly that lasted until September 30, 2000. He was married and had three children. Akbulut died at the age of 85 in Ankara on 14 April 2021 from COVID 19. He was interred at the Turkish State Cemetery.