Léon: The Professional

Кіріспе

1994 жылы Люк Бессон түсірген фильм.

«Леон: Кәсіби» – 1994 жылы түсірілген француздық әрекет-триллері, сценарийін және режиссурасын Люк Бессон жасаған. Басты рөлдерде Жан Рено мен Гэри Олдман ойнаса, Натали Портман бұл фильмде тұңғыш рет көрінеді. Фильмнің сюжеті Леонды (Рено) – кәсіби қаскөйді, отбасысы жемқор есірткі қызметінің агенты Норман Стэнсфилд (Олдман) тарапынан өлтірілгеннен кейін он екі жасар Матильда Ландоны (Портман) өкінішпен бағуға мәжбүр болады. Леон мен Матильда ерекше қарым-қатынас құрады, ол оның шәкіртіне айналып, қаскөйлік кәсібін үйренеді. Фильм Францияда Gaumont компаниясы, ал халықаралық аренада Gaumont Buena Vista International компаниясы арқылы 1994 жылдың 14 қыркүйегінде көрсетілді және сыншылардан көбінесе жағымды пікірлер алды.

Сюжет

Леон - итальяндық америкалық мердігер (немесе "тазалаушы", ол өзін өзі атайды) Нью-Йорк қаласының Кіші Италия ауданында "Олд Тони" атты мафиоза үшін жұмыс істейді. Бір күні Леон он екі жасар жалғызбасты Матильда Ландомен кездеседі. Ол өзінің үй-бүлөсімен Леоннан төменгі қабатта орналасқан пәтерде тұрады. Матильданың қатыгез әкесі коррупциялық агенттердің ашуын туғызады, олар оған үйінде кокаин жасыру үшін ақша төлейді. Олар оның олардың қоймасынан ұрлап жатқанын білгеннен кейін, DEA агенттері олардың бос, есірткіге тәуелді Норман Стэнсфилд бастаған пәтерге шабуыл жасайды. Жоғалған есірткілерді іздеу кезінде Стенсфилд Матильданың отбасын ол азық-түлік сатып алып жатқан кезде өлтіреді. Ол қайтып келгенде, Матильда дәл дәл Леонның пәтеріне бару үшін дәл уақытында не болғанын түсінеді; ол оған күмәнмен баспана береді. Матильда Леонның мерген екенін тез біледі. Ол оған төрт жасар інісінің қазасын өтеп, өзін күтіп-бағуды және өзінің дағдыларын үйретуді сұрайды. Басында Леон оның қасында тұрғанына алаңдайды және оны ұйқыда өлтіруді қарастырады, бірақ ақырында Матильданы үйретеді және оған әртүрлі қаруды қалай қолдану керектігін көрсетеді. Ал ол үшін әйел оның үйін тазалап, үй тапсырмаларын орындап, оқуға үйретеді. Матильда Леонға қарап, оған тез ғашық болады, оған жақсы көретінін жиі айтады, бірақ ол оған жауап бермейді. Леон жұмыста болған кезде, Матильда Леонның коллекциясынан қару-жарақпен толып, Стэнсфилдті өлтіруге кіріседі. Ол ДЕА кеңсесіне жеткізуші қыз ретінде кіріп, ванна бөлмесінде Стэнсфилдтің шабуылына ұшырайды. Оның адамдарының бірі келіп, Леонның сол күні таңертең Чайнатаунда ДЕА-ның жемқор агенттерінің бірі Малкиді өлтіргенін айтады. Леон, оның жоспарын өзіне қалдырылған жазбадан білгеннен кейін, Матильданы құтқарып, бұл процесте Стэнсфилдтің тағы екі адамын өлтіреді. Ашулы Стансфилд Леонның қайда екені туралы мазалаған Тонимен бетпе-бет келеді. Леон Матильдаға өзінің қалай мердігер болғанын айтады. Италияда Леон он тоғыз жасында бай отбасының бір қызына ғашық болды, бірақ Леонның отбасы кедей еді. Екеуі қашып кетуді жоспарлаған, бірақ қыздың әкесі оларды тапқан кезде ашуынан қызды өлтірді. Леон қайырымдылық үшін әкесі мен баласын өлтіріп, Нью-Йоркке қашып кетеді. Кейін Матильда азық-түлік сатып алып үйіне оралған кезде Стэнсфилд жіберген Нью-Йорк полициясының ESU тобы оны ұстап алады және Леонның пәтеріне кіреді. Леон жедел жәрдемге шабуыл жасап, Матильданы құтқарады. Леон Матильдаға ауа шахтасына тесік жасап, тез қашып кету мүмкіндігін жасайды. Ол оған сүйетінін айтады және бір сағаттан кейін Тонидің үйінде кездесеміз дейді, ЭСУ тобы пәтерді жарылту алдында. Қауіп-қатер кезінде жараланған Леон ғимараттан ESU офицері ретінде маскировкаланған шықты. Ол Стенсфилдтен басқа ешкімге байқалмайды, ол оны ілесіп, арқасынан атып өлтіреді. Леон өлгенде, ол Матильдадан деп, Стенсфилдтің алақанына граната шынасын басады. Стансфилд Леонның жилеті астынан гранаталар топтамасын табады, олар жарылып, Стансфилдті өлтіреді. Матильда Тониге барып, оны жұмысқа алуға көндіруге тырысады, бірақ Тони он екі жасар баланы жұмысқа алудан бас тартады және Матильдаға Леон өзіне бірдеңе болса, ақшасын өзіне беруді айтты деп айтады. Тони Матильдаға 100 доллар ақша береді және оны мектепке қайта жібереді, онда директор оны қайта қабылдады. Матильда мектептің жанындағы далаға барып, Леонның үй өсімдігін отырғызады, өйткені ол Леонға "туысын беру" деді.

Léon is an Italian American hitman (or "cleaner", as he refers to himself) working for a mafioso named "Old Tony" in the Little Italy neighborhood of New York City. One day, Léon meets Mathilda Lando, a lonely twelve year old who lives with her dysfunctional family in an apartment down the hall from Léon, and has stopped attending class at her school for troubled girls. Mathilda's abusive father attracts the ire of corrupt DEA agents, who have been paying him to stash cocaine in his apartment. After they discover that he has been stealing from their stash, DEA agents invade the apartment, led by their boss, drug addict Norman Stansfield. During their search for the missing drugs, Stansfield murders Mathilda's family while she is out shopping for groceries. When she returns, Mathilda realizes what has happened just in time to continue down the hall to Léon's apartment; he hesitantly gives her shelter. Mathilda quickly discovers that Léon is a hitman. She begs him to take care of her and to teach her his skills, as she wants to avenge the murder of her four year old brother. At first, Léon is unsettled by her presence and considers killing her in her sleep but he eventually trains Mathilda and shows her how to use various weapons. In exchange, she runs his errands, cleans his apartment and teaches him how to read. Mathilda looks up to Léon and quickly develops a crush on him, often telling him she loves him but he does not reciprocate. When Léon is out on a job, Mathilda fills a bag with guns from Léon's collection and sets out to kill Stansfield. She bluffs her way into the DEA office by posing as a delivery girl, and is ambushed by Stansfield in a bathroom. One of his men arrives and informs him that Léon killed Malky, one of the corrupt DEA agents, in Chinatown that morning. Léon, after discovering her plan in a note left for him, rescues Mathilda, killing two more of Stansfield's men in the process. An enraged Stansfield confronts Tony, who is tortured for Léon's whereabouts. Léon tells Mathilda about how he became a hitman. When Léon was nineteen in Italy, he fell in love with a girl from a wealthy family, but Léon's family was poor. The two made plans to elope but when the girl's father discovered them, he killed her out of anger. Léon killed the father in revenge and fled to New York, where he met Tony and trained to become a hitman. Later, while Mathilda returns home from grocery shopping, an NYPD ESU team sent by Stansfield captures her and infiltrates Léon's apartment. Léon ambushes the ESU team and rescues Mathilda. Léon creates a quick escape for Mathilda by smashing a hole in an air shaft. He tells her that he loves her and to meet him at Tony's place in an hour's time, moments before the ESU team blow up the apartment. In the chaos, a wounded Léon sneaks out of the building disguised as a wounded ESU officer. He goes unnoticed by everyone except Stansfield, who follows him and shoots him in the back. As Léon dies, he presses a grenade pin in Stansfield's palm, saying that it is from Mathilda. Stansfield opens Léon's vest to find a cluster of grenades, which detonate, killing Stansfield. Mathilda goes to Tony and tries to convince him to hire her, but Tony flatly refuses to hire a twelve year old and tells Mathilda that Léon told him to give his money to her if anything happened to him. Tony gives Mathilda $100 as an allowance and sends her back to school, where the headmistress re admits her after Mathilda reveals what has happened. Mathilda walks onto a field near the school to plant Léon's houseplant, as she had told Léon, to "give it roots".

Өндіріс

Леон: Профессионал - бұл Бессонның 1990 жылғы "La Femme Nikita" (кейбір елдерде "Никита") фильміндегі бір идеяның дамуы. "La Femme Nikita" фильмінде Жан Рено Виктор есімді ұқсас рөлді ойнайды. Бессон Леонды былай деп түсіндірді: "Енді Жан, мүмкін, Виктордың американдық туысын сомдайды. Бұл жолы ол көбірек адамгершілік сезімдерге ие". Фильмнің көп бөлігі Францияда түсірілді, ал қалғаны Нью-Йорк қаласында түсірілді. Соңғы мектеп сахнасы Нью-Джерси штатының Хобокен қаласындағы Стивенс технология институтында түсірілді.

Шығару

Леон: The Professional 1994 жылы 14 қыркүйекте Францияда шықты. Франциядағы тұңғыш аптасында 26,8 миллион француз франкі ($5,1 миллион) тауып, үш апта бойы көшбасшы болды. Францияда барлығы 3 623 153 билет сатылды. Metacritic сайтында фильм 12 сыншының бағасы бойынша 100-ден 64 ұпай жинап, «жалпы алғанда жағымды пікірлер» деген көрсеткіш алды. Empire журналының Марк Солсбери фильмге толық бес жұлдыз берді. Ол: «Әрбір бөлшегінен стиль, зия және сенімділік тасып, тек Бессон ғана сыйлай алатын Үлкен қалаға ерекше жаңа көзқарас ұсынады. Бір сөзбен айтқанда, керемет!» деді. AllMovie сайтынан Марк Деминг фильмге бес жұлдыздың төртеуін берді, оны «визуалды тұрғыдан да, графикте да тартымды, Жан Реноның күшті ойыны, Натали Портманның керемет дебюті және оны жақсы көруге немесе жек көруге болатын, асыра бағаланған Гари Олдманның рөлі» деп сипаттады. Time журналының Ричард Шикель фильмді жоғары бағалап, «Бұл – киноның аспаздық шеберлігі, таныс, бірақ әртүрлі ингредиенттерді үйлестіріп, ерекше, мүмкін, жағымсыз, бірақ сөзсіз қызықты нәрсе жасайды» деп жазды. Ол Олдманның актерлігін «құдайға жақын психоз» деп атады. The Washington Post газетінің Хэл Хинсон да Олдманның актерлік шеберлігін мақтап, «Рено минималистік ойнайды; ал Олдман өзінің ойынын бүкіл экранға шашыратады. Олдман – өзінің буынындағы ең еркін актер, ал бұл бұзық детектив рөлінде ол ешқандай шектеуді сақтамайды. Оған камера жақындағанда, артқа шегіңіз келеді» деді. Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың екі жарым жұлдызын берді: «Бұл жақсы режиссерлікпен түсірілген фильм, өйткені Бессонның драмаға шақырушы, визуалды стильмен енуге табиғи қабілеті бар. Ол жақсы ойналған». Бірақ ол толығымен риза болған жоқ: «Менің ойымда әрқашан 12 жасар кейіпкерді осы оқиғаның ортасына қоюдың дұрыс еместігі туралы алаңдаушылық болды. Бұл – негізінен, қалалық триллер, ол қыздың жастығын пайдаланып, оны толыққанды көрсетпейді».

Léon: The Professional was released in France on 14 September 1994. It grossed 26.8 million French francs ($5.1 million) in its opening week in France and was number one for three weeks. In France, it sold 3,623,153 tickets in total. At Metacritic, the film received an average score of 64 out of 100 based on 12 critics, indicating "generally favorable reviews". Mark Salisbury of Empire magazine awarded the film a full five stars. He said, "Oozing style, wit and confidence from every sprocket, and offering a dizzyingly, fresh perspective on the Big Apple that only Besson could bring, this is, in a word, wonderful". Mark Deming at AllMovie awarded the film four stars out of five, describing it as "As visually stylish as it is graphically violent", and featuring "a strong performance from Jean Reno, a striking debut by Natalie Portman, and a love it or hate it, over the top turn by Gary Oldman". Richard Schickel of Time magazine lauded the film, writing, "this is a Cuisinart of a movie, mixing familiar yet disparate ingredients, making something odd, possibly distasteful, undeniably arresting out of them". He praised Oldman's performance as "divinely psychotic". Hal Hinson, of The Washington Post, also praised Oldman's acting, saying "Reno plays it minimally; Oldman splatters his performance all over the screen. Oldman is the least inhibited actor of his generation, and as this deranged detective, he keeps absolutely nothing in reserve. When the camera gets close to him, you feel as if you want to back away." Roger Ebert awarded the film two and a half stars out of four, writing: "It is a well directed film, because Besson has a natural gift for plunging into drama with a charged up visual style. And it is well acted." However, he was not entirely complimentary: "Always at the back of my mind was the troubled thought that there was something wrong about placing a 12 year old character in the middle of this action. In what is essentially an exercise—a slick urban thriller—it seems to exploit the youth of the girl without really dealing with it."

Дау

Фильм 2018 жылы Люк Бессонға қатысты жыныстық зорлық-зомбылық туралы айыптар қойылғаннан кейін "#MeToo" қозғалысы (французша: #BalanceTonPorc немесе "сұңқырыңызды ашыңыз") салдарынан сынға ұшырады. Лук Бессонның 16 жастағы әйелі Майвен фильм түсірілетін кезде олардың қарым-қатынасынан әсер алғанын айтады. Ол былай дейді: "Люк Бессон 13 жасар қыздың үлкен жігітке ғашық болған оқиғасы Леонды жасаған кезде, бұл бізден қатты әсер алды"; Бессон Майвенмен ол 12 жаста, ал ол 29 жаста кездесті, ол ресми түрде онымен 15 жасында таныса бастады, бұл елде келісімнің заңды жасы. Бессон оған 33 жасында үйленді, ал ол 16 жасында жүкті болды. Айғақтар кезінде Натали Портман өзінің фильмге қатысты "қырлы сезімдері" және оған байланысты Лолита сияқты бала кезіндегі жыныстық қатынас туралы әңгімеледі.

Мұра

2013 жылы жарық көрген "Позур: 90-шы жылдардағы Нью-Йорк қаласының орталығы туралы естеліктер" кітабында Марк Спиц фильмнің "культтік классика саналатыны" туралы жазды. 2014 жылы Time Out бірнеше киносыншыны, режиссерлерді, актерлерді және каскадерлерді үздік әрекет фильмдерін тізімдеу үшін сауалнама жасады; «Леон: Профессионал» тізімде 42-орынды иеленді. Норман Стэнсфилд кейіпкері содан бері кино тарихындағы ең ұлы жаулардың бірі деп танылды. Ағылшын тобы Alt J фильм туралы "Матильда" атты ән шығарды. Әннің алғашқы шумағы "Бұл Матильдадан" деген сөздермен басталады, бұл Леонның гранаталары жарылып, Стенсфилдті өлтірер алдында айтқан соңғы сөздеріне сілтеме жасайды. Оңтүстік Кореялық комедияшы Парк Мён Су және әнші-күйші IU 2015 жылы Оңтүстік Кореяның аса танымал ойын-сауық шоуының екі жылдық музыка фестивалі үшін фильмден шабыттанған "Леон" әнін шығарды және орындады. 2022 жылы Ұлыбританиялық рэпер Knucks өзінің "Leon the Professional" әнін "Alpha Place" альбомының бір бөлігі ретінде жариялады.

Жалғасы

Бессон «Матильда» фильмінің жалғасы үшін сценарий жазды, бірақ Портман үлкен болғанша түсірілім кейінге шегерілді. Сценарийде Матильда «үлкен» және «жетілген» деп сипатталған, сондай-ақ ол тазалаушы болып жұмыс істеген. Бірақ, осы уақыт аралығында Бессон Gaumont Film Company компаниясынан шығып, өзінің EuropaCorp киностудиясын құрды. Бессонның кеткеніне наразы болған Gaumont Film Company «Кәсіби» фильмінің құқығын тығыз сақтап, бас тартты. 2011 жылы режиссер Оливье Мегатон журналистерге ол және Бессон «Матильда» сценарийін Зои Сальданя басты рөлде ойнаған, жас «тазалаушы» туралы «Колумбиана» фильмінің негізі ретінде пайдаланғанын айтты. Матильда сияқты, оның кейіпкері де бала кезінде отбасы мүшелері өлтірілгені үшін есірткі картеліне қарсы кек алу үшін соғысқа шығады.

Кеңейтілген нұсқасы

Фильмнің "халықаралық нұсқасы", "version longue" немесе "version intégrale" деп аталатын ұзартылған нұсқасы бар. Онда 25 минутқа қосымша кадрлар бар, оны кейде "Режиссерлік нұсқасы" деп атайды, бірақ Бессон бастапқы нұсқаны "Режиссерлік нұсқасы" деп, ал жаңа нұсқаны "Ұзақ нұсқа" деп атайды. Бессонның сөзіне қарағанда, осы нұсқаны шығаруды жоспарлаған, бірақ Лос-Анджелестегі алдын ала көрсетімдерде қосымша көріністер жақсы қабылданалмады. Қосымша материал фильмнің екінші бөлімінде орналасқан, және ол Леон мен Матильда арасындағы өзара әрекеттесу мен қарым-қатынасты көбірек көрсетеді, сондай-ақ Матильданың Леонның бірнеше тапсырмаларында "толық серіктес ретінде" қалай қатысқанын, оның жалдамалы кісілікке дайындығын одан әрі көрсетіп береді.