Кіріспе
Американдық лингвист Дэн Исаак Слобин (7 мамыр 1939 жылы туған) – Берклидегі Калифорния университетінің психология және лингвистика саласының зейнеткер профессор. Слобин балалардың тіл үйренуін зерттеуге маңызды үлес қосты, ал оның еңбектері тіл үйрену және психолингвистиканы зерттеу үшін тілдерді салыстырудың маңыздылығын көрсетті. 1960 жылы Слобин Мичиган университетін психология саласында бакалавр дәрежесімен бітірді, ал 1964 жылы Гарвард университетінен әлеуметтік психология бойынша философия докторы ғылымын қорғады. Калифорния университетіндегі жұмысынан басқа, Слобин әлемнің бірнеше университетінде қонақ профессор болып жұмыс істеді, оның ішінде Боғазичи университеті, Тель-Авив университеті, Макс Планк психолингвистика институты, Ұлттық ғылыми зерттеулер орталығы (CNRS) және Стэнфорд университеті. Слобин әртүрлі тілдерде сөйлейтін адамдардың, соның ішінде балалар мен ересектердің, кеңістіктік қатынастар мен қозғалыс оқиғалары туралы ақпаратты қалай ұйымдастыратынын жан-жақты зерттеді. Ол, тілдің шебер сөйлеушісі болу үшін, белгілі бір тілге тән ойлау жолдарын үйрену қажет екенін айтты, оны ол «сөйлеу үшін ойлау» деп атады. Слобиннің «сөйлеу үшін ойлау» тұжырымын Сапир-Ворф гипотезасының заманауи, орташа нұсқасы деп қарастыруға болады, ол біз үйренетін тіл шындықты қабылдау және оны түсіну жолымызды қалыптастырады деп мәлімдейді. Бұл көзқарас көбінесе Ноам Хомский және басқалардың «тілді меңгеру құрылғысы» тұжырымымен салыстырылады, олар тілді меңгеруді оқыту мен танымдық дамудан көбінесе тәуелсіз процесс деп есептейді.
Dan Isaac Slobin (born May 7, 1939) is a professor emeritus of psychology and linguistics at the University of California, Berkeley. Slobin has made major contributions to the study of children's language acquisition, and his work has demonstrated the importance of cross linguistic comparison for the study of language acquisition and psycholinguistics in general. Slobin received a B. A. in psychology from the University of Michigan in 1960 and a Ph. D. in social psychology from Harvard University in 1964. In addition to working at the University of California, Berkeley, Slobin has served as a visiting professor at several universities around the world, including Boğaziçi University, Tel Aviv University, Max Planck Institute for Psycholinguistics, Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS), and Stanford University. Slobin has extensively studied the organization of information about spatial relations and motion events by speakers of different languages, including both children and adults. He has argued that becoming a competent speaker of a language requires learning certain language specific modes of thinking, which he dubbed "thinking for speaking". Slobin's "thinking for speaking" view can be described as a contemporary, moderate version of the Sapir–Whorf hypothesis, which claims that the language we learn shapes the way we perceive reality and think about it. This view is often contrasted with the "language acquisition device" view of Noam Chomsky and others, who think of language acquisition as a process largely independent of learning and cognitive development.
Зерттеу жұмыстары
Слобин 2007 жылы жарық көрген «Балалар канондық сөйлем схемаларын қолданады: сөз тәртібі мен жіктелудің тілдер аралық зерттеуі» атты зерттеу жүргізді. Зерттеудің мақсаты – балалардағы ағылшын тілін меңгеру, «x» тілдерін меңгерумен бірдей деген жалпылама пікірді жоққа шығару болды. Слобин балалардың «тілдік мінез-құлықтың алдын ала ұйымдастыру құрылымы ретінде канондық сөйлем схемасын құрастыратынын» ұсынды. Бұл канондық сөйлем схемалары, әр баланың өз тіліндегі негізгі коммуникациялық дағдыларды тез меңгеруге тырысуына негізделген сөздердің ретін және жіктеу стратегияларын функционалды түрде түсіндіреді. Эксперимент үшін Слобин қолданыстағы әдісті – салыстыру әдістемесін өзгертті, онда ол 48 баланың (сегіз жас тобының әрқайсысында үш қыз және үш ұл: 2;0, 2;4, 2;8, 3;0, 3;4, 3;8, 4;0, 4;4) сынақтан өтуіне арналған жоспар ұсынды. Оқу барысында әр балаға ойыншық жануарлар немесе қуыршақтар ұсынылып, бір заттың екіншісіне қатысты әрекетін көрсетуді сұрады. Мысалы: «Міне, түйе. Ол туралы кішкентай оқиға ойлап көрейік. «Түйе ұйықтап жатыр» деуге болады. Мұны қалай көрсете аласың?» Он күн ішінде әр бала үш түрлі сынақтан өтті. 18 етістік пен 18 тест формасы болды, бұл сөздердің реті мен жағдай жіктелуінің өзгеруіне мүмкіндік берді. Нәтижелер кесте түрінде ұсынылған, онда төрт тілдің барлығындағы бірінші таңдаудың пайыздық көрсеткіші таңдау реті бойынша көрсетілген – яғни, бастауыш-толықтауыш, зат есім-толықтауыш және т.б. Бұл мазмұны жағынан ұқсас, бірақ формасы жағынан әртүрлі оқиғаларды жас және тілдер бойынша салыстыруға мүмкіндік береді. Қазір ондаған тілдер мен әлемдегі негізгі тілдердің көпшілігі туралы деректер бар. Берман мен Слобиннің зерттеуінде ағылшын, неміс, испан, иврит және түрік тілдері түрлі өлшемдер бойынша салыстырылды. Оның жобасы Швейцарияның Фрибург университетінің профессоры Рафаэль Бертелдің, Елена Ливен мен Цзяньшен Гуодың кросслингвистикалық тәсілдермен психологиялық зерттеулерінде де еске алынған.