Еуропалық шекара және қағаздық күзет агенттігі

Еуропалық шекара және сақшылық агенттігі (Frontex) – ЕО-ның сыртқы шекараны бақылаумен айналысатын агенттігі. Шенген аймағының қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Бюджеті 543 млн евро.

17 мин оқу

100%

Дереккөз: Frontex — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Еуропалық Одақтың сыртқы шекараны бақылаумен тапсырылған агенттігі

Еуропалық шекара және жағалау күзет агенттігі, көбінесе Frontex деп танылатын, Еуропалық Одақтың Варшавада, Польшада орналасқан агенттігі болып табылады. Ол мүше мемлекеттердің шекара және жағалау күзеттерімен үйлестіре отырып, еркіндік, қауіпсіздік және әділет аймағына кіретін Еуропалық Шенген аймағының шекарасын бақылауды жүзеге асырады. 2015 жылғы 18 желтоқсанда Еуропалық Кеңес бұл ұсынысты толық қолдады, ал Еуропалық Парламент дауыс бергеннен кейін 2016 жылғы 6 қазанда Болгарияның Түркиямен сыртқы шекарасында Еуропалық шекара және жағалау күзеті ресми түрде іске қосылды. 2019 жылғы қараша айында агенттіктің құзыреті мен ресурстары кеңейтілді, 2021 жылға 543 миллион еуроға дейін ұлғайтылды, ал 2027 жылға қарай агенттіктің штаты 10 000 адамға жетеді деп жоспарлануда.

Ұлттық органдар

Еуропалық шекара және жағалау күзетінің ұлттық құрамына Шенген аймағының мүше елдерінің тиісті органдары кіреді, олар Шенген аймағының сыртқы шекараларының өз бөліктерін күнделікті басқаруды жүзеге асырады. Олар:

Одақ агенттігі

Еуропалық одақтың «Еуропалық шекара және жағалау күзеті агенттігі» деп аталатын агенттігі, еуропалық шекара күзетшілері мен техникалық жабдықтар резервін қамтамасыз етеді. Агенттік өзінің туымен жүретін көлік құралдарын сатып алуға құқылы. Бұл жабдық тіркелген мүше мемлекеттер (патрульдік кемелер, ұшақтар сияқты ірі жабдықтар) қажет болған кезде оны Агенттіктің қарамағына беруге міндетті. Бұл Агенттікке шекаралық операцияларға қажетті техникалық жабдықты жылдам жөнелтуге мүмкіндік береді. Агенттіктің операцияларын жүргізу үшін персонал мен жабдықтардың жетіспеушілігін жою мақсатында, агенттікке шекара күзетшілерінің жедел резервтік қоры мен техникалық жабдықтар қоры қарастырылған. 2021 жылғы Guardian газетінің жеңілген зерттеуіне сәйкес, кейбір жағдайларда Frontex-пен бірігіп әрекет ететін ЕО мүше мемлекеттері, ЕО және халықаралық құқықты бұза отырып, шамамен 40 000 пана іздеушіні кері қайтаруға жауапты болды, нәтижесінде 2 000 адам қаза тапты. Frontex кері қайтаруларға қатысқанын жоққа шығарады, аталған шағымдар қазір Еуропалық Одақтың алаяқтыққа қарсы күрес агенттігі OLAF тарапынан тергеліп жатыр. Еуропалық комиссияның мәлімдемесіне сәйкес, Еуропалық шекара және жағалау күзеті «Frontex және шекараны басқаруға жауапты мүше мемлекеттердің органдарынан құрылған Еуропалық шекара және жағалау күзеті агенттігін біріктіреді», ал сыртқы шекара аймақтарының күнделікті басқаруы мүше мемлекеттердің жауапкершілігінде болады. Жаңа Еуропалық шекара және жағалау күзеті агенттігінің мақсаты, көмекке мұқтаж мүше мемлекеттерге қолдау көрсету, сондай-ақ Еуропаның сыртқы шекараларын жалпы басқаруды үйлестіру болып табылады. Еуропалық Одақтың (ЕО, іс жүзінде Шенген аймағы, оның ішінде Шенгенге қатысушы елдер, сондай-ақ Шенген аймағына әлі қосылмаған, бірақ қосылуға міндетті ЕО мүше мемлекеттері) сыртқы шекараларын қорғау және күзету Агенттік пен ұлттық органдардың бірлескен жауапкершілігі болып табылады.

Бақылау және тәуекелдерді талдау

Қауіп-қатерді талдау және бақылау орталығы құрылады, ол Еуроодаққа және оның ішіндегі ағындарды бақылауға және тәуекелдерді талдауға уәкілетті болады. Тәуекелдерді талдауға трансшекаралық қылмыс және терроризм, терроризм актілеріне қатысы бар деген күдік тудырған адамдардың жеке деректерін өңдеу, сондай-ақ терроризмнің алдын алу жөніндегі басқа да Еуроодақ агенттіктерімен және халықаралық ұйымдармен ынтымақтастық кіреді. Сыртқы шекаралардағы қазіргі немесе болашақ проблемаларға қарсы тұру үшін мүше мемлекеттердің қабілетін міндетті түрде бағалау жүргізіледі. Агенттік қажет болған жағдайда, ұшқышсыз әуе аппараттарын пайдалана отырып, бірлескен операцияларды жүргізе алады. Еуропалық ғарыш агенттігінің Жерді бақылау жүйесі Copernicus, қазіргі Eurosur шекаралық бақылау жүйесімен қатар, жаңа Агенттікке дерлік нақты уақыт режимінде спутниктік бақылау мүмкіндіктерін ұсынады. Frontex шекараны бақылау, заңсыз шекарадан өту және түрлі трансшекаралық қылмыстарға қатысты оқиғаларды талдау туралы есептерді жүйелі түрде жариялайды. Осы тәуекелдерді бағалаудың жалпы міндеті Frontex-тің негіздемелік регламентінде белгіленген, оған сәйкес Агенттік "қоғамдық және мүше мемлекеттерге тиісті шараларды қабылдауға немесе анықталған қауіп-қатерлерге қарсы күресуге, сыртқы шекараларды кешенді басқаруды жақсарту мақсатында қажетті ақпаратты ұсыну үшін тәуекелдерді талдауды [ ] жүргізеді".

Үшінші елдермен және оларда жұмыс істеу

2012 жылғы 23 ақпанда Frontex Армениямен жұмыс жасау туралы уағдаластыққа қол қойды. Frontex өкілдері Арменияның Қауіпсіздік Кеңесінің бұрынғы төрағасы Артур Багдасарянмен кездесті. Кездесуде өзара ынтымақтастық салалары мен Оңтүстік Кавказ аймағындағы бейбітшілік пен қауіпсіздікті нығайту мәселелері талқыланды. Агенттік байланыс офицерлерін жіберуге және көршілес үшінші елдермен, оның ішінде олардың аумағында бірлескен операцияларды жүзеге асыруға уәкілеттік берді. Агенттік Еуропалық Одаққа мүше емес елдерде, соның ішінде Шығыс серіктестігі елдері, Батыс Балқан және Батыс Африка елдерінде Frontex байланыс офицерлерінің желісін құрды. Агенттік Еуропалық Одақтан тыс көптеген елдермен ынтымақтастық жасайды. 2024 жылғы мәліметтер бойынша Frontex 18 серіктес елдің билік органдарымен жұмыс істеу туралы уағдаластыққа келді: Албания, Армения, Әзірбайжан, Беларусь, Босния және Герцеговина, Канада, Кабо-Верде, Грузия, Косово, Молдова, Черногория, Нигерия, Солтүстік Македония, Ресей, Сербия, Түркия, Украина және АҚШ. Агенттік Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының Шекара әскерлері командирлері кеңесімен де жұмыс жасау туралы уағдаластыққа қол қойды.

Заңсыз көшіп келгендерді елге қайтару

Шекара және жағалау күзеті одақта заңсыз тұрып жатқан иммигранттарды елге қайтаруға көмектеседі және қайтару операцияларын үйлестіруге жауапты. Кімді қайтару керектігін мүше мемлекеттердің сот және әкімшілік органдары шешеді. Қайтару туралы шешімдерді қабылдау және оған шағымдану құқығы мүше мемлекеттің қарауында болады.

Бюджет және персонал

+Агенттік персоналы және бюджеті Жыл Бюджеті (млн €) Персонал Қызметкер басына бюджет (€) 2005 5.5 45 2006 19.2 70 2007 42.1 128 2008 70.4 181 2009 88.3 226 2010 92.8 294 2011 118.2 304 2012 89.6 303 2013 94 302 2014 93.4 311 2015 143.3 309 2016 251 365 2017 302 488 2018 320 643 2019 333 750 2020 460 1223 2021 543 1513 2022 754 2000+

Жабдық

Соңғы жылдары Frontex өздерінің кейбір жабдықтарын сатып алды. Сондай-ақ, ол негізінен Жерорта теңізінің айналасында бақылау жүргізу үшін пайдаланылатын кейбір ұшақтарды жалға алады. Атауы Түрі Номері Суреті Ескермелер Ұшақ IAI Heron 1 Дрон 1 Diamond DA62 Барлау ұшағы 1 DEA Ltd. компаниясымен Frontex Әуе бақылау қызметі (FASS) аясында жалға алынған, негізінен Ливия жанындағы Жерорта теңізінде пайдаланылады, Мальтадан жұмыс істейді. Diamond DA42 Twin Star Барлау ұшағы 1 DEA Ltd. компаниясымен Frontex Әуе бақылау қызметі (FASS) аясында жалға алынған, негізінен Ливия жанындағы Жерорта теңізінде пайдаланылады, Мальтадан жұмыс істейді. Beechcraft 350 Барлау ұшағы 1 DEA Ltd. компаниясымен Frontex Әуе бақылау қызметі (FASS) аясында жалға алынған, негізінен Ливия жанындағы Жерорта теңізінде пайдаланылады, Мальтадан жұмыс істейді. Volvo XC60 Көмекші көлік кем дегенде 4

2005 жылға дейінгі

Еуропалық Одақтың алғашқылары, 1950 жылдары құрылған Еуропалық қауымдастықтардың мүше мемлекеттердің шекара және жағалау күзеті органдары арасындағы үйлестіруді қамтамасыз етуге шамасы жетпеді. Сыртқы саясат, қауіпсіздік, шекара және белім беру салаларындағы үйлестіруге қол жеткізудегі маңызды кезеңдер 1985 жылы Шенген келісіміне қол қойылғандығы, 1993 жылы Еуропалық Одақтың құрылуы, осымен Біртұтас Сыртқы және Қауіпсіздік саясаты қадамы жасалды, сондай-ақ 1999 жылы Амстердам шартының Шенген ережелерін Еуроодақ құрылымына енгізуі болды.

2005-2016 жылдар

Frontex, сол кезде ресми түрде Еуропалық Одақ мүше мемлекеттерінің сыртқы шекараларындағы операциялық ынтымақтастықты басқару жөніндегі Еуропалық агенттік, 2007 жылғы (ЕО) Кеңесінің 2004/2007 регламентімен құрылды. Оның негізгі міндеттері: мүше мемлекеттер арасында сыртқы шекараларды басқару бойынша ынтымақтастықты үйлестіру, мүше мемлекеттерге ұлттық шекара күзетшілерін оқытуға көмек көрсету, тәуекелдерді талдау, сыртқы шекараларды бақылау және қадағалауға қатысты зерттеулер жүргізу, сыртқы шекараларда техникалық және операциялық көмекке мұқтаж мүше мемлекеттерге көмек көрсету, мүше мемлекеттерге бірлескен қайтару операцияларын ұйымдастыруда қажетті қолдау көрсету. Агенттік орталықтандырылған және иерархиялық құрылыммен ұйымдастырылды, оның басқару кеңесі әр мүше мемлекеттен бір өкіл және Комиссиядан екі мүшеден тұрады. Мүше мемлекеттердің өкілдері – шекара күзетін басқарумен айналысатын ұлттық қауіпсіздік қызметтерінің жетекшілері. Frontex сонымен қатар Europol және Interpol өкілдерімен де тығыз байланыс ұстайды. Басқару кеңесі – агенттіктің басқарушы органы, ол кадрлық, қаржылық және ұйымдық құрылымды бақылайды, сондай-ақ жылдық жұмыс бағдарламаларында оперативтік тапсырмаларды іске қосады. Бұдан өзге, Кеңес атқарушы директорді тағайындайды. Алғашқы директор Илькка Лаитинен болды. 2015 жылғы үшінші түзетулер енгізілген бюджетке сәйкес, агенттікте сол жылы 336 қызметкер жұмыс істеді. Агенттік сонымен қатар мүше мемлекеттерден шақырылған 78 қызметкердің қызметін де пайдалана алды. Сыртқы аудиторлар ұйымның штаттан тыс жұмыскерлерге тәуелділігін тәуекел факторы ретінде анықтады, себебі мұндай қызметкерлер ұйымды қысып, тұрақты жұмыстарына оралғанда құнды тәжірибе жоғалуы мүмкін. 2007 жылдың сәуірінде Еуропалық Одақ ішкі істер министрлері, шекараны бақылауға, әсіресе Еуропаның оңтүстік жағалауында көмек көрсету үшін, жылдам араласа алатын қарулы шекара күзетшілерінен – Rapid Border Intervention Teams (RABIT) арнайы Еуропалық шекара күштерін құрды. Frontex Еуропалық қамқоршы желісі 2007 жылдың мамырында Канар аралдарында жұмысын бастады, ал 2010 жылдың қазан айында қарулы шекара күштерінің офицерлері Грекия-Түркия шекарасына жіберілді.

Frontex, then officially the European Agency for the Management of Operational Cooperation at the External Borders of the Member States of the European Union, was established by Council of Regulation (EC) 2007–2004. coordinate cooperation between member states in external border management. assisting member states in training of national border guards. carrying out risk analyses. following research relevant for the control and surveillance of external borders. helping member states requiring technical and operational assistance at external borders. providing member states with the necessary support in organising joint return operations. The institution was centrally and hierarchically organised with a management board, consisting of one person of each member state as well as two members of the commission. The member states representatives are operational heads of national security services concerned with border guard management. Frontex also has representatives from and works closely with Europol and Interpol. The management board is the leading component of the agency, controlling the personal, financial, and organisational structure, as well as initiating operative tasks in annual work programmes. Additionally, the Board appoints the executive director. The first director was Ilkka Laitinen. According to its third amended Budget 2015, the agency had in that year 336 employees. Additionally, the agency could make use of 78 employees which had been seconded from the member states. The dependency of the organisation on staff secondments has been identified by external auditors as a risk, since valuable experience may be lost when such staff leave the organisation and return to their permanent jobs. Special European Border Forces of rapidly deployable border guards, called Rapid Border Intervention Teams (RABIT) who are armed and patrol cross country land borders, were created by EU interior ministers in April 2007 to assist in border control, particularly on Europe's southern coastlines. Frontex's European Patron Network began work in the Canary Islands in May 2007 and armed border force officers were deployed to the Greece–Turkey border in October 2010.

2016 жылдан қазіргі уақытқа дейін

2015 жылғы көші-қон дағдарысы Комиссияны шұғыл әрекет етуге итермеледі, бұл Одақтың сыртқы шекараларының қауіпсіздігін арттыру қажеттігін көрсетті. Бұл дағдарыс сондай-ақ, Frontex-тің мүше мемлекеттерге сыртқы шекараларын қорғауда қолдау көрсету өкілеттігі шектеулі болғанын, жеткіліксіз қызметкер мен жабдыққа ие болғанын және шекараны басқару операцияларын және іздеу-құтқару жұмыстарын жүргізуге құзыреті болмағанын анықтады. Еуропалық Комиссия 2015 жылғы 15 желтоқсанда Frontex-ті күшейту мақсатында Жаңа Агенттік ұсынды, ол Еуропалық көші-қон дағдарысынан кейін тиімсіз деп есептелді. Франция мен Германия бұл ұсынысты қолдады, ал Польша мен Венгрия егемендіктің жоғалуынан қаушады, сондықтан жоспарға қарсылық білдірді. Бұрынғы Еуропалық Одақтың шекара агенттігі Frontex-тің шектеулілігі босқындар дағдарысының салдарымен тиімді күресу және түзету мүмкіндігін шектеді: ол ресурстар үшін мүше мемлекеттердің ерікті үлесіне тәуелді болды, өз операциялық қызметкерлері болған жоқ және іздеу-құтқару операцияларын жүргізуге нақты өкілеттігі болмады. Агенттік осы мәселелердің барлығын шешу үшін нығайтылып, күшейтіледі. Ұсыныстың құқықтық негізі – Еуропалық Одақ жөніндегі шарттың 77-бабының 2-тармағы (b) және (d) тармақтары, сондай-ақ 79-бабының 2-тармағы (c) тармағы. 77-бап Еуропалық Одаққа «сыртқы шекараларды басқарудың біртіндеп интеграцияланған жүйесін енгізу» жөніндегі заңнаманы қабылдауға құзыреттілік береді, ал 79-бап Еуропалық Одаққа Еуропалық Одақтың аумағында заңсыз жүрген үшінші ел азаматтарын елдеріне қайтару туралы заңнаманы қабылдауға рұқсат береді. 2015 жылғы 18 желтоқсанда Еуропалық Кеңес бұл ұсынысты толық қолдады, ол кейіннен қалыпты заң шығару рәсімінен өтті. Түзетулер Агенттікке келесі бес сала бойынша өкілеттіктерін кеңейту арқылы кең ауқымды міндеттерді жүктеді: тұрақты құрам, EUROSUR, қайтару операциялары, филиалдық кеңселер және үшінші елдермен ынтымақтастықты кеңейту. 2016 жылы Frontex Агенттікке айналғаннан бері кеңейтілген өкілеттіктер дау тудырды, сонымен қатар шекараны басқаруда Еуропалық Одақтың немесе мүше мемлекеттердің құзыреті туралы мәселе де талқыланды. 2015 жылы Еуропалық Комиссияның президенті Жан-Клод Юнкер «Еуропаның жағдайы» туралы сөйлеген сөзінде Frontex-тің болашағын жариялағанда шекараны «тиімдірек» басқаруға шақырды және «осы Одақта жеткіліксіз Еуропа және осы Одақта жеткіліксіз бірлік бар» деді. Шекараны басқаруға жауапкершілік мүше мемлекеттерде сақталып тұрса да, Агенттік енді өз операцияларын бастауға кеңірек өкілеттіктерге ие. Агенттіктің атқарушылық өкілеттігінің артуымен Еуропалық Одақ шекараны басқару мәселесінде күшті рөл атқарады. Алайда, қайта қаралып жатқан регламенттағы Агенттіктің кеңейтілген атқарушылық өкілеттіктеріне байланысты адам құқықтарының бұзылуына қатысты алаңдаушылықтар әлі де айтылуда. Агенттік жаңа орган емес. Ол Frontex-ті алмастырмайды және сол құқықтық мәртебесін сақтайды. Комиссияның регламент жобасы Еуропалық Одақтың шекара агенттігінің өкілеттіктерін күшейтуді, оның құзыреттерін арттыруды және операциялық қызметін жүзеге асыру үшін оны жақсырақ жабдықтауды көздейді. Агенттіктің жаңа міндеттері мен жауапкершіліктері оның жаңа атында көрсетілуі керек. Ол жағалау күзеті функциялары бойынша Еуропалық балық шаруашылығын бақылау агенттігі және Еуропалық теңіз қауіпсіздігі агенттігімен бірлесе жұмыс істейді. Агенттіктің тұрақты қызметкерлерінің саны 2015 жылдан 2020 жылға дейін екі еседен астамға өсті.

The Commission was prompted to take swift action due to the immigration crisis of 2015, which brought to the forefront the need to improve the security of the external borders of the union. This crisis has also demonstrated that Frontex, which had a limited mandate in supporting the Member States to secure their external borders, had insufficient staff and equipment, and lacked the authority to conduct border management operations and search and rescue efforts. The new Agency was proposed by the European Commission on 15 December 2015 to strengthen Frontex, widely seen as being ineffective in the wake of the European migrant crisis. Support for the proposal has come from France and Germany, with Poland and Hungary expressing opposition to the plan, concerned by the perceived loss of sovereignty. The limitations of the former EU border agency, Frontex, hindered its ability to effectively address and remedy the situation created by the refugee crisis: it relied on the voluntary contributions by Member States as regards resources, it did not have its own operational staff and it did not have an explicit mandate to conduct search and rescue operations. The enhanced Agency will be strengthened and reinforced to address all these issues. The legal grounds for the proposal are article 77, paragraph 2(b) and (d), and article 79, paragraph 2 (c), of the Treaty on the Functioning of the European Union. Article 77 grants competence to the EU to adopt legislation on a "gradual introduction of an integrated management system for external borders," and article 79 authorizes the EU to enact legislation concerning the repatriation of third country nationals residing illegally within the EU. On 18 December 2015, the European Council roundly supported the proposal, which was then subjected to the ordinary legislative procedure. The revised regulation gave the Agency a broader mandate by extending its powers in the following five areas: standing corps, EUROSUR, return operations, antenna offices, and extended cooperation with the third countries. Ever since Frontex was transformed into the Agency in 2016, the broader mandate has been deemed controversial, and the issue of whether the EU or the member state were competent in border management has also been a matter of debate. While announcing the future of Frontex during his State of the Union speech in 2015, the then European Commission President Jean Claude Juncker called for "a more efficient" border management and stated that "there is not enough Europe in this Union and there is not enough union in this Union." Although the member states still retain the primary responsibility for border management, the Agency now has a broader mandate to initiate its own operations. Hence, with the growing executive powers of the Agency, the EU has a stronger role in the issue of border management. However, concerns regarding human rights violations are still being voiced, in particular, due to the broader executive powers of the Agency under the revised regulation. The present agency is not a new body. It does not replace Frontex and it retains the same legal personality. What the Commission draft Regulation aims to do is to strengthen the mandate of the EU border agency, to increase its competences and to better equip it to carry out its operational activities. The new tasks and responsibilities of the Agency need to be reflected by its new name. It coordinates its work alongside the European Fisheries Control Agency and European Maritime Safety Agency with regard to coastguard functions. The permanent staff of the Agency was more than doubled between 2015 and 2020.

2006 жыл Посейдон

"Посейдон" бірлескен операциясы 2006 жылы Грекияның Еуроодаққа мүше Грекия мен Түркия арасындағы теңіз және құрлық шекараларын бақылау үшін Frontex-тен сұраныс білдіргеннен кейін басталды. Бірлескен операция екі бағытқа бөлінеді: "Посейдон" теңіз операциясы Жерорта және Эгей теңіздеріндегі Еуроодақтың Түркиямен теңіз шекарасын қадағалайды, ал "Посейдон" құрлық операциясы Эврос өзені бойындағы Еуроодақтың Түркиямен оңтүстік-шығыс құрлық шекарасын қадағалайды. Операция тұрақты сипатқа ие болып, 2011 жылы кеңейтілді. 2015 жылдың соңында бұл операция "Посейдон" жылдам араласу операциясымен ауыстырылды.

2011 жылғы Hermes

"Бірлескен Hermes операциясы" 2011 жылғы 20 ақпанда Италияның Жерорта теңізінің Италия мен Солтүстік Африка арасындағы бөлігін Frontex күштерімен бақылауды сұрауынан кейін басталды, себебі Еуропалық Одақтың оңтүстік шекарасы осы теңізде орналасқан. Бұдан кейін Ливиядағы ұшуға тыйым салынған аймақ қолданысқа енді және 2011 жылғы 20 наурызда әскери операциялар басталды. Нидерланды Әуе күштерінің экипажымен бірге Жағалау күзетіне қарасты Dornier 228 ұшағын, ал Португалия Әуе күштеріне қарасты C 295MPA ұшағын Мальта мен Пантеллерияда орналастырды. Осы аймақ арқылы Еуропалық Одаққа заңсыз кіруге тырысатын адамдарды тасымалдаған кемелердің саны 2013 жылдың бірінші тоқсанында 1124-тен 2013 жылдың екінші тоқсанында 5311-ге дейін артты. Африкалық және басқа да заңсыз көшіп келушілер Италияның жағалауына қарай теңізге лайықсыз қайықтар мен кемелермен жүзіп барады. Осы әрекеттердің нәтижесінде бірнеше кемелер айналып кетіп, жүздеген адам теңізде мерт болды, бірақ Италия теңіз күштері "Маре Нострум" операциясы аясында мыңдаған адамның өмірін құтқарып қалды.

2014 жылғы Тритон

"Тритон" операциясы – Еуропалық Одақтың шекаралық қауіпсіздік агенттігі Frontex жүргізіп жатқан шекаралық қауіпсіздік операциясы. Италияның бақылауындағы бұл операция 2014 жылдың 1 қарашасында басталды және 15 еуропалық елдің (Еуроодақ мүше мемлекеттері мен мүше еместерінің) ерікті үлесін қамтиды. Қазіргі таңда "Тритон" операциясына ерікті түрде қатысып жатқан елдер: Хорватия, Исландия, Финляндия, Норвегия, Швеция, Германия, Нидерланды, Франция, Испания, Ирландия, Португалия, Австрия, Швейцария, Румыния, Польша, Литва, Мальта және Ұлыбритания. Бұл операция Италияның "Mare Nostrum" операциясын тоқтатудан кейін басталды, оны қаржыландыру бір ел үшін тым қымбатқа түсті; Италия үкіметіне 12 айға созылған операция үшін айына 9 миллион евро жұмсалды. Италия үкіметі Еуроодақ мүше мемлекеттерінен қосымша қаржат сұрағанмен, олар сұралған көмекті көрсетпеді. "Бірлескен "Тритон" операциясы" Италияның бақылауында және Италияның жағажайынан 30 теңіз шақырымы шегінде шекаралық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге бағытталған. Ол 2014 жылдың 1 қарашасында басталды және Еуроодақ мүше мемлекеттері мен мүше еместерінің 15 еуропалық елдерінің ерікті қызметтерін қамтиды. 2015 жылдан бастап ерікті үлес қосушылар: Исландия, Финляндия, Норвегия, Швеция, Германия, Нидерланды, Франция, Испания, Португалия, Австрия, Швейцария, Румыния, Польша, Литва, Мальта және Біріккен Корольдік. 2015 жылғы сәуірде Ливия жағалауларында 800-ге жуық босқын қаза тапқан кеме апатынан кейін, 2015 жылғы 20 сәуірде Еуроодақ министрлері "Тритон" операциясының ауқымын екі есеге арттыруды және Жерорта теңізінде іздеу-құтқару операцияларын жүргізуге өкілеттіктерін кеңейтуді ұсынды. Frontex басшысы Фабрис Леггери "Тритон" операциясын іздеу-құтқару операциясына айналдыру мүмкіндігін жоққа шығарды, бұл "трафиктің бизнесін қолдап, дамытады" деді. Оның орнына ол Мальта суларының әуеден бақылауын кеңейтуді ұсынды, "жаңа апаттарды болжау үшін".

2015 жылғы Морияның ыстық нүктесі

2015 жылдың 12 желтоқсанында Грекияның Лесбос аралындағы Морияда жаңадан ашылған пана іздеушілерді қабылдау орталығының Frontex ұйымымен үйлестіріліп, бақыланатыны хабарланды. Бұл орталықта пана іздеушілер түрмедей жағдайда ұсталып, олардың мәртебесін анықтау үшін тездетілген процедуралардан өтетіні туралы мәлімделді. Тәуелсіз журналистердің осы нысандарға кіруі шектеулі болды. Қабылдау орталығы босқын статусы беруге құзыретті болмаса да, кейбір пана іздеушілер қабылдау лагерінде мерзімсіз ұсталуы мүмкін екені хабарланды.

Даулар

2008 жылы БҰҰ-ның Тұрақты комитетіне ұсынылған халықаралық қорғау туралы үкіметтік емес ұйымдардың бірлескен мәлімдемесінде, үкіметтік емес ұйымдардың кең коалициясы Frontex-тің құтқару жұмыстарының көп бөлігінің, шын мәнінде, кең ауқымды және кейде кемсітпейтін қорқыту науқанының бір бөлігі екендігіне алаңдаушылық білдірді. Осының салдарынан, тікелей және үшінші елдер арқылы – қасақана немесе қасақана емес – баспана іздеушілердің 1951 жылғы босқындар туралы конвенция бойынша қорғаныс сұрауына кедергі келтірілуде. Еуропалық босқындар және жер аударылғандар жөніндегі кеңес (ECRE) және Ұлыбританиялық босқындар кеңесі Ұлыбритания Лордтар палатасының сауалнамасына ұсынған жазбаша дәлелдерінде, Frontex халықаралық және еуропалық баспана және адам құқықтары заңдарын, соның ішінде 1951 жылғы босқындардың мәртебесі туралы конвенцияны және баспанаға қол жеткізу және мәжбүрлеп қайтаруға тыйым салатын Еуропалық Одақтың заңдарын тиісінше ескермейтінін көрсетті. Сонымен қатар, ECRE және Ұлыбританиялық босқындар кеңесі Frontex-тің халықаралық және ЕО заңнамалық міндеттемелерін орындау бойынша жауапкершілігінің түсініксіздігіне қатысты алаңдаушылық білдірді. Бұл мәселе Агенттіктің ашықтығының жетіспеуімен, тәуелсіз бақылаудың және демократиялық есеп берудің болмауымен күшейеді. FRONTEX-тің заңды бұзуы туралы хабарлар пайда болды, олар Грекияның жағалау күзетшілеріне Грекияның теңіз суларына жеткен баспана іздеушілер мен мигранттарды құтқарудың орнына тоқтатып, кері қайтаруға көмектескені туралы мәлімдемелерді қамтиды. Бұл олардың ЕО заңдары мен ережелеріне сәйкес міндетіне қайшы келеді. 2012 жылы Еуропалық адам құқықтары соты Ливияға босқындарды қайтаруға болмайтыны туралы шешім қабылдаса да, азаптау және зорлық-зомбылық қаупіне байланысты, Frontex 2021 жылдың сәуірінде Ливияның жағалау күзетшілерін қолдағаны үшін сынға ұшырады.

Түрік әуе кеңістігін бұзу туралы айыптар

2009 жылдың қыркүйегінде түрік әскери радары Латвия тікұшағына, Еуропалық Одақтың Frontex бағдарламасы аясында заңсыз көші-қонмен күресу үшін шығыс Эгей теңізінде патрульдеуде болған, аймақтан кету туралы ескерту жасады. Түрік Бас штабы хабарлағандай, Латвияның Frontex ұшағы Дидимнің батысындағы түрік әуе кеңістігін бұзған. Грекия Әуе күштерінің мәлімдемесіне сәйкес, инцидент итальяндық Agusta A109 тікұшағы – Frontex тікұшағы ретінде танылған – Фармакониси аралының жанындағы Грекия әуе кеңістігінде патрульдеу кезінде болды. Бұл арал мигранттарды Грекия мен Еуропалық Одаққа жеткізу үшін мигрант контрабандашылары жиі пайдаланатын бағытта орналасқан. Frontex қызметкерлері түрік ескертулерін назарға алмағандарын, себебі олар түрік әуе кеңістігінде болмағандықтан, өздерінің міндеттерін орындауды жалғастырғандарын мәлімдеді. Кейіннен Frontex түрік жағалау күзетінің заңсыз көшіп келушілерді Грекия суларына қарай сүйреп әкететін суреттерін түсіріп, жазбаша дәлелдермен бірге Еуропалық Одақ органдарына ұсынды. 2009 жылдың қазан айында Лесбос аралының үстіндегі шығыс Эгей теңізінің әуе кеңістігінде тағы бір оқиға болды. 2009 жылдың 20 қарашасында Түркия Бас штабы Эстонияның шекара күзетіне қарасты Let L 410 UVP ұшағының Frontex миссиясымен Костан ұшып, Сокеден батысқа қарай түрік әуе кеңістігін бұзғаны туралы баспасөз хабарламасы жариялады. Грекияның "Екатимерини" газетіне түскен ішкі құжатқа сәйкес, Леггери жаңа Еуропалық шекара және жағалау күзет агенттігінің регламентінде көзделген 40 негізгі құқық қызметкерін жұмысқа алуға "белсенді түрде қарсылық көрсетті", 2020 жылдың басында агенттік қызметкерлерінің жиі қойған сұрақтарына "бұл басымдық емес" деп жауап берді. Бұл оқиғада Леггери "күлкілі түрде қабілетсіз" кадрлар бөлімінің басшысы ретінде айыпталды, ол көптеген тұрақты корпус қызметкерлеріне жұмыс ұсынды, бірақ оларды келесі күні кері қайтарып алды. "Екатимерини" газетінде сондай-ақ Frontex атқарушы директоры Фабрис Леггеридің жаңа Еуропалық шекара және жағалау күзет агенттігінің регламентінде талап етілген 40 негізгі құқық қызметкерін жұмысқа алуға "белсенді түрде қарсылық көрсеткені" туралы ЕО құжаты келтірілген, ол 2020 жылдың басында агенттік қызметкерлерінің жиі қойған сұрақтарына "бұл басымдық емес" және "қызметкерлерге бірнеше рет түсіндірді" "Frontex қымбат құтқару қызметі емес" деген жауап берген. Frontex операциялық қызметкерлеріне "Frontex қызметкерлері қатысқан кері қайтару туралы хабарлау агенттік ішінде танымал болуға немесе жоғарылауға көмектеспейді" деген түсінік берілді. Газет сондай-ақ жаңа шекара күзетшілерінің "Тұрақты корпусының" Еуропалық Одақ шекарасынан заңды түрде қару алып өтуіне әлі ешқандай шара қолданылмағанын хабарлады. 2021 жылдың қаңтар айында Еуропалық Одақ комиссары Йльва Йоханссон Еуропалық Одақ омбудсменін тергеуді бастауға шақырды. Ұлыбританияның Financial Times басылымы хабарлағандай, 2021 жылдың 12 қаңтарында Еуропалық Одақтың "қиын жағдайдағы шекара және жағалау күзет агенттігі" блоктің алаяқтыққа қарсы күрес басқармасы OLAF агенттікті тергейтінін растаған күні жаңа формаларын мақтан тұтқан 77 секундтық қысқа фильмді әлеуметтік желіде жариялағаны үшін сындарға ұшырады.

In September 2009, a Turkish military radar issued a warning to a Latvian helicopter patrolling in the eastern Aegean—part of the EU's Frontex programme to combat illegal immigration—to leave the area. The Turkish General Staff reported that the Latvian Frontex aircraft had violated Turkish airspace west of Didim. According to a Hellenic Air Force announcement, the incident occurred as the Frontex helicopter—identified as an Italian made Agusta A109—was patrolling in Greek airspace near the small isle of Farmakonisi, which lies on a favourite route used by migrant smugglers ferrying migrants into Greece and the EU from the opposite Turkish coastline. Frontex officials stated that they simply ignored the Turkish warnings as they were not in Turkish airspace and continued their duties. Frontex later took photographs of the Turkish Coast Guard escorting illegal immigrants towards Greek waters and the photos accompanied by written evidence were submitted to EU authorities. Another incident took place in October 2009 in the airspace above the eastern Aegean sea, off the island of Lesbos. On 20 November 2009, the Turkish General Staff issued a press note alleging that an Estonian Border Guard aircraft Let L 410 UVP taking off from Kos on a Frontex mission had violated Turkish airspace west of Söke. According to an internal document seen by the Greek Newspaper Ekathimerini, Leggeri "actively resisted" the recruitment of the required 40 fundamental rights officers provided for in the regulation of the new European Border and Coast Guard Agency, answering frequent questions from agency staff in early 2020 that "it is not a priority." The story also accuses Leggeri of being in charge of a "comically incompetent" human resources department that formally offered jobs to large numbers of Standing Corps personnel and then withdrew them the next day. The Ekathimerini story also quotes an EU document that alleges Frontex's Executive Director Fabrice Leggeri "actively resisted" the recruitment of the required 40 fundamental rights officers required in the regulation of the new European Border and Coast Guard Agency, answering frequent questions from agency staff in early 2020 that "it is not a priority" and "repeatedly made it clear to staff" that "Frontex is not an expensive lifeguard service." Frontex operations staff were made to understand that "reporting pushbacks involving Frontex personnel is not a route to popularity or promotion" within the agency. The paper also reported that no provision had yet been made for the new border guard "Standing Corps" to carry firearms legally over EU borders. In January 2021, EU Commissioner Ylva Johansson called for the EU ombudsman to open an inquiry. According to the UK's Financial Times, on 12 January 2021, the EU's "embattled border and coastguard agency", was ridiculed for tweeting a 77 second short film celebrating its new uniforms on the same day that the bloc's anti fraud office, OLAF, confirmed it would investigate the agency.

Грекияда мигранттардың кері қайтарылуын жасыру

2020 жылы Frontex кемелері Грекия сулары арқылы Еуропа құрлығына жетуге тырысқан мигранттарды заңсыз, «қайта итеру» деп аталатын әрекеттерге қатысқан. Халықаралық құқық бойынша заңсыз саналатын мұндай қайта итерулер кезінде Еуропа суларында болған мигранттар Еуропалық Одақтың шекарасынан тыс жерлерге қайтарылып жіберіледі. Frontex-тің осы заңсыз тәжірибелерге қатысуы Bellingcat және Der Spiegel-дің де қатысқан журналистік зерттеу ұжымы жүргізген ашық дереккөздер, құпия құжаттар, бейнематериалдар және мигранттармен, сондай-ақ Frontex қызметкерлерімен жүргізілген әңгімелерді талдау нәтижесінде анықталды.

2021 "Жұмыс берушілердің алаңдауы" және Фронтекс Потомкин корпусы

2021 жылдың басында ақпарат құралдарында Frontex агенттігіндегі жұмысқа қабылдау және кадрлық мәселелер туралы хабарлар тарады. Кем дегенде бір есепте агенттіктің «күлкілідей білімізсіз» HR бөлімі туралы сөз болды. Хабарланған мәселелердің ішінде тұрақты корпусқа жұмысқа алу ұсыныстары жасалып, кейін бір күні кері алынуы; жаңадан қабылданғандарды Польшаға оқуға шақырып, олардың өткен айда медициналық тексеруден өтпегенін айтып, тастап кеткен жағдайлар; оқу кезінде COVID-19 жұқпасынан қорғауға қатысты жеткіліксіз шаралар; және жаңа қызметкерлермен маңызды практикалық мәселелер бойынша байланыс болмауы сияқты жағдайлар бар. Бұл мәселелерге қоса, қазіргі заңнамаға сәйкес тұрақты корпусты қаруландыру мүмкін емес, себебі агенттіктің 2019 жылғы жаңа мандатына қару сатып алу, тіркеу, сақтау және тасымалдау үшін қажетті құқықтық негіздер енгізілмеген. Осы себепті, кейбір қызметкерлер тұрақты корпусты іштей «Потемкин корпусы» деп атап, оның тек сыртқа көрсету үшін құрылған екенін білдіреді.

ЕО Парламентін алдау және лоббистермен тіркелмеген кездесулер

2021 жылдың ақпан айында Frontex қару, бақылау және биометриялық индустрияны ұсылатын көптеген тіркелмеген лоббистермен кездесу өткізді деген айыптамаға ұшырады. Тергеу сондай-ақ Frontex Еуропалық Парламентті жаңылыстырғанын көрсетті. 2018 жылы агенттік Еуропарламент депутаттарына сұраққа жауап ретінде: "Frontex тек ЕО ашықтық тізілімінде тіркелген лоббистермен ғана кездеседі, 2017 жылы кездесулер өткізілмеді" деді. Бірақ алынған құжаттарға сәйкес, Frontex сол жылы өнеркәсіп өкілдерімен кем дегенде төрт кездесу өткізді, - деп жазды бас директор. Осы кездесулерге қатысқан 24 жеке ұйымның ішінде, көбінесе компаниялардың, жартысынан астамы (58 пайызы немесе 14 ұйым) ЕО ашықтық тізілімінде тіркелмеген. Жалпы, олардың зерттеулері 2017 жылдан 2019 жылға дейін Frontex 138 жеке топпен кездескенін көрсетті: 108 компания, 10 зерттеу орталығы немесе сарапшылық орталық, 15 университет және бір үкіметтік емес ұйым. Адам құқықтарын қорғайтын ұйымдар ерекше көзге түспеді.

Адам құқықтары бұзылуы

2022 жылдың 14 тамызында Euro Mediterranean Human Rights Monitor Еуропалық Одақ Комиссиясының мигранттар мен пана іздеушілерге қатысты тыңшылық бағдарламасының салдары туралы есеп жариялады. Бұл бағдарлама мигранттар мен пана іздеушілердің генетикалық және биометриялық деректері, ДНК саусақ іздері, діни сенімдері және сексуалдық бағдары сияқты егжей-тегжейлі ақпаратын жинау үшін қауіпті және заңсыз жолмен жұмыс істейді. Euro Med сондай-ақ, бұл бағдарламаның кінәсіз адамдарды қылмыстық жауапкершілікке тартуға, пана іздеу құқығын шектеуге, депортация және өз елдеріне қайтару процедураларын жеңілдетуге, сондай-ақ пана және терроризм арасындағы бұрыс түсінікті күшейтуге әкелуі мүмкін екенін көрсетті.