Кіріспе

1959 жылғы француз фильмі - Роберт Брессонның "Қалтақорық" фильмі. Бұл фильмнің сценарийін жазып, режиссерлік жасаған Роберт Брессон. Басты рөлде сол кезде кәсіби актер емес болған Мартин ЛаСалл ойнаса, Марика Грин, Пьер Леймари және Жан Пелегри қосалқы рөлдерде сомдайды. Фильм Брессонның ең ұлы туындыларының бірі саналады.

Сюжет

Мишель Лонгшамп жарысына барып, бір әйелдің қалтасынан ақша алады. Ол байқалмайтынына сенімді болып, жолдан кетеді, бірақ кенеттен тұтқындалады. Полиция бөлімшесінде бас инспектор оны босатып жібереді, өйткені ол ақшаны ұрлағанын дәлелдеуге болмайды. Келесі күні Мишель бір айдан бері көрмеген ауру анасына барады. Жақыны Жанна оған пәтерге кіруді ұсынады, бірақ ол оның орнына анасына ақша беріп, кетеді. Мишель өзінің досы Жакпен барда кездесіп, жұмыс табуға көмектесуін сұрайды. Ол бас инспекторды көреді және Мишель өзінің теориясын түсіндіреді, кейбір жоғары адамдар басқалар сияқты заңдарға бағынбауы керек. Метрода Мишель қалтақшыны байқап қалады. Ол байқаған әдісін қолданады да, оны табысты орындайды. Кейінірек ол Жакусқа жұмыс іздемейтінін айтады. Бір апта бойы метрода қалта ұрлап жүрген Мишельді ұстап алады, сондықтан ол бірнеше күн жасырын тұрады. Ол сыртында жасырын тұрған құпия адамды байқайды, бірақ Жақсылық Жаннамен бірге пайда болған кезде, ол Мишельге анасының науқас екенін айтады. Мишель Жақсылықты анасын өз орнына көруге жібереді және құпия адамды іздеуге шығады. Ол кісі қалтақшы болып шығады, ол Мишельге бірнеше жаңа әдістерді үйретеді. Анам өлім аузында жатқанда, Мишель ақыры анасын көруге барады. Ол күйеуін уайымдамайтынын айтады, ал күйеуі оның жақсара түсетініне сенімді екенін айтады, бірақ ол көп ұзамай қайтыс болады. Мишель және құпия адам бірге жұмыс істей бастайды, және олар ақырында үшінші адамды әкеледі. Жексенбі күні Мишель Жақ пен Жаннамен карнавалға барады. Олар бірге жүргенде, ол қаша жөнеледі. Жаку оны өз пәтерінде тазаланып жатқан кезде табады, ол сағатын ұрлаған адамнан қашып құлаған. Мишель Жаков пен Жанна бір-бірін сүйе ме деп сұрайды, Жаков кетеді. Мишель және оның екі серіктесі адамдар көп жиналған жерлерде ұрылықпен айналысады, бір күні ол Gare de Lyon станциясына жетіп, оның серіктестерін қолғаппен алып кететінін көреді. Ол үйге барады, ал бас инспектор келіп, оған жарыс трассасында тұтқындалғанға дейін бір ай бұрын Жанна Мишельдің анасынан ақша ұрланғанын мәлімдеді, бірақ шағым келесі күні кері қайтарылды. Мишельдің өмірін өзгерте алмайтынына күмәнданып, инспектор Мишельді мұқият бақылай бастайтынын айтады. Жанна Мишельге полициядан оның анасы шағымды қайтарып алғанын растауын сұрағанын айтады, бұл Мишельдің анасы оны тонағанын білетінін көрсетеді. Жанна мұны түсінбеді, Мишель түсіндіреді. Ол қатты қорқып қалса да, жігіт кетер алдында жылап-сықтап құшақтап, инспектор ұстамай тұрып қашып кетуге ниетті ме деп сұрайды. Мишель Лондонға екі жыл бойы "жақсы жұмыс орындарын" алып келеді, бірақ ол барлық ақшасын құмар ойындар мен әйелдерге жұмсап, Парижге қайтады. Ол Жаннаға барып, оның Жақпен балалы екенін, оны жалғыз тәрбиелеп жатқанын, өйткені оған үйленгісі келмегенін біледі. Мишель оған баласын асырау үшін адал жұмыс табуға көмектесуді ұсынады. Ол өзін жақсы сезінеді, бірақ жарыстың формасын оқыған адамға тартылады және өзін Лонгшампқа ертіп бара жатқанын байқайды. Адам жеңіске жеткенде күдікпен қараса да, Мишель оның ақшасын ұрлауға тырысады және оны тұтқындайды, өйткені адам азаматтық киімде. Басында Мишель тұтқындалғанына ренжіген. Ол Жаннаның түрмеде неге келгенін түсінбейді, бірақ ол үш апта бойы келмегеннен кейін, оның баласы ауырып жатқанын түсіндіретін хатты оқығанда, оның қолы дірілдеп тұрады. Ол қызды қайтадан көргенде, қыздың көңілі көтеріледі, ол оны жақсы көретінін түсінеді.

Өндіріс

Брессонның айтуынша, "Кесеқап" фильмі "үш айда жазылып, минимал уақыт ішінде көп адам арасында түсірілді". Соның салдарынан туған тәртіпсіздік түсіру барысында қиындықтар туғызды, бірақ кейде түсіру тобына тиімді болды, мысалы, Лион вокзалындағы кесеқап салынған эпизодта. Фильмнің бір сәтінде Жак Мишельдің Ричард С. Ламберттің "Кесеқап шебері: Джордж Баррингтон туралы зерттеу" кітабын оқып, оны қарызға алуды сұрайды. Француз тунистік кесеқапшы Анри Кассаги фильмде техникалық кеңесші болып жұмыс істеген, сондай-ақ басты кейіпкерге нұсқаушылық беріп, оның серігі ретінде де түскен. "Кесеқап" фильмінен кейін Кассагидің жүзі мен әдістері тым жақсы танылып, ол бұрынғы кәсібін жалғастыра алмады, сондықтан мансабын өзгертіп, сәтті сахналық фокусник болды.

Стиль

Фильм "параметрлік баяндаудың" үлгісі деп аталады, онда стиль "сюжетке [оқиғаға] басымдық танытады немесе оған тең маңызды болып көрінеді".

Сыни қабылдау

Роджер Эберт Брессонның "Қалтақар" фильмінде Достоевскийдің "Қылмыс және жаза" романының эхосын көріп, былай деп жазды: "Брессонның Мишелі, Достоевскийдің Раскольников батыры сияқты, армандарының орындалуы үшін ақшаға мұқтаж, ал ешқандай қарапайым адамды оны беруге мәжбүр етуде ешқандай кінәратты көрмейді. Бұл ой-пікір әдепсіз, бірақ кейіпкерлер жалпы моральдан жоғары ерекше құқықтарға ие екенін мәлімдейді. Мишель, "Қылмыс және жаза" романының батыры сияқты, өмірінде оны өзінің жақсылығына сенетін "жақсы әйелге" ие. Ол Мишельге анасының ауыр сырқатынан хабар береді. Мишель анасын көргісі келмейді, бірақ Жаннаға оның үшін ақша береді. Неге ол одан қашып жатыр? Брессон себептерін ашпайды. Біз тек болжауға ғана болады." Сонымен қатар, фильмде Мишель полиция инспекторымен мысық пен тышқанға ұқсас қуғын-құйғынға қатысады, дәл Достоевский романындағы Раскольников сияқты.

Марапаттар

"Кесеқап" 10-шы Берлин халықаралық кинофестивалінде "Алтын аю" жүлдесіне ұсынылды.

Табысы мен мұрасы

Фильм Пауль Шредердің шығармашылығына үлкен әсер етті, ол оны «кемшіндемес шедевр» және «мүмкін болатын ең жақсы нұсқаға жақын» деп сипаттады. Оның «Америкалық жиголо» (1980), «Патти Херст» (1988), «Жарық ұйқысы» (1992), «Бірінші реформа» (2017) және «Карта санаушы» (2021) фильмдерінің барлығы «Кесеқапшының» соңына ұқсас аяқталды. Сонымен қатар, Шредердің Мартин Скорсезидің «Такси жүргізушісі» (1976) фильміне жазған сценарийі көптеген ортақ белгілерге ие, оның ішінде мойындау түріндегі повествование және қоғамды сырттан бақылау. Шредердің «Кесеқапшыға» деген құрметі оған 2005 жылы The Criterion Collection DVD-де фильмге кіріспе сөз жазуға мүмкіндік берді. Шредер «Кесеқапшыны» 2012 және 2022 жылдарғы Sight and Sound журналының «Барлық уақыттағы ең ұлы фильмдер» сауалнамасындағы он үздік фильмнің қатарына енгізді. Грек режиссері Тео Ангелопулос 2002 жылғы Sight and Sound сауалнамасында осы фильмін өзінің барлық уақыттағы ең жақсы он фильмінің бірі деп атады. Немец-американдық актриса және сценарист Криста Ланг осы фильмін The Criterion Collection жинағындағы ең жақсы көретін он фильмнің қатарына қосты, сондай-ақ американдық режиссер Ричард Линклейтер де осылай істеді. 2016 жылы неміс режиссері Вернер Герцог фильмді «керемет» және «өте күшті және әдемі, жаныңды ауыртады» деп мақтады. Грек режиссері Йоргос Лантимос «Кесеқапшыны» «мен көрген ең әсерлі фильм» деп таңдады. «Кесеқапшы» басқа фильмдерде де қайта жаңғырылды, мысалы Леос Каракс режиссерінің «Les Amants du Pont Neuf» (1991) фильмінде. Дарден ағайындыларының 2005 жылғы «L'Enfant» фильмі де осы фильмнің ықпалында болды деген пікір бар. Кристофер Нолан 2017 жылы «Дюнкерк» фильмін түсіргенде, Брессонның «Чайка» және «Адам қашып кетті» фильмдерін зерттеді, олар арқылы Брессон егжей-тегжейлі мәліметтер арқылы қалай күдік тудырғанын аныруға тырысты.