Кіріспе

Виноград түрлері Витис амуренсис, Амур жүзімдері - Азия құрлығындағы жүзімдер. Оның аты Ресей мен Қытайдағы Амур аңғарында пайда болған. Ол мұздауға өте төзімді, бірақ құрғақшылыққа төзімді емес. Таңдаулар әр түрлі, бірақ түр ретінде ол антракнозаға және піскен шіріуге қатты төзімді, ал құрғақ көбелек пен ұнтақ көбелекке орташа төзімді.

Ботаникалық сипаттама

Диаметрі 5-10 см, әдетте 15-18 м, сирек 20-25 м-ге дейін жететін сабағы бар жүзім бұтасы. Тендерлдер заттарды орауға қабілетті көршілес өсімдіктердің бұтақтарын немесе қолдауға болатын кез келген затты түйіп алады. Қабығы қара, қабыршақты, қартайған сабақтарында тік жолақтар бар. Жас өскіндер жасыл, көбінесе қызғылт түстес, күзде қызғылт қоңыр. Жапырақтарының пішіні әр түрлі. Олар қатты, үш немесе бес қабатты, жұмыртқа тәрізді немесе дөңгелек, негізінде доғалы болуы мүмкін. Оның көлемі 9-25 см, шеттері өткір, тістері үшбұрышты, дөңгелек пішінді. Жапырақтың бетін жоғарыда ақшыл түсті, қысқа қылшықпен қапталған. Күзде жапырақтары қызыл, сары, қызғылт сары, қоңыр түске айналады. Гүлдері кішкентай, бал аралары үшін нектар көзі. Олар табиғи орталарында мамыр айының екінші аптасында пайда болады. Амур жүзімдері әдетте екі жақты болады, бірақ гермафродиттік жүзімдер сирек кездеседі. Амур жүзімінің жемісі шар тәрізді қара немесе күлгін, кейде қою көк түсті, өте қышқылдан тәттіге дейін, диаметрі 12 мм-ге дейін, қалың қабықпен. Жемістің қант мөлшері 22-23%-ға жетеді. Табиғи ортада олар қыркүйек айының соңында піседі. Еті шырынды, жидектері әдетте қышқыл. Топтамалар үлкен болуы мүмкін, олар жемістердің санына тең. Ерекше жағдайларда, бушақтардың ұзындығы 25 см-ге дейін және салмағы 250 грамм (әдетте 20 - 70 г).

Мағынасы мен қолданылуы

Амур жүзімдері тік бау-бақшада сәндік өсімдік ретінде кеңінен қолданылады. Олар әдетте солтүстікке қарай, Ресейдің Еуропалық бөлігінде Санкт-Петербургке дейін өсіріледі. Олар сондай-ақ басқа жүзім түрлерімен (әдетте V. vinifera) кеңінен қиылысады, суық климатқа арналған суық төзімді, ерте пісетін шарап және десерт жүзімдерін өндіреді. Олар қаладағы жағдайларға төзімді (түтін, шаң, газдар). Амур жүзімдері жылына шамамен 700 мм жаңбырды қажет етеді, сондықтан көптеген шарап өсіру аймақтарына тән құрғақ климатта суармаса, жақсы жұмыс істемейді. Олар көбінесе Солтүстік Батыс Еуропа, Солтүстік Ресей және Тынық мұхиттың солтүстік-батысы сияқты жүзім үшін тым салқын және ылғалды болып саналатын ылғалды аймақтарға жақсы сәйкес келеді. Олар ауруларға салыстырмалы түрде төзімді, ерте піседі және қысқа өсу кезеңіне дейін дамыды және филоксераға біраз ішінара төзімділік танытады. Олар піскен кезде шикі жеуге болады және тәтті (толық піспеген кезде қышқыл және ащы), бірақ көбінесе шарап, шырын, желе және конфетаға айналады, ал жапырақтары салатқа қолданылады. Амур жүзімінің кейбір көбелек түрлеріне төзімділігі аз. Жүзімнің пісіп-жетілу қабілеті мен өсу қарқыны өте жоғары, жылдық өсу шамамен 2,5 метрді құрайды. Амур жүзімінің көшеттері бесінші жылы гүлдейді. Өсімдік кішкене қышқыл топырақты ұнатады және көбірек әкке төзбейді. Амур жүзімдері аса қышқыл торфты енгізуге оң жауап береді. Олар күн сәулесінде жеміс береді. Басқа түрлерді Амур жүзімдерімен қиыстырудан алынған жүзімнің кейбір сорттары: "Арктика", "Буйтур", "Таң", "Курранс Мичурин", "Металл", "Русский Конкорд", "Север", "Черный Север" және "Куринка Русская" және т.б. қазіргі уақытта солтүстік жүздіктерде өсіріледі. Батыс Еуропада өсірілетін V. amurensis ата-бабалары бар кейбір елеулі будандар "Zarya severa", Severny және Rondo болып табылады.

Өсіру тарихы

Бұрынғы КСРО-да V. amurensis-тің суыққа төзімділігін зерттеу үшін үлгілері алынды. V. amurensis x V. vinifera немесе V. labrusca x V. amurensis араласқаннан гибрид сорттар алынды. V. amurensis тұқымдарының алғашқы өнімі Японның Маньчжурияны басып алуы кезінде (1931 - 1945) болды. Қытайдың солтүстік-шығысындағы Цзилинь қаласында жапондықтар V. amurensis жабайы жүзімінен шарап өндіретін алғашқы шарап зауыттарын құрды. Оңтүстікке қарай 800 км жерде, Еуропалық жүзімді (V. vinifera) егу Пекин аймағында тек қыста оларды қатты суықтан қорғау үшін жүзімді қалың топыраққа көміп отырғанда ғана мүмкін. Осы қиындыққа тап болған жапондықтар осы аймақтағы жабайы жүзімнің суыққа төзімділігін пайдаланып, шарап шығаруға тырысты. 1936 жылы Чанбайшан шарапханасы (ТШ) және Тунхуа шарапханасы (ТШ) құрылды. Бұл аймақтың климаты ұзақ, суық қыстармен және қысқа, жылы жаздармен сипатталады, қаңтар айының орташа температурасы 14C мен 40C аралығында болады. Сол кезде Чанбайшанның жертөлесі 40 тонна шарап өндірген. 1954 жылы Пекин ботаникалық бағында V. amurensis жүзімінің еуропалық жүзімді будандастыруға тырысты. Бірақ 1965 жылы Чанбейшан шарап зауытынан жүз шақырым қашықтықтағы тауларда жабайы тұқымның тұқымы табылған кезде, шешімді қадам жасалды. Сол жерден Цзилинь аймағындағы ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институттары Амур жүзімін жақсарту бағдарламасына кірісті, оның суыққа төзімді гендерін пайдалануды көздеді. Ол тұқымдардың (интратипілік айқасулар) жақсаруына және еуропалық жүзімнің ең жақсы сорттарымен будандастыруға әкелді. Гибридтердің қант мөлшері еуропалық жүзімге қарағанда төмен және қышқылдық деңгейі жоғары екені анықталды, бірақ одан әрі қиылысулар бұған жақсарды. Сонымен қатар , Ресейдің ғылыми-зерттеу станцияларында суық пен көгершінге төзімді жаңа тұқымдар алу үшін көптеген тұқымдар кесілді .

Химия

Олигостильбендер амурензин А, В, С, D, Е, Ф, Г, Н, И, Ж, К, Л және М V. amurensis-те кездеседі.