Кіріспе

AVS 36 (Автоматическая винтовка Симонова образца 1936 года (АВС 36); Avtomaticheskaya vintovka Simonova obraztsa 1936 goda (AVS 36); "Автоматты винтовка Симонов үлгісі 1936 (AVS 36)") – Екінші дүниежүзілік соғыстың басында қолданылған советтік автоматты мылтық. Ол әскери қызметке ресми түрде қабылданған, бір рет немесе толық автоматты түрде атуға қабілетті алғашқы таңдамалы атыс пехоталық мылтықтардың бірі болды.

Шығу тегі

Сергей Симонов 1930 жылы газбен жұмыс істейтін, өзі жүктелетін мылтықтың жобасын жасауға кірісті. Алғашқы прототипі 1931 жылы дайын болды және үміттендірді. Үш жыл өткен соң, жақсартылған нұсқасының сынақ партиясы жасалды. 1935 жылы Симоновтың жобасы мен Федор Токарев жасаған мылтық арасында бәйге өтті. Симоновтың мылтығы жеңіске жетіп, AVS-36 ретінде қабылданып, қызметке енгізілді. AVS-36 алғаш рет 1938 жылы Мәскеуде өткен 1 мамыр мерекесіндегі әскери шеруде, 1-ші атқыштар дивизиясының қатысуымен көрсетілді. Американдық қоғам бұл мылтық туралы 1942 жылғы тамыз айында жарық көрген American Infantry Journal журналындағы Джон Гаррет Андерхиллдің мақаласынан кейін білді.

Қызмет

Қызметке кіріскеннен кейін, AVS үлгісінің қанағаттанарлық емес екені тез анықталды; оның жұмыс механизмі тым күрделі болды, ал мылтықтың конструкциясы, қарудың ішіне кірдің енуіне мүмкіндік жасағандықтан, жағдайды одан да нашарлатты. Мылтық оқ-дәрі сапасына да өте сезімтал болды. Мұздық тежегіш конструкциясы өте тиімді болды, себебі мылтық көтерілгенде аз қимылдады, бірақ күшті кері соққысы автоматты түрде ату кезінде оны қолдануды қиын етті. Далада мылтықта туындаған кейбір мәселелердің себебі, тым ұзын деп есептелген дүңгіршек болды. 1940 жылы шамамен 34 000 данасы жасалғаннан кейін AVS 36-ның өндірісі тоқтатылды және Симонов пен Токарев өздерінің жаңартқан жобаларын ұсынған жаңа конкурстың жариялануына әкелді. 1938 жылы Токаревтің SVT 38 үлгісі де қабылданып, пайдалануға берілді. 1939 жылы Кеңес элитасы арасында Симоновтың немесе Токаревтің қай үлгісі басым болуы керек деген саяси дау туды. Симоновтың мылтығы жеңіл және азырақ бөлшектерден тұрды, ал Токаревтің мылтығы берік деп есептелді, бірақ бұл негізінен Симоновтың мылтығының оқ ату механизмінің бұзылуына байланысты болды. Екі үлгінің де жақтастары мен қарсыластары бар еді. Сталин ақырында Токаревтің жағына шықты, онымен жеке қарым-қатынасы жақсы болғандықтан. 1939 жылғы 17 шілдедегі Қорғаныс комитетінің шешімімен, жаппай өндіріс SVT 38-ге шоғырландырылуы керек болды. Ресми советтік өндіріс көрсеткіштері: 1934 жылы – 106 дана, 1935 жылы – 286 дана, 1937 жылы – 10 280 дана, 1938 жылы – 24 401 дана, ал 1940 жылы өндіріс тоқтағанға дейін шамамен 65 800 AVS 36 мылтығы жасалды (кейбір жылдардағы, мысалы 1936 немесе 1939 жылдардағы нақты өндіріс көрсеткіштері жарияланбаған).

Екінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі кезеңдер

Тырнақ алғаш рет Халхин-Гол шайқасында, кейін Қысқы соғыста қолданылды, бірақ тиімді болмады. Кейбір мәселелер дұрыс күтпеуден туындады; көптеген мылтықтар сақтау майынан тазартылмай соғысқа түсті, ол кейін қатты "мұздап" қалды. Финляндиялықтар шамамен 300 AVS 36 мылтығын жаулап алды; кейбіреулерін жаңа иелері пайдаланды. Финляндия тарапында қолданылған SVT 38 және LS 26 мылтықтары да ұқсас проблемаларға тап болды. Көптеген жақсы жағдайдағы SVT-лер жаулап алынғаннан кейін, AVS 36 мылтықтары көбінесе қызметтен алынды. Кеңес Одағында AVS тез арада маңызсыз болып, 1941 жылы қызметтен шығарылды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қысқа мерзімге қолданылды. Кейбір мәліметтерге сәйкес, қалған AVS мылтықтарының көпшілігі жойылған. АҚШ-тың қару-жарақ корпусы 50-ші жылдардың басында бірнеше SVT мылтықтарымен бірге осы қаруды сынақтан өткізді. Олар кеңестік зерттеулермен қатар, қарудың газ жүйесінің, артқы көріністің айналасында жылғатын қаптамасының, сонымен қатар уақыт өте артқы көріністі босатып, дәлдікті төмендететін қасиеті бар екенін атап өтті. Бүгінде AVS 36 – сирек кездесетін коллекциялық зат; қалған мылтықтардың көп бөлігі Финляндияда сақталады. Симонов кейіннен танкіге қарсы винтовканы, PTRS 41-ді және SKS карабинін жасады, оларда бұранданы жылғақтау оңайырақ болды.

Дизайн

AVS 36 – газбен жұмыс істейтін, қысқа поршеньді соққысы бар, тік сырғанамалы құлпы және әрқайсысы әртүрлі өлшемдегі қосалқы құлпы қақпақтары бар винтовка. Ол автоматты және жартылай автоматты түрде оқ атуға қабілетті болды. Оқпанның артық қысымын азайту үшін үлкен тежегіш құрылғысы орнатылған. Оқтар 15 оқтан тұратын, алынып тасталатын доңғалақты дүкенге салынатын. Винтовкамен бірге пышақ штык та берілді. Шағын көлемде снайперлік нұсқасы да жасалды, ол PE (Pritsel YEdinay, яғни "Бірыңғай көздеу құралы") 4x өзгермелі ұлғайтуға ие оптикалық көздегішпен жабдықталған, ол сол жаққа орнатылған иісқан кронштейнде бекітілген.