Кіріспе

Рюкию аралдарындағы аралдар тобы

Амами аралдары (奄美群島) – Сацунан аралдарындағы архипелаг, ол Рюкию аралдарының бөлігі және Кюсюдің оңтүстік-батысында орналасқан. Әкімшілік тұрғыдан, бұл топ Жапонияның Кагосима префектурасына қарасты. Жапонияның геоақпараттық басқармасы мен Жапонияның жағалау күзеті 2010 жылдың 15 ақпанында Амами аралдары үшін 奄美群島; Амами гунто атауын пайдалануға келісті. Бұрын 奄美諸島; Амами шото да қолданылған. Амами атауы, болжам бойынша, Рюкю мифологиясындағы жаратылыс құдайы Амамикюмен (阿摩美久) туыс.

География

Амами аралдары – кораллдық текті әктас аралдар. Олардың жалпы ауданы шамамен , оның ішінде Амами қаласы (ши) және Осима ауданы (гун) құрайды. Ең биік нүктесі – Амами Осимадағы Ювандаке тауы, оның биіктігі . Климаты ылғалды субтропиктік (Кеппен климаттық жіктелуі Cfa), өте ыстық жаз және жұмсақ қыспен сипатталады. Жыл бойы жауын-шашын мөлшері жоғары, бірақ мамыр, маусым және қыркүйек айларында ең көп жауады. Аймақ жиі тайфундарға ұшырайды.

Халық саны

2020 жылдың 1 қазанында Амами аралдарының халқы 104 281 адамды құрады, оның 41 390-ы Амами ши қаласында, ал 62 891-і Ошима-гун ауданында тұрды.

Амами дәуірі

Арал тұрғындары Кюсюдегі Жомон мәдениетінің ықпалымен 6000 жыл бұрын қыш ыдыстар жасауды бастады. Алғашқыда стильдер Жапонияның бас аралдарындағы стильдерге ұқсас болды, бірақ кейіннен Амамиға тән, "Усуки төменгі стилі" деп аталатын стиль қалыптасты. Жапон әдебиетінде аралдар туралы алғашқы айтылымдар 7-ғасырдың соңына жатады. 1450 жылға қарай Рюкю әскерлері Токара аралдарына терең еніп, 1466 жылы басып алынған Кикай аралынан басқа барлық аралдарды жаулап алды. 1493 жылы Жапонияның Сацума домені Амами Осимаға шабуыл жасауға тырысты, бірақ Рюкю оларды жеңді. Рюкю 1611 жылы Амами аралдарын Сацума доменіне өткізді. Сацума 1613 жылдан бастап аралдарды тікелей басқара бастады, дайкан комиссарын жіберді. Дегенмен, аралдар формальды түрде Рюкю территориясы ретінде саналды және патшалықтан бюрократтар да жіберілді. Сацуманың аралдардағы билігі 1624 жылы Токугава сёгунатымен ресми мойындалды. Бастапқыда Сацуманың басқаруы жұмсақ болды, бірақ доменнің қаржылық жағдайы нашарлаған сайын, басқару саясаты пайдалануға бағытталды. Сацума қантпен төленетін жоғары салықтар енгізді. Бұл қант қанағаттың монокультурасына әкелді, ол жиі ауыр ашаршылықтарға соқты. Осы қиын кезеңдерде Амами халқы қант сабағынан жасалған жергілікті спирттік ішімдіктерден, Рюкюдан әкелінген авамориден және саншинмен орындалатын халық әндерінен ләззат алды. Олардың халық әндері Рюкю әндерінен ерекше стильге жетті және бүгінге дейін олардың мәдениетінің маңызды бөлігі болып табылады. Сацума билігі тұсында Амами халқының есімдері үлкен өзгерістерге ұшырады, және олар бүгінде көптеген бірегей бір таңбалы тегімен белгілі. 1871 жылы Мейдзи реставрациясынан кейін Амами аралдары Осуми провинциясына, содан кейін Кагосима префектурасына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Амами аралдарында 20 000-нан астам жапон әскері орналасқан, бірақ аралдарға ешқандай шабуыл жасалмады, тек ұсақ ауқымды әуе шабуылдары болды. 1945 жылға дейінгі осы кезең Ямато кезеңі деп аталады.

Америка кезеңі

Жапонияның капитуляциясынан кейін Амами аралдары тікелей американдық әскери бақылауға өтті, ал американдық құжаттар Амами аралдарын «Солтүстік Рюкю аралдары» деп атады. Жапон үкіметі мұның Американың аралдарды Жапониядан толыққанды бөліп алу ниеті екенін ойлады және жауап ретінде американдық оккупациялық билік органдарына аралдардың Кагосима префектурасының ажырамас бөлігі екенін жеткізді. 1946 жылдың ақпан айында Амами аралдары Жапониядан ресми түрде бөлінді. Қазан айында жергілікті көшбасшылар құрамында Солтүстік Рюкю аралдарының Уақытша үкіметі құрылды. 1950 жылы ол өзінің атауын Амами Гунто үкіметі [ja] деп өзгертті. Бірақ демократиялық сайлауда жергілікті сайлаушылар Жапонияға қайтаруға уәде берген губернаторды сайлады (мұндай жағдай Рюкюдің басқа жергілікті үкіметтерінде де болды, атап айтқанда Окинава, Миякодзима және Яэяма). Риукю аралдарының АҚШ әкімшілігі (USCAR) бұл жағдайға алаңдап, жергілікті үкіметтердің өкілеттіктерін номиналды деңгейге дейін төмендетті. 1952 жылы USCAR Рюкю аралдары үкіметі деп аталатын тағы бір үкіметтік орган құрды, онда «жергілікті көшбасшылар» американдық үкімет тарапынан тағайындалды. Амами тұрғындары АҚШ-тың осы бақылауларына наразы болды. Сонымен қатар, Амами экономикасы жапондық нарықтан бөліну салдарынан қиындыққа тап болды. АҚШ әкімшілігінің қаржысы көбінесе Окинаваға және ондағы әскери базаларға жұмсалды. Алами аралдарын қалпына келтіру қозғалысы, аралдар бөлінгеннен кейін бірден басталып, күшейе түсті. 1947 жылы құрылған Амами коммунистік партиясы да бірігуді қолдады. 14 жастан асқан жергілікті тұрғындардың 99,8 пайызы қайтару мақсатымен қол қойды. Кейбір муниципалитеттер мен қауымдар Махатма Гандидің үлгісімен аштыққа шықты. 1952 жылғы Сан-Франциско шарты бойынша Амами аралдары Рюкю аралдарының құрамындағы сенімдік аймаққа берілді. АҚШ 1952 жылдың ақпанында Токара аралдарын, ал 1953 жылдың 25 желтоқсанында Амами аралдарын Жапонияға қайтарды. АҚШ үкіметі мұны «Жапонияға арналған Рождестволық сыйлық» деп атады. Бұл кезең американдық кезең (アメリカ世) деп аталады.

Жапонияға оралғаннан кейін

Амами аралдары 1953 жылы Жапонияға қайтарылса да, Окинава 1972 жылға дейін АҚШ-тың бақылауында қалды. Осының салдарынан Окинавада жұмыс істеген амами халқы күрт түрде "шетелдіктерге" айналып, олардың жағдайы қиынға түсті. Жапон үкіметі Амами аралдарын ілгерілету және дамыту бойынша арнайы шаралар заңын қабылдады. Дегенмен, аралдар мен материк арасындағы экономикалық айырмашылық бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. Бұл заң арал тұрғындарына аралдың инфрақұрылымын жақсарту арқылы көмектесті. Алайда, оның бюрократиялық жүйесі табиғатқа қажетсіз зиян келтіргені үшін сынға ұшырады. 2001 жылы Амами Осима шайқасында Солтүстік Корея мен Жапония арасында шағын теңіз шайқасы болды, нәтижесінде Жапония жеңіске жетті.

Аралдар

Фото Атауы Канжи Аумағы[км2] Халқы Ең биік нүктесі[м] Шыңы Координаттары Амами Осима 奄美大島 712.35 73,000 694 Ювандаке Кикайджима 喜界島 56.93 7,657 214.0 Какеромасима 加計呂麻島 77.39 1600 314 Йоросима 与路島 9.35 140 297 Окачияма Укежима 請島 13.35 200 400 Оояма Токуносима 徳之島 247.77 27,000 645 Инокавадаке Окиноэрабузима 沖永良部島 93.63 15,000 246.0 Оояма Йоринджима 与論島 20.8 6,000 98 Эдатеку аралы 枝手久島 Сукомобанаре 須子茂離島 Ениябанаре аралы 江仁屋離島 Юбанаре аралы 夕離島 Кияма аралы 木山島

Мәдениет

Риукю аралдарының мәдени аймағының бір бөлігі ретінде Амами мәдениеті, материктік Жапонияға қарағанда, басқа Риукю аралдарына жақынрақ. Дегенмен, аралдардың тарихы Окинавадан да ерекше. Окинава, Сакисима аралдарымен қоса, Қытайдан күшті мәдени ықпал алды, ал Амами Жапониядан көбірек әсер көрді. Осы себепті, Амами халқы өз мәдениетін Окинава мәдениетінен бөлек деп есептейді. Амами халқы Кикай, Амами Осима және Токуно арасындағы аймақты өздерінің мәдени аймағының бір бөлігі деп санайды. Ал, Окинавадан небәрі 22 шақырым қашықтықта орналасқан Йорон аралының тұрғындары Окинавамен тығыз мәдени байланыстарға ие.

Тіл

Амами аралдарының көп бөлігінде қолданылатын идиолектілер жиынтығы Амами тілі деп аталады. Ол бірнеше диалектіге бөлінеді: Кикай диалектісі, Солтүстік Амами диалектісі, Оңтүстік Амами диалектісі және Токуношима диалектісі. Окиноэрабу және Йорон аралдарында сөйленетін диалекттер Солтүстік Окинава аралындағы Кунигами тілінің құрамына кіреді. Бұл диалекттер мен тілдердің бәрі Риюкю тілдерінің Солтүстік Риюкюан тобына жатады. Риюкю тілдері жапон тілімен бірге жапон тілдер отбасының құрамына кірсе де, олар бір-бірімен де, жапон тілімен де көбінесе өзара түсініспейді. Мейдзи кезеңінде құрылған білім беру жүйесінің нәтижесінде бүгінгі таңда Амами аралдарының барлық халқы стандартты жапон тілінде сөйлейді. Дегенмен, 60 жасқа дейінгі амами халқының арасында кең таралған тіл – Амами жапон тілі, ол Амами акцентін және Амами тілінен алынған бірнеше сөздер мен тіркестерді қолданады және жергілікті жерде Тон футсуго (トン普通語) деп аталады. Бұл тіл Окинавада қолданылатын Учинаа Яматугучи (Окинауа жапон тілі) сияқты Окинауа тілінен ерекшеленеді. Тон футсуго стандартты жапон тілінен ғана емес, сонымен қатар Кагосима және Кансай диалектілерінен де әсер алады.

Музыка

Амамидегі жергілікті халық әндері шима-ута деп аталады. Жапон тілінде «шима» сөзі «арал» дегенді білдірсе, Амами тілінде «қоғам» немесе «қауымдастық» деген мағынаны береді. Сондықтан, шима-ута сөзбе-сөз «қоғамның әндері» дегенді білдіреді. Шима-ута әншілері уташа [ja; 唄者] (лат. «әнші») деп аталады. Кейбір уташалар поп әндерін де орындайды, мысалы, Читосе Хажиме, Коусуке Атари, Рикки және Анна Сато. Бір топ адамдар шима-ута сөзі бастапқыда тек Амами халық әндеріне қатысты болған деп есептейді, сондықтан қазір Окинава халық әндеріне қате қолданылып жатыр. Жапон рок-тобы The Boom-ның 1992 жылы шыққан «Шима Ута» атты хиті Окинава стильдерін қамтығандықтан, терминнің нақтылығына байланысты жаңсақтылық тудырады. Ал кейбіреулер бұл сөз 1992 жылға дейін де Окинава халық әндері үшін қолданылған деп санайды. Окинава халық әндері Ab, C, Db, Eb, G пентатоникалық шкаласын қолданады, яғни 2 0.5 1 2 0.5 (жетекші нота) интервалды гемитоникалық шкала. Ал Амами халық әндері C, D, E, G, A шкаласын қолданады, бұл 1 1 1.5 1 1.5 интервалды анемитоникалық шкала (грек пентатоникалық шкаласымен бірдей). Әншілер ән орындағанда фальцет дауысын пайдаланады.

Дін

Әр қоғамда туған дінге арналған бірнеше утаки киелі орындары, сондай-ақ жапон үкіметі құрған синтоист киелі орындары бар, ал буддалық ғибадатханалары Жапониядағыдан кемдеу. Окинавадағыдай, норо аталған қыз-құдайлар бар, және халық туған діннің дәстүрлі қағидалары бойынша құдайға жалбарынады. Рюкю қабірлерінің үш түрі бар: үй түрі, тасбақа түрі және үңгір түрі. Амамидағы қабірлердің көпшілігі үй түрін пайдаланады, Окинавадағыдан өзгеше, онда тасбақа түрі көбірек таралған. Дегенмен, 400 жыл бұрын салынған "Широма Тофуру" деп аталатын тасбақа түрін пайдаланған қабірлер де бар.

Өңір

Аймақтық сауда орталығы – Амами Ошимадағы Амами қаласы. Амами аралдарында университеттер мен колледждер жоқ. 2004 жылдан бастап Кагосима университетінің Гуманитарлық-әлеуметтану ғылымдары аспирантурасы Амами қаласында қашықтықтан оқытуды бастады. Телевизия және АМ радио сигналдарын қайта тарату станциялары бар. FM станцияларының арасында NHK FM-де ғана қайта тарату станциясы бар, бірақ жергілікті FM станциясы да жұмыс істейді. Амами аралдарында екі жергілікті газет шығады, атап айтқанда «Нанкаиничиничи Шимбун» [ja] және «Осима Шинбун» [ja].