Кіріспе

Ит тұмауы (ит тұмауы) – иттерде болатын тұмау ауруы. Иттердегі тұмаудың себебі – 2004 жылы иттерде ауру тудырған, мысалы, H3N8 атты А тұмау вирусының түрлері. Бұрын осы вирусқа ұшырамағандықтан, иттердің оған табиғи иммунитеті жоқ. Сондықтан, ауру жеке иттер арасында жылдам таралады. Ит тұмауы АҚШ-тың кейбір аймақтарындағы иттер арасында эндемикалық сипатқа ие болуы мүмкін. Бұл аурудың ауруға шалдығу деңгейі (симптомының көрінуі) жоғары, бірақ өлім-жітім көрсеткіші төмен.

Тарих

2004 жылдың қаңтар айында Флорида штатындағы тас жол жарысында Грейхаундтардың тыныс алу жолдарының ауруынан өлтіміне H3N8 субтипіндегі А вирусы себеп болды. Вирустың таралуы және жұғу, көбінесе, ат жарыс трассаларында болған, онда иттің жарыстары да өткізілген. Бұл иттерде А вирусының ауру тудыруының алғашқы дәлелі болды. Дегенмен, 1984 және 2004 жылдар аралығында жарысқа қатысқан Грейхаундтардан алынған және 2007 жылы иттің тұмауы вирусына (CIV) тексерілген сарысудың нәтижесі 1999 жылға дейін оң болды. CIV 1999-2003 жылдар аралығындағы тас жолдардағы тыныс алу жолдарының кейбір жарылыстарына себеп болуы мүмкін. 2006 жылдың тамызында иттің тұмауы АҚШ-тың 22 штатында, соның ішінде Вайоминг, Калифорния, Коннектикут, Делавэр және Гавайиде расталды. Қазіргі уақытта АҚШ-тың үш аймағы CIV бойынша эндемикалық аймақтар деп есептелуі мүмкін: Нью-Йорк, Оңтүстік Флорида және Солтүстік Колорадо/Оңтүстік Вайоминг. Вирустың адамдарға, мысықтарға немесе басқа түрлерге жұғатынына ешқандай дәлел жоқ. H5N1 (құс тұмауы) Таиландта жұққан үйрек жегеннен кейін бір иттің өліміне себеп болды. H3N2 вирусы алғаш рет 2018 жылдың басында Канадада пайда болды, Оңтүстік Кореядан екі жұқтырылған иттің әкелінуіне байланысты. 2006-2007 жылдары Оңтүстік Кореяда иттің H3N2 вирусы тіркелді және құстардан иттің вирусына жұққан деп саналды (құс тұмауы H3N2). АҚШ-та иттің H3N2 штаммы 2015 жылы ғана Чикагода тыныс алу жолдарының инфекциясы ошағынан кейін анықталды. Иттің H3N2 тұмауы АҚШ бойынша тарала бастағанда, 2016 жылы Индиана штатындағы мысықтарда да аурудың белгілері байқалды, олардың ауру иттің жанында болғаннан жұққан деп есептеледі. А вирустары - қабықшасы бар, теріс мағыналы, бір жіпті РНК вирустары. Геномдық талдау H3N8 вирусының жылқыдан итке жұққандығын, содан кейін гендердегі нүктелік мутациялар арқылы итке бейімделгенін көрсетті. Инкубациялық кезеңі 2-5 күн, ал симптомдар пайда болғаннан кейін 7-10 күнге дейін вирус бөлінеді. Вирус тұрақты тасымалдаушылық күйін тудырмайды. 2022 жылдың соңында Bordetella bronchiseptica және басқа да тыныс алу жолдарының патогендерімен бірге H3N2 иттің тұмауы вирусы иттің инфекциясының өсуіне себеп болды. Бұл COVID-19 пандемиясының шектеулері жеңілдегеннен кейін адамдардың саяхаттарының артуына және кеңселердің қайта ашылуына байланысты болды, нәтижесінде көптеген иттің күту орталықтарында және иттерге арналған күндізгі орталықтарда жиналуына әкелді. Үй жануарларын ұстау әдеттерінің өзгеруі пандемияның ең жоғарғы нүктесінде бос қалған жануарлар бейімдеу орталықтарының толуына да себеп болды.

Жіберулер

Иттердегі тұмау ауруы жануардан жануарға жұғады және вирусқа ұшыраған дерлік барлық иттер ауруға шалдығады. Бұл иттердегі тұмаудың иттер арасында кең таралғанын, бірақ баспаналарда немесе үйлердегі мысықтарға да жұғуы мүмкін екенін көрсетеді. Иттердегі тұмау – ауа арқылы таралатын жұқпалы ауру. Ит жөтелгенде немесе түшкіргенде тыныс жолдарынан тамшылар шығады, оларды басқа жануарлар тыныс алып, инфекцияға шалдығады. Иттерге арналған пансионаттар, иттер саябақтары, күтім салондары және осы сияқты орындар инфекцияға ұғрау қаупі жоғары аймақтар болып табылады. Иттердегі тұмауға шалдыққан жануарлардың көпшілігінде 2-3 аптаға дейін созылатын жөтел, мұрынның ағуы, қызба, әлсіздік, көзден жас шығуы және тамаққа құштарлықтың төмендеуі сияқты белгілер байқалады. Жеңіл түрінің белгілеріне 10-30 күнге созылатын жөтел және мұрыннан жасыл түсті сұйықтық шығуы жатады. Ауыр түріне шалдыққан иттерде жоғары температура және пневмония болуы мүмкін. Бұл иттердегі пневмония тұмау вирусынан емес, екіншілік бактериялық инфекциялардан пайда болады. Дұрыс емделмеген жағдайда, иттердегі тұмаудың салдарынан пайда болған пневмониядан өлім-жітім көрсеткіші 50%-ға жете алады. Аурудан өлген иттердің тіндерін зерттеу кезінде ауыр қанды пневмония және васкулит белгілері анықталды.

Диагностика

Иттердегі жөтелдің басқа негізгі себептеріне қарсы вакциналанған иттің жоғарғы тыныс жолдарының инфекциясы болса, бұл ит тұмауына шағу мүмкіндігіне күдік тудырады, әсіресе ауру тіркелген аймақтарда. Ит тұмауына шағу күдікті деген иттен алынған қан сарысуын осы вирусты анықтау үшін ПЦР-тест жасайтын зертханаға жіберуге болады. Бұл вакцина инфекциямен күресуге көмектеседі және H3N8 және H3N2 штаммдарына жиі ұшырайтын иттер үшін профилактикалық шара болып табылады. Вакцинаны бастапқыда екі апта үзіліспен екі рет салу керек, содан кейін жыл сайын қайталау қажет.

H3N2 нұсқасы

Ит тұмауының екінші түрі алғаш рет 2006 жылы Оңтүстік Корея мен Оңтүстік Қытайда анықталды. Вирус құс тұмауынан пайда болған H3N2 вирусының бір түрі болып табылады. АҚШ-та 2015 жылы алғаш рет Чикаго аймағында жағдай тіркелді. 2015 жылғы көктем мен жаз айларында АҚШ-тың бірнеше штатында індет болды. 2015 жылдың желтоқсан айында АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі иттерге арналған H3N2 қорғаныш вакцинасын пайдалануға шартты рұқсат берді. 2016 жылдың наурыз айында зерттеушілер бұл штаммның мысықтарға жұққанын және олар арасында таралуы мүмкін екенін хабарлады.

Адамға қауіп

H3N2 вирусы жеке вирус ретінде адамдарға қауіпсіз деп есептеледі. Виндзор-Эссекс округінің денсаулық сақтау бөлімінің мәліметінше, H3N2 вирусының штаммы адамдардың тұмау вирусымен біріксе ғана "олардың бірігуі жаңа вирусқа алып келуі мүмкін". Мұндай жағдайдың болу ықтималдығы төмен; алайда, егер жұққан иттің адам тұмауына шалдығуы мүмкін болса, онда белгілі бір деңгейде мүмкіндік бар.