Кіріспе
Ағылшын ғалымы Роберт Й. К. Янг (Robert J. C. Young) (1950 жылы туған) – британдық постколониалдық теорияшыл, мәдени сыншы және тарихшы.
Robert J. C. Young FBA (born 1950) is a British postcolonial theorist, cultural critic, and historian.
Өмір
Янг Рептон мектебінде және Оксфорд университетінің Эксетер колледжінде білім алған, онда ол бакалавр және философия докторы (D. Phil.) дәрежелерін алды. Саутгемптон университетінде оқытушы болып жұмыс істеді, содан кейін Оксфорд университетіне оралды, онда ағылшын тілі мен сын теориясының профессоры және Уадхам колледжінің мүшесі болды. 2005 жылы ол Нью-Йорк университетіне көшті, онда ағылшын және салыстырмалы әдебиет кафедрасының Джулиус Сильвер профессоры қызметін атқарады. 2015-2018 жылдары ол Нью-Йорк университеті Әбу-Дабидегі өнер және гуманитарлық ғылымдар факультетінің деканы болды. Оксфордта аспирантурада оқыған кезінде ол әдебиет және философиялық теорияға арналған алғашқы британдық журнал – «Оксфорд әдеби шолуы» журналының негіздеуші редакторларының бірі болды. Янг «Interventions: International Journal of Postcolonial Studies» журналының редакторы. Оның еңбектері жиырмадан астам тілге аударылған. 2013 жылы Британ академиясының корреспондент мүшесі болып сайланды, ал 2017 жылы Оксфордтың Уадхам колледжінің құрметті өмірлік стипендиясын алды. Қазіргі уақытта Янг AILC/ICLA әдебиет теориясы бойынша ғылыми комитетінің төрағасы.
Шығармалары
Янгтың еңбегі «кем дегенде жартылай постколониалдық радикализацияның құралы» ретінде сипатталған. Марксистік тарих философиясы әлемдік тарих деп мәлімдеген, бірақ шын мәнінде ол тек Батыс тарихы болды, ол еуроцентрлік, тіпті капитализмге қарсы көзқараспен қарастырылған. Еуропалық марксистік тарихилықтың Лукачтан Джеймсонға дейінгі әртүрлі нұсқаларын егжей-тегжейлі сынға алып, Янг постколониалдық теорияның маңызды араласуы – Батыс әмбебап тарихы парадигмасынан тыс жұмыс істейтін тарихтың әртүрлі формаларын және тарихиландыруды қамтамасыз ету болды деп санайды. Постколониалдық теория осы мақсатқа жету үшін постструктурализмнің белгілі бір ұғымдарын қолданғанмен, Янг постструктурализмнің өзі Батыс философиясына қарсы колониялық сын-тексеруді қамтитынын, алжирлік тәуелсіздік соғысының тәжірибесі сол буынның көптеген француз философтарының өмірінде ойнаған рөлін көрсетеді, соның ішінде Деррида, Сиксу, Лиотар, Альтюссер және Бурдье. «Ақ мифологиялар» – постколониалдық теорияны өзіндік сала ретінде сипаттаған және Эдвард В. Саид, Гаятри Чакраворти Спивак, Хоми К. Бхаба және Субальтерн зерттеулері тарихшыларының еңбектерін оның интеллектуалды ядросы ретінде анықтаған алғашқы кітап болды. Colonial Desire (1995) еңбегінде Янг «гибридтік» ұғымының тарихын зерттейді, оның тамырларын 19 ғасырдың нәсілдік теориясы және 20 ғасырдың лингвистикасы арқылы, оның қарсы игерілуі мен 1990 жылдары постколониалдық теоретиктердің инновациялық мәдени-саяси ұғымға айналуынан бұрын көрсетеді. Янг нәсілдік теорияның әрқашан тарихи, ғылыми және мәдени тұрғыдан дамығанын көрсетеді және бұл күрделі құрылым 1945 жылдан бері оны жоққа шығаруға жасалған барлық әрекеттерге қарамастан, нәсілдік ойлаудың қазіргі заманда өмір сүру қабілетіне жауап береді дейді. Оның айтуынша, ең маңызды қателік – нәсіл 19 ғасырда тек «ғылым» ретінде дамыды деген болжамға байланысты, оны тек ғылыми негізде қарастыруға болады. «Ақ мифологиялар» еңбегінде постколониалдық теорияның көзімен «ақ марксизмді» деконструкциялағаннан кейін, «Постколониализм: тарихи кіріспе» (2001) еңбегінде Янг постколониалдық теорияның генеалогиясын марксизмнің өте ерекше траекториясында 20 ғасырдың отаршылдыққа қарсы күресінің негізгі идеологиялық құрауышы ретінде суреттейді. Кітапта постколониалдық ой және практиканың алғашқы генеалогиясы келтіріледі, бұл постколониализмнің тамырын құрайды, ұлттық азаттық қозғалыстарының тарихының постколониалдық теорияның дамуымен байланысын көрсетеді. Үшінші Интернационалдың жұмысының маңыздылығын, сондай-ақ Мао Цзэдунның жерсіз шаруаларды революциялық субъект ретінде қайта бағдарлауын атап өткен Янг 1966 жылғы Гавана Триконтиненталының маңыздылығын атап өтеді, Оңтүстік Африка, Азия және Латын Америкасы үш құрлығының саяси біртүтастықтағы алғашқы тәуелсіз бірігуі ретінде атап өтеді. Бұл – қазір «постколониалдық теория» деп аталатын нәрсенің Батыс емес саяси және мәдени өнімдердің ерекше білім базасы ретінде ресми түрде құрылған сәті болды. «Постколониализм: өте қысқаша кіріспе» (2003) еңбегінде Янг постколониализмнің осы генеалогиясын Батыс емес елдердегі Жаңа әлеуметтік қозғалыстардың қазіргі белсенділігімен байланыстырады. Жалпы оқырманға постколониализмге кіріспе ретінде арналған кітап өте қолжетімді стильде және дәстүрлі емес форматта жазылған, тарихты көркем әдебиетпен араластырып, мәдени талдауды поэтикалық қарқынды сәттермен сахналап, оны сипаттаудың орнына постколониалдық тәжірибені тудырады. Постколониализмге көбінесе абстрактілі және эзотерикалық теориялар арқылы жақындаудың орнына, кітап толығымен нақты мысалдардан тұрады. Бұл мысалдар көші-қон, гендерлік, тіл, жергілікті халықтың құқықтары, «даму» және экология мәселелерін баса көрсетеді, сондай-ақ постколониалдық екіұштылық, гибридтік, ориентализм және субальтернативтілік туралы әдеттегі идеяларды қарастырады. «The Idea of English Ethnicity» (2008) еңбегінде Янг раса мәселесіне оралып, ағылшын этносының идеясына қарама-қайшылықты шешуге тырысады. Неге этникалық ерекшелік ағылшын халқына қатысты емес сияқты? Бұл сұраққа жауап беру үшін Янг ағылшындықтардың 19 ғасырда тарихи және нәсілдік тұрғыдан жіктелуін қайта қарастырады. Ол бұл жағдайға ең көп әсер еткен Англияның Ирландиямен 1800 жылғы Одақ актісінен кейінгі қарым-қатынасы болды дейді. Ирландиялықтарды шеттетуге бағытталған алғашқы әрекеттердің артынан ағылшындықтың кеңінен қамтылған идеясы келді, ол нәсілдің және тіпті жердің ерекшеліктерін алып тастады. Янгтың айтуынша, ағылшындық ешқашан Англия туралы болған емес, ол кеңірек ұғым ретінде дамыды, ол ирландиялықтарды (осылайша ирландиялық национализмді тоқтатуға) және бүкіл әлемдегі ағылшын диаспорасын – Солтүстік Америкалықтарды, Оңтүстік Африкалықтарды, Австралиялықтарды және Жаңа Зеландиялықтарды, тіпті кейбір жазушылар үшін үндістерді және Кариб теңізінен келгендерді қамтуға бағытталған. 19 ғасырдың соңына қарай, бұл империя идеологиясы ретінде қабылданып алынды. Англия елдік орналасуын ағылшындық идеяларынан айыру («Англияны білетіндер ғана Англияны біледі» деген Киплингтің сөзі) жақындағы комментаторлардың ағылшындықты анықтау қиындығына түсіндіруге болады, сонымен қатар американдықтардың ағылшын екенін түсіндіруге мүмкіндік береді. Екінші жағынан, Янгтың айтуынша, оның кең принципті қамтуы Ұлыбританияның қазіргі заманғы көпұлтты елдердің біріне айналуына да көмектеседі. 2015 жылы Жан Хальфамен бірге Янг Франц Фанонның 680 беттік жазбалар жинағын жариялады, Фанонның 50 жылдан астам уақыттан бері жаңа жұмысы, Écrits sur l’aliénation et la liberté, бұрын жарияланбаған екі пьесаны, сондай-ақ психиатриялық және саяси эсселерді, хаттарды, Saint Alban (Trait d'union) және Blida (Notre Journal) ауруханаларының апталық журналдарынан мақалаларды, сондай-ақ Фанонның кітапханасының толық тізімін және оның кітаптарына жазған түсіндірмелерін қамтиды.