Кіріспе
Американдық сценарист Артур Шекман (5 ақпан 1901 жыл - 12 қаңтар 1978 жыл) – американдық театр және кино сыншысы, колонна жазушысы, драматург және редактор болған, бірақ ол кино үшін жазғандықтарымен ең көп танылды. Оның шеберлігі – жеңіл комедия. Граучо Маркс оны "Батыстың ең жылдам ойлы адамы" деп атады.
Arthur Sheekman (February 5, 1901 – January 12, 1978) was an American theater and movie critic, columnist, playwright, and editor—but best known for his writing for the screen. His specialty was light comedy. Groucho Marx called him "The Fastest Wit in the West."
Ерте өмір (1901-1926)
Артур Шекман 1901 жылдың 5 ақпанында Чикаго қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы, Нети Грин Шекман және Чарльз Гровер Шекман, Ресейдің Дондағы Ростовтан келген еврей иммигранттары еді. Шекман үш баланың ортаншысы, Эдит (кейін оқытушы болған) мен Харвидің (инженер) арасында туған. Шекманның балалық шағы Сент-Пол қаласында (Миннесота штаты) өткен, онда олардың әкесі бар болған. Чарли Шекман отбасын жақсы қамтамасыз ете алмағандықтан, балалар отбасына көмектесу үшін тырысуға мәжбүр болды. Шекман он екі жасында алғашқы жұмысын тапты, мектептен кейін және демалыс күндері Сент-Пол қалалық кітапханасында кітаптарды жинады. Ол кітапханада жұмыс істеді, содан кейін «Сент-Пол Дейли Ньюс» газетінде жас тілші болып орналасты. Кітапханашы Уильям Доусон Джонстонның «Дейли Ньюс» газетінің редакторына жазған ұсыным хаты оған мүмкіндік берді. Шекман газеттің театр және кино сыншысы болып өсті, «The Voice Off Stage» атты бағанасын жазды. Колледжге түсуді қалаған Шекман Миннесота университетіне қабылданды, бірақ жұмысын және оқуын бірге үйлестіре алмағанын түсініп, оқудан шығып кетті. 1926 жылы Шекман Филадельфияда өткен Халықаралық Сескисентиенналдық көрмеге журналисттер сапарында әріптесінің орнын толтырған деген қауесет бар. Бір күні газетші әріптестерімен бірге экскурсияда болғанда, гид «Еркіндік қоңырауының» көшірмесін, Бетси Росс туының көшірмесін, Уильям Пенн тұрған емен ағашының көшірмесін көрсетіп жатқанда, Шекман сөзге аралықа кірді: «Айтыңызшы, әйнек бөлмесінің көшірмесін де көре аламыз ба?». «Чикаго Журнал» газетінің редакторы күлімін тоқтатып, Шекманға «Дейли Ньюс» газетінде алған жалақысынан үш есе көп ұсынды. Соңында Шекман Чикагоның «Daily Times» газетіне көшті, онда оның «Ahead of the Times» бағанасы «әзіл мен өлеңдердің күнделікті жинағы» болды.
Граучо Маркс (1926-1977)
Граучо Маркс Шикманның өмірінде маңызды рөл атқарды. Екеуі 1926 жылдың күзінде танысты, ол кезде Маркс ағайындары «Кокос жаңғақтары» атты музыкалық қойылымымен Чикагоға гастрольдік сапармен келді. Шекман оларды бағанына сұхбатқа алғанда, ағайындар Граучо, Харпо және Чико «Йель университетінде «Маркс ағайындары» атты фильм түсіретінін» айтты. Шекман: «Әрине, Маркс ханымның ұлдары кинокомедия актерлері ретінде іздестірілуі керек еді, себебі комедиялық пантомимадағы олардың талантына жақын келетін сахналық клоундардың өте азы бар» (Маркс ханымның ұлдарын аңыз кинокомедия актерлеріне айналдырған «Йельдегі Маркс ағайындары» емес, 1929 жылдың тамызында шыққан «Кокос жаңғақтары» болды). Кейін, олардың «Жануарлардың тісқақтары» атты музыкалық пьесасының Бродвейдегі қойылымынан кейін (1928 жылдың қазаны – 1929 жылдың сәуірі), ағайындар тағы да Чикагоға гастрольдік сапармен келді. Шекман Граучоға өзінің бағанының орнын беріп, оқырмандарына кеңес берді: «Сейсенбі күні комедия актері мистер Граучо Маркс, бағаны көтермей, осы бағанның қонақ дирижері болады. Маркс мырза: «Егер ата-аналар шпинатты өзі жесе, балалар үшін әлем бақыттырақ болар еді» деген (әлі де «Жануарлардың тісқақтарында» айтып отыр). Келесі жылы «Жануарлардың тісқақтары» фильмінің нұсқасы жарық көрді. Граучо Шикманның Голливудқа келіп, «Ұлдар» үшін (олар өздерін солай атады) жазуын қалады. Оның орнына, Шикман Чикагода, ал «Ұлдар» Лос-Анджелесте болғандықтан, Шикман олардың біреуі үшін жазды. 1929 жылы «Төсектер» атты кітап «Колледж юморы» журналында сериялы түрде жарық көрді, содан кейін келесі жылы кітап түрінде жарық көрді.—оның алғашқы фильмдегі есімі «Диалог авторы – Артур Шикман» болды. Содан кейін ол «Аттың қауырсыны» фильмінде Граучомен ғана жұмыс істеді (және есімі көрсетілмеді). Шекман фильмде баспасөз орталығында спорт жазушысы ретінде сценарий бойынша емес, өздігінен пайда болады. Осы кезде Шекман Нат Перринмен ынтымақтастыққа (және ұзаққа созылған достыққа) кірісті. Перрин де киноға комедия жазуда жаңа болған, бірақ олардың арасындағы байланыс оңай туды. Келесі бес жылда Шекман мен Перрин екі түпнұсқалық әңгіме («Миллиондаған бала», «Доппен жүгіру») ойлап тапты, төрт сценарий жазды – екеуі Ширли Темпл үшін, біреуі Эдди Кантор үшін («Миллиондаған бала», «Ранчо гүлі», «Қиқырақ», «Сауысқан»), сондай-ақ Маркс ағайындары мен Эдди Кантор фильмдеріне қосымша диалогтар/материалдар қосты («Қаздың басы», «Римдік жанжалдар»). Олар сонымен қатар «Flywheel, Shyster және Flywheel» радио сериясында жұмыс істеді. 1937 жылы Шекман мен Перрин өзара келісіп, жаңа қадам жасаудың уақыты келді. Арада жылдар өткен соң, Граучо мен Шекман ең жақын достар болды. Екеуінің де ортақ көп нәрселері болды. Олардың әзіл-қалжың сезімі бір-біріне ұқсас, әдепсіз болды, отбасын асырау үшін күресіп өсті, либералды көзқарастары бар дінсіз еврейлер болды (Маркс – Экран актерлері гильдиясының, ал Шикман – Экран сценаристтері гильдиясының негізін қалаушы мүшелері), оқуды жақсы көріп, әдемі әйелдерді бағалады. Граучодан «Simon & Schuster» үшін хаттар жинағын жинауды сұрағанда, ол Шикманнан оны өзі үшін жасауын өтінді. «Граучо хаттары: Граучо Маркске және одан келген хаттар» 1967 жылы жарық көрді. Шекман кітапқа алғы сөз жазды, бірақ оның аты редактор ретінде көрсетілмеуін сұрады.
Марксистік емес шығармалар (19331961)
Шекман әйелі, актриса Глория Стюартпен, ол жұмыс істеп жатқан Эдди Кантордың мюзиклі – «Римдік жанжалдар» түсірілім алаңында кездесті. Стюарт осы фильмнің жұлдыздарының бірі еді. Олар келесі жылдың тамызында үйленді, ал қыздары Сильвия 1935 жылдың маусым айында дүниеге келді. 1939 жылы, екеуінің де студиямен жасасқан келісімшарттары аяқталған соң, Шекмандар әлемді аралап саяхат жасады. Нью-Йоркке қонғанда, олар қалуға шешім қабылдады. Стюарт театр сахнасында жұмыс істеуді армандаса, Шекман хитке айналар пьеса жазуды көздеді. Келесі үш жарым жылда Шекман екі пьесаның авторы болды. «Мистер Биг» пьесасын Маргарет Шейнмен бірге, ал «Франклин көшесі» пьесасын Рут пен Аугуст Гёцпен бірлесіп жазды. «Мистер Биг» пьесасына сыншылардың пікірі өте теріс болды және ол жеті көрсетілімнен кейін жабылды. «Франклин көшесі» Бостоннан әрі жылжымады. Стюарт жазғы театрлардағы рөлдерге жиі шақырылса да, Бродвейдегі рөлді иемдене алмады. 1943 жылы Шекмандар Голливудқа қайта оралды. Келесі он жеті жылда Шекман өзінің фильмографиясына он жеті туынды қосты. Ол пьесалар мен романдарды шеберлікпен бейімдеуімен танымал болды. Ең атақты туындылары: «Қымбат Рут», «Арман қызы», «Мистер Музыка», «Маған ханым деп қоңырау шалыңыз» және «Біреулер жүгіріп келді». «Маған ханым деп қоңырау шалыңыз» ерекше табысқа ие болды. «Экранда «Мадам» тіпті жақсырақ» деген тақырыпта Алтон Кук былай деп жазды: «Сценарист Артур Шекман жол бойындағы ұсақ-түйек өзгерістер арқылы керемет нәтижеге қол жеткізді, осылайша юмордың ағысын тұрақтырақ етіп, оған өткірлік сыпады». «Сценаристтер гильдиясы» «Маған ханым деп қоңырау шалыңыз» фильмін 1953 жылғы ең жақсы музыкалық фильм деп таныды. 1950 жылдары Шекман үшінші пьесасын – «Жокер» жазды, бірақ ол да сәтсіз аяқталды. Дегенмен, Артур Шекман өзінің 28 фильмінде Голливудтың ең ұзаққа созылған жұлдыздарына арналған сценарийлер жазды. Маркс ағайындары мен Ширли Темплден басқа, ол Бинг Кросби, Фред Астер, Джуди Гарланд, Франк Синатра, Сьюзан Хейвард, Уильям Холден, Ширли Маклейн, Алан Лэдд, Бетти Хаттон, Дэнни Кей, Энн Бакстер, Рей Милланд, Этель Мерман, Дин Мартин, Эдди Кантор, Дебби Рейнольдс және Глория Стюарт үшін кейіпкерлер жасады.
Төмендеу және шығын (1970-1978 жж.)
1960 жылы көктемде Шекманға жүрек ұстамасы келді және оның денсаулығы алаңдау тудырды. 1970 жылы оның шатасуы мен бағдарының жоғалғаны қарттық деменциясы деп диагностикаланды. Шекманға күтім үйінде қарау қажет болды. Келесі жеті жыл бойы Граучо досына үнемі баратын. Глория Стюарт өзінің кітабында былай деп жазды: "Граучоның ең мейірімді сөзін күйеуімнің жанында естідім. Артурдың коляскасына еңкейіп, ол: "Мен кеткенше сен кетпе, Шик" деді. Шик одан бұрын кетпеді. Ол Граучодан бес ай кейін, 1978 жылдың 12 қаңтарында қайтыс болды.