Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Белиз креол тілі (Белиз креол: Belize Kriol, Kriol) – Белиз креол халқының сөйлейтін, ағылшын тіліне негізделген креол тілі. Бұл тіл Мискито жағажай креолымен, Сан-Андрес-Провиденсия креолымен және Ямайка патоисімен тығыз байланысты. Белиз креолы 1650-1930 жылдар аралығында құл саудасының салдарынан пайда болған байланыс тілі. Көптеген креол тілдері сияқты, Белиз креолы да бастапқыда пиджин ретінде қалыптасқан. Бұл, құлдар мен ағаш өңдеу саласындағы ағылшын отарлаушылары сияқты, әртүрлі текті және тілдік ортадан келген адамдардың бір-бірімен қарым-қатынас құралы болды. Ұрпақтар өте келе тіл креолға айналып, кейбір адамдар үшін ана тіліне айналды. Шамамен 85 000 креол АҚШ-қа көшіп кеткен, олардың арасында әлі де бұл тілде сөйлейтіндер болуы мүмкін. Белиз креолы – кейбір гарифуна, метис, майя және басқа да этникалық топтардың алғашқы тілі.
English based creole language
Belizean Creole (Belizean Creole: Belize Kriol, Kriol) is an English based creole language spoken by the Belizean Creole people. It is closely related to Miskito Coastal Creole, San Andrés Providencia Creole, and Jamaican Patois. Belizean Creole is a contact language that developed and grew between 1650 and 1930, as a result of the slave trade. Belizean Creole, like many Creole languages, first started as a pidgin. It was a way for people of other backgrounds and languages, in this case slaves and English colonisers within the logging industry, to communicate with each other. Over generations the language developed into a creole, being a language used as some people’s mother tongue language. It is estimated that there are as many as 85,000 Creoles that have migrated to the United States and may or may not still speak the language. Belizean Creole is the first language of some Garifunas, Mestizos, Maya, and other ethnic groups.
Шығу тегі
Белиз креол тілі ағаш өңдеу саласында жұмыс істеуге мәжбүр болғандардың арасында ортақ тіл ретінде қалыптасты, ал тілдің өзі Батыс Африканың көптеген тілдерінен бастау алады. Еуропалық Беймендер Белиз қаласы аумағында 1650 жылдары қоныстанды. Кен Декер Жергілікті криол тілі Мискито жағалауы креол тіліне ұқсас бола бастады. Креол тілдерінің қалай пайда болғаны туралы көптеген теориялар бар. Ең көп таралған және лингвистикалық тұрғыдан негізделген гипотеза, креол тілдері әртүрлі тілдес қауымдастықтардың мүшелері арасында ауызша байланыс қажеттілігі туғанда пиджин тілі ретінде басталатынын көрсетеді. Белиз криолының пиджин тілі Батыс Африкалықтардың тұтқындалып, Америкаға құл ретінде ағаш өңдеу өнеркәсібінде жұмыс істеуге әкелінуі нәтижесінде пайда болды, онда олар еуропалық текті құл иелерімен қарым-қатынас жасауға мәжбүр болды. Пиджин тілінде сөйлейтін алғашқы буын үшін пиджин толыққанды дамымаған және тілдің грамматикасы толыққанды тілдерге тән жүйелілікке ие болмады. Пиджин тілінде сөйлейтін адамдар толыққанды тіл білмей өскен балалар дүниеге келгенде, олар ата-аналарының сөйлейтін пиджин тілінің жартылай дамыған грамматикасын алды да, оны жүйелі грамматикалық құрылымды қалыптастыруға бағытталған үлгі ретінде пайдаланды. Осы сәттен бастап тіл толыққанды тілге айналады, өйткені ол сөйлеушілердің ұрпақтары үшін ана тіліне айналады, нәтижесінде креол тілі пайда болады. Белиз криолының қалыптасуына Батыс Африкалық құлдардың ағылшын тілді иелеріне бағынуы ықпал етті; нәтижесінде, бұл адамдар ағылшын тілін негіз ретінде пайдаланып пиджин тілін жасауға мәжбүр болды, ал олардың балалары оны креол тіліне айналдырды.
Belizean Creole was developed as a lingua franca for those who were forced to work within the logging industry, and the language itself is linked to many West African substrate languages. The European Baymen first began to settle in the area of Belize City in the 1650s. Ken Decker The local Kriol speech shifted to become something more like the Miskito Coast Creole. There are numerous theories as to how creole languages form. The most common and linguistically supported hypothesis indicates that creoles start out as a pidgin languages when there exists a need for some type of verbal communication between members of communities who do not share the same language. In the case of Belize Kriol, the pidgin would have developed as a result of West Africans being captured and taken to the Americas as slaves to work in the logging industries, where they would be forced to communicate with slave owners of European descent. For the first generation of people speaking the pidgin language, the pidgin is not fully developed and the grammar of the language is not as systematic as fully fledged languages. When the people speaking the pidgin language begin having children who grow up having no entirely developed language, they will take the partial grammar of the pidgin language their parents speak and use it as a sort of blueprint with which they are able to assign a systematic grammatical structure to the language. It is at this point that the language becomes a fully fledged language, as it becomes a mother tongue for generations of speakers, and the result is a creole language. Belize Kriol specifically developed as a result of many West African slaves being subjected to English speaking owners; and as a result, these people were forced to create a pidgin language using English as a substrate language which was then formed into a creole by their children.
Қазіргі қолданысы
Ағылшын тілі Белиздің басты ресми тілі саналады, себебі ол көптеген адамдардың тілі болғандықтан, зор құрметке ие. Жол белгілері, ресми құжаттар және басқа да нәрселер ағылшын тілінде жазылады, ал Белиз халқы білім алатын кезеңде ағылшын тілінде оқытылады. Бұған қарамастан, Белизde екі тілділік және көп тілділік кең таралған; Белиздің барлық этникалық топтарынан шыққан көптеген адамдар азшылық тілі – Криол тілін өз ана тілі ретінде қабылдаған. 1987 жылы «Чикаго Трибьюн» газетінде жарияланған саяхатшылар нұсқаулығында Белиз Криолы «ағылшын тілін ана тілі деп білетін адамға қызықты, бірақ толық түсініксіз тіл» деп сипатталған. Белиз Криолының көптеген аймақтық диалектілері бар, сондықтан аймаққа байланысты жергілікті диалект сәл өзгеше болуы мүмкін.
English is still considered the main official language of Belize, as it carries much prestige, due to the fact it is a majority language. Road signs, official documents, and such are all written in English and the people of Belize are taught in English throughout their educational careers. Despite this, bilingualism and multilingualism is common within Belize; and many people of all ethnic backgrounds in Belize have adopted the minority language Kriol as their native language. A 1987 travel guide in the Chicago Tribune newspaper reported that Belize Kriol is "a language that teases but just escapes the comprehension of a native speaker of English." There are multiple regional vernacular varieties of Belizean Kriol; so, depending on where one is, the vernacular may be slightly different.