Кіріспе
Көптеген жасушалардың бірігуінен пайда болған масса.
Гигант жасуша (көп ядролы алып жасуша, немесе көп ядролы алып жасуша) – бірнеше ерекше жасушалардың (әдетте гистиоциттер) бірігуінен пайда болған масса, көбінесе гранулома құрайды. Доктор Бишну Бхандаридің айтуынша, гигант жасушалар – екі ядродан артық ядросы бар жасушалар. Көп ядролы алып жасушалардың (МЖЖ) патологиялық аспектілеріне көбінесе назар аударылса да, олар көптеген маңызды физиологиялық рөлдерді атқарады. Остеокластар – сүйектің сақталуы, жөнделуі және қайта құрылуы үшін маңызды МЖЖ түрі және олар дені сау адам ағзасында қалыпты түрде кездеседі. Остеокластар көбінесе басқа МЖЖ-ден бөлек жіктеледі және талқыланады, олар аурумен тығыз байланысты. Остеокласты емес МЖЖ-лер туберкулез, герпес немесе ВИЧ сияқты инфекцияларға жауап ретінде немесе шетелдік дене реакциясының бөлігі ретінде пайда болуы мүмкін. Бұл МЖЖ – біріккен моноциттер немесе макрофагтар желісінің жасушалары. Моноциттердегі алдыңғы жасушалар сияқты, олар да шетелдік материалдарды фагоцитоз арқылы сіңіреді. Алайда, олардың үлкен мөлшері мен кең мембранасы үлкен бөлшектерді тазартуға оларды жақсырақ дайындалған. Олар белсенді CR3-терді пайдаланып, комплементпен опсондалған нысаналарды жұтады. Остеокласты емес МЖЖ жасуша қалдықтарын тазартуға да жауапты, бұл жарақаттан кейін тіндерді қайта құру үшін қажет. Түрлеріне шетелдік дене гигант жасушалары, Ланганс гигант жасушалары, Тутон гигант жасушалары және гигант жасушалы артерит жатады.
Тарих
Остеокластар 1873 жылы ашылды. Дегенмен, олардың шығу тегі мен қызметін анықтау 1970 жылдары органикалық культураның дамуымен ғана мүмкін болды. Остеокластардың физиологиялық функциясы туралы ертеден келісім болғанымен, олардың пайда болуына қатысты теориялар қызу талқылауларға түсті. Көптеген ғалымдар остеокластар мен остеобластардың бірдей аталық жасушадан пайда болғанын болжады. Осы себепті, остеокластардың байланысты тін жасушаларынан туындайтыны есептелді. Сүйек резорбциясын сүйек миі мен көкбауыр трансплантациясы арқылы қалпына келтіруге мүмкіндік берген зерттеулер остеокластардың гематопоэздік шығу тегін дәлелдеді. Алайда, басқа көп ядролы жасушалардан (МЯЖ) өзгеше, олардың пайда болу механизмі толыққанды зерттелген. Олар сыртқы материалдарды жұтпайды, керісінше сүйек матрицасы мен минералдарды сіңіреді. Остеокластар көбінесе патологиялық жағдайларға қарағанда, дені сау физиологиялық процестермен байланысты. Олар остеобластармен бірлесіп, денедегі сүйектердің қайта құрылуы мен қалыпты күйін сақтауға көмектеседі. Сонымен қатар, олар гематопоэз үшін қажетті микроортаның қалыптасуына үлес қосады және Т-жасушаларын тежеп тұрады. Дегенмен, остеокластардың негізгі функциялары ағзаның сау физиологиялық күйін сақтауда маңызды болса да, олар остеопороз бен сүйек ісігінің пайда болуымен де байланысты.
Үлкен жасушалы артерит
Гигант жасушалы артерит, сондай-ақ уақытша артерит немесе бас артериті деп те аталады, МГК-мен байланысты ең көп кездесетін ауру. Бұл артерит бас, мойын және қол аймағындағы артериялардың қалыпты емес үлкейіп ісінуіне себеп болады. Аурудың себебі қазірге дейін белгісіз, бірақ ол полимиалгия ревматикамен байланысты болуы мүмкін. Гигант жасушалы артерит көбінесе егде жастағы адамдарда кездеседі, және 50 жастан бастап аурудың таралу жиілігі артады. Әйелдердің бұл ауруға шалдығу ықтималдығы ерлерге қарағанда 2-3 есе жоғары. Солтүстік еуропалықтардың арасында оңтүстік еуропалықтарға, испандықтарға және азиялықтарға қарағанда гигант жасушалы артерит жиілігі жоғарырақ байқалған. Бұл айырмашылықтың себебі аурудың нақты жиілігінде емес, гигант жасушалы артеритті диагностикалауда қолданылатын критерийлерде, сондай-ақ генетикалық және географиялық факторларда болуы мүмкін деп саналады.
Симптомдары
Симптомдары әлсіз қызба, тәбет жоғалту, шаршаңқылық, көру қабілетінің нашарлауы және қатысты бас ауруы болуы мүмкін. Бұл симптомдар көбінесе дұрыс түсінілмейді, соның салдарынан емдеу кешігеді. Егер емделмесе, бұл ауру тұрақты соқырлыққа алып келуі мүмкін.
Диагностика
Қазіргі кезде диагностиканың ең жоғары стандарты - уақытша артерия биопсиясы. Пациенттің бет терісі жансыздатылады, содан кейін уақытша артерияның үлгісін алу үшін маңдай аймағында бетке кесік жасалады. Кесік содан кейін тігіледі. Гистопатолог үлгіні микроскоп астында қарап, патологиялық қорытынды шығарады (патологтан қосымша зерттеулер сұралуы мүмкін). Емдеу режимі негізінен жүйелік кортикостероидтардан (мысалы, преднизолон) тұрады, жоғары дозадан басталады.
Ланганның алып жасушасы
Ланганс алып жасушалары оларды ашқан патолог Теодор Ланганс есімімен аталған. Көптеген басқа да алып жасушалар сияқты, эпителиоидты макрофагтар бірігіп, көп ядролы алып жасушаны құрайды. Ядролар жасуша ортасынан шалқасынан алшақ орналасқан, аттың басы пішініндегі дөңгелек немесе жарты дөңгелек түзеді. Ланганс алып жасушасы көбінесе туберкулезбен байланысты, бірақ грануломатоздық аурулардың көптеген түрлерінде де кездеседі. Ланганс алып жасушасы туберкулез, сифилис, саркоидоз және терең саңырауқұлақтық инфекциялармен тығыз байланысты болуы мүмкін. Ланганс алып жасушасы кешіктірілген гиперсезімталдық реакцияларында жиі кездеседі.
Симптомдары
Симптомдар қызба, салмақ жоғалту, шаршаңқылық және тәбет жоғалту болуы мүмкін.
Диагностика
Бұл сияқты алып жасушалар ауа арқылы адамнан адамға таралатын бактериялардың салдарынан пайда болуы мүмкін. Туберкулез АҚТҚ-мен байланысты; көптеген АҚТҚ жұқтырған адамдар аурулармен күресуде қиындыққа тап болады. Ланганс алып жасушасының дұрыс диагнозын қою үшін осыған қатысты басқа да ауруларды анықтау мақсатында көптеген тексерулер жүргізілуі мүмкін.
Тютонның алып жасушасы
Ксантеласматикалық алып жасушалар деп те аталатын Тутонның алып жасушалары біріккен эпителиоидты макрофагтардан құралады және көптеген ядроға ие. Олардың ядролары сақина тәрізді орналасқан және ядроны айналдыра көбікті цитоплазмасы барлығымен ерекшеленеді. Тутонның алып жасушалары май некрозы сияқты липидтерге толы зақымдануларда кездеседі.
Демография
Тотон гигант жасушасының қалыптасуы 37–78 жас аралығындағы ерлер мен әйелдерде ең көп кездеседі.
Симптомдары
Тотон алып жасушалары көбінесе қызба, салмақ төмендеу, әлсіздік және тамаққа қызығудың азаюы сияқты, басқа алып жасушалардың түрлеріне тән белгілерді тудырады.
Шетелдік дене - алып жасуша
Шетелдік дене гигант жасушалары организмге шетелдік зат түскен кезде пайда болады. Экзогенді заттарға талк немесе тігістер жатады. Басқа гигант жасушалар сияқты, бұл жасушалар да эпителиоидтық макрофагтардың бірігуі нәтижесінде қалыптасып, өседі. Осы гигант жасушаның ядролары бірінің үстіне бірін жабысып орналасқан. Бұл гигант жасушалар медициналық құрылғылар, протездер және биоматериалдар салдарынан тіндерде жиі табылады.
Рид-Стернберг жасушасы
Рид-Стернберг жасушалары көбінесе В лимфоциттерінен пайда болады деп саналады. Олардың сирек кездесуі зерттеуді қиындатады, сонымен қатар осы жасушалардың пайда болуына қатысты басқа да теориялар бар. Кейбір аз таралған теориялар бойынша, олар желілі жасушалардың, лимфоциттердің және вирустық инфекцияға шалдыққан жасушалардың қосылуынан туындауы мүмкін. Басқа көп ядролы жасушалар (МЯЖ) сияқты, Рид-Стернберг жасушалары ірі болып келеді және көп ядролы немесе екі бөлікті ядроға ие. Олардың ядролары дұрыс емес пішіндес, айқын хроматині бар және эозинофильді нуклеоласымен сипатталады.
Ісіктің пайда болудағы рөлі
Кейбір зерттеушілер гигант жасушалардың ісіктердің қалыптасуында маңызды рөл атқаруы мүмкін екенін болжайды, ал олардың пайда болуы Нобель сыйлығының лауреаты Барбара МакКлинток ұсынған, стресс тудырған геномдық қайта құрылыммен байланысты болуы мүмкін. Бұрын мұндай геномдық стресс қатерлі ісіктерді емдеуде қолданылатын кейбір генотоксикалық факторлармен күшеюі мүмкін деген пікір айтылған. Полианеуплоидты қатерлі ісік жасушалары (PACC) қатерлі ісік жасушаларының жылдам эволюциясына мүмкіндік беретін тұқым қуалайтын өзгерістердің тиімді көзі болуы мүмкін.
Эндогендік себепші факторлар
Кератин, май және холестерин кристалдары (холестеатома) сияқты эндогендік заттар маст жасушаларының қалыптасуына ықпал етеді. Тағы бір патологиялық зерттеу COVID-19-да осы типтегі алып жасушаларды анықтады және оларды "көп ядролы синцитиалдық жасушалар" деп сипаттады. Морфологиялық талдау көрсеткендей, вирустық инфекцияға сәйкес цитоморфологиялық өзгерістерді көрсететін көп ядролы синцитиалдық жасушалар мен атипиялық үлкейген пневмоциттер альвеолалық кеңістіктерде табылды. Вирустық антиген көп ядролы синцитиалдық жасушалардың цитоплазмасында анықталды, бұл SARS-CoV-2 вирусының бар екенін көрсетеді. Адамдағы SARS-CoV-2 вирусының жұғу және патогенезі көбінесе белгісіз болып қала берді. Көп ядролы алып жасушалар MERS-CoV, оған жақын коронавируста да сипатталған. COVID-19-ға қарсы адам иммундық қорғанысында көп ядролы алып жасушалардың рөлін анықтауға бағытталған қосымша зерттеулер тиімді емдеуге жол ашуы мүмкін.