Кіріспе

Блейк Эдвардс жасаған ойдан шығарылған кейіпкер – Инспектор Жак Клузо, кейін Бас инспектор шеніне ие болды. Оны түпнұсқа серияда Питер Селлерс, ал 1968 жылғы «Инспектор Клузо» фильмінде Алан Аркин, 1983 жылғы «Роза пантераның қарғысы» фильмінде Роджер Мур (Түрк Труст II атымен) сомдады. 2006 жылғы жаңа нұсқасы мен 2009 жылғы жалғасында Клузо рөлін Стив Мартин ойнады. Клузоның келбеті «Роза пантера» мультфильмінің қысқа эпизодтарында да пайда болады, онда ол жай ғана «Инспектор» деп аталады. 1970 жылдардан бастап жасалған жаңа анимациялық бейнелер Селлерске, кейін Мартинге көбірек ұқсау үшін қайта жасалды.

Шолу

Клузо – француздық Sûreté полициясының өте жарамсыз және қабілетсіз детективы, оның тергеулері тез арада хаосқа ұшырайды. Оның аңғалдығы мен ең жоғары дәрежедегі ұқыпсыздығы көбінесе мүліктің бүлінуіне әкеледі: "Роза пантера тағы да соққы береді" фильмінде куәгерлермен сұхбат кезінде ол баспалдақтан құлайды, қолы ортағасырлық рыцарьдың қолғабына, содан кейін вазаға ілігіп қалады; куәгерді есінен айырып, дауысын жоғалтады, құнды фортепианоны қиратады және кездейсоқ түрде Шотландия Ярдығының суперинтендантын жамбасына атқылайды – бәрі дерлік бес минут ішінде. Оның шешім қабылдау және шеберлік дағдыларының жетіспеуіне қарамастан, Клузо әрқашан ісін шешеді және кінәлілерді толығымен кездейсоқ табады. Серия барысында ол бас инспектор болып тағайындалады және басқа елдерде Францияның ең ұлы детективы ретінде есептеледі, оған дейін оны тікелей кездестіргенше. Оның қабілетсіздігі, сәттілігі және жағдайды кейде дұрыс түсінуі, тікелей басшысы, бұрынғы бас инспектор Шарль Дрейфусты қатты ашуландырады, нәтижесінде Дрейфус ақылынан айырылады. Клузо өзінің кемшіліктеріне көз жұмып, өзінде жоғары білім мен интеллект бар деп шын ниетпен сенеді, бірақ кейде өзінің шектеулерін мойындайды. Полиция детективы ретінде Клузо әдетте күлкілі түрде әртүрлі маскировкалар мен лақап аттарды таңдайды, олар қарапайым (телефон компаниясының жөндеушісі) немесе абсурдты (үлкен мұрынды, тісі шекесінен шығып тұрған, мойны қисайған) болуы мүмкін; бірақ тіпті осы ақымақтық маскировкаларда да ол өзінің ерекше ақымақтығын жасыра алмайды. Клузо – патриот француз; кейінгі фильмдерде ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде француздық қарсыласу қозғалысында күрескенін көрсетеді. Ол трансвеститтерге жиі ошарады, тіпті оларға "мырза немесе ханым" деп сұрақ қояды. Ол алғашқы фильмнен бастап ғашықтық сезімге бейім (көбінесе өзара), онда оның қарсыласы оны алдайды. Селлерс Клузоның эгосы кейіпкердің ұқыпсыздығын күлкілі етеді, өйткені ол хаос тудыра отырып, әдемі және мәдениетті болуға тырысады деп мәлімдеді. Клузоның француздық акценті кейінгі фильмдерде күшейе түсті (мысалы, "room" сөзін "reum" деп, "Pope" сөзін "Peup" деп, "bomb" сөзін "beumb" деп, ал "bumps" сөзін "beumps" деп айту арқылы), және фильмдерде жиі кездесетін әзіл – тіпті француз тілінде сөйлейтін адамдардың өзі оның айтқанын түсінуге қиналады. Клузоның үлкен эгосы, ерекшелігі, асыра бағаланған француздық акценті және ерекше миығы Агата Кристи жасаған бельгиялық детектив Геркуле Пуародан алынған. Оның алғашқы көрінісінде Клузо кейінірек түсірілген фильмдерге қарағанда аздап кемтар көрінеді; бірақ тіпті алғашқы көрінісінде ол өзін шебер скрипкашы деп санайды, бірақ дұрыс ойнамайды және өзінің ең жоғары мәртебелі сәттерінде де ұқыпсыз болып көрінеді.

"Роза пантера" (1963)

Жаку Клузо инспектор рөлінде алғаш рет 1963 жылы түсірілген "Розовая пантера" фильмінде пайда болады, ол АҚШ-та 1964 жылдың наурыз айында көрсетілді. Фильмнің оқиғасы Дэвид Нивеннің "Фантом" лақап атымен белгілі, әйгілі әшекей ұрысы сэр Чарльз Литон рөлінің және демалыста жүрген ханшайымнан "Розовая пантера" алмасын ұрлау жоспарының айналасында құрылған. Клузо кейіпкері Литонның нашар білімді және бейхабар қарсыласы ретінде көмекші, комедиялық рөл болды. Клузоның әйелі Симона (Капусин) Сер Чарльздың құпия сүйіктісі және оның қылмысына араласып, фильм соңында онымен бірге кетеді, Клузоны "Розовая пантераны" ұрлады деп айыптап.

Қараңғыда ату (1964)

"Қараңғыда атып алу" (1964) бастапқыда Клузо кейіпкері жоқ сахналық пьеса негізінде түсірілген. Осы фильмде Селлерс кейіннен кейіпкердің айрықша белгісіне айналған, шамадан тыс француз акцентін дамыта бастады. Сонымен қатар, фильмде сериалдың екі тұрақты кейіпкері таныстырылады: оның жоғары лауазымды бастығы, комиссар Дрейфус (Герберт Лом), Клузоның тергеудегі келеңсіздігінен ақыл-есінен айырылады; және оның жылдар бойы шыдамдылық танытқан қытай қызметшісі Като (Бурт Квук), Клузоның жекпе-жек дағдыларын күтпеген шабуылдар арқылы жақсартуы тиіс.

Инспектор Клузо (1968)

Инспектор Клузо рөлін американдық актер Алан Аркин сомдады; Блейк Эдвардс бұл туындыға қатыспады. Фильмнің басындағы титрлер, TVC London студиясы Депати Фреленг Enterprises үшін анимациялаған, сол атаумен шыққан мультфильмдер сериясынан олардың Инспектор кейіпкерін көрсетеді. Селлерс 1968 жылғы "Инспектор Клузо" фильмінде Клузо рөлінен бас тартты, бірақ ол 1975 жылғы "Роза пантераның оралуы" және оның жалғасы үшін қайтадан түсті.

"Пинк пантераның оралуы" (1975)

1968 жылғы фильм Клузо кейіпкеріне әсер еткенін көрсетеді, әсіресе Селлерс "Роза пантераның оралуы" (1975) фильміне оралғанда, кейіпкердің киім үлгісіне. "Роза пантераның оралуы" DVD-нің қосымша мәліметтерінде Селлерс пен Эдвардс бастапқыда Клузоға арналған британдық телесериал жасауды жоспарлаған, бірақ оның орнына осы фильм түсірілді. Бастапқы титрлерді Ричард Уильямс анимациялаған. Фильмнің сюжеті Клузоның ұрланған "Роза пантера" алмасын қайтаруға жасаған тағы бір әрекетіне арналған. Дэвид Нивен Сэр Чарльз Литон рөліне қайтадан түсе алмағандықтан, оның орнына Кристофер Пламмер шақырылды. Кэтрин Шелл леди Литон рөлінде ойнады. Фильм қаржылық жағынан сәтті болды және Эдвардс дереу оның жалғасын дамытуға кірісті.

"Сыбар пантера" қайтадан шабуыл жасайды (1976)

"Роза пантераның қайтадан шабуылы" ("The Pink Panther Strikes Again") "Роза пантераның қайта оралуының" соңындағы оқиғаны жалғастырады, онда қазір есінен шығып қалған Дрейфус қылмыстык синдикат құрып, Клузоны өлтіру үшін әлемдік көшбасшыларды шантаж ету мақсатымен соңғы құрал жасауға кіріседі. Бұл фильм де, алдыңғы фильм сияқты, кассада сәтті болды. Бұл фильмнен қалған пайдаланбаған түсірілімдер "Роза пантераның іздері" ("Trail of the Pink Panther") фильмінде Селлерстің эпизодтарын қосу үшін қолданылды. Бастапқы титрлерді тағы да Ричард Уильямс анимациялады.

Қызғылт пантердің кек алуы (1978)

"Роза пантера тағы да шабуылдайды" фильмінің сәттілігінен кейін Эдвардс пен Селлерс соңғы рет бірге жұмыс істеп, "Роза пантераның кек алуы" фильмін түсірді. Бұл фильмде Клузо француз байланысының басшысы болатын белгілі бизнесменнің өліміне қастандық жоспарын анықтауға тырысады. Фильм тағы да кассалық табысқа ие болды және 1980 жылдың шілдесінде Селлерс қайтыс болғаннан кейін бірнеше жалғасы түсірілді. Селлерстің өмірбаяндары, мысалы, "Питер Селлерс – Салтанат" кітабы, оның қайтыс болған кезде "Роза пантераның романтикасы" атты Клузо туралы тағы бір фильмнің дайындық жұмыстарымен айналысқанын көрсетеді.

"Роза пантераның жолын" (1982)

Блейк Эдвардс өзінің басты актерiнiң қазасына қарамастан Клузоның тарихын әрi дамытуға тырысты. 1982 жылғы "Роза пантераның iздерi" фильмінде Клузоның жоғалуын тергеп зерттеген журналист (Жоанна Ламли сомдады) жаңа сюжеттiң аясында Селлерс түсiрген пайдаланбаған кадрлар мен балама түсiрiлген материалдар қолданылды. Осы процесте ол бұрынғы Клузо фильмдерiнiң кейiпкерлерiмен (соның iшiнде Дэвид Нивен мен Капуцин ойнаған Литтон отбасысымен) сұхбаттасады, сондай-ақ Клузоның өзiндей шеберсiз әкесiмен (Ричард Маллиган сомдады) танысады.

"Роза пантераның қарғысы" (1983)

Трейлдің тікелей жалғасы – «Жасыл пантераның қарғысы» фильмінде Клузо сыртқы келбетін өзгерту үшін пластикалық операция жасағаны көрсетіледі; кейіпкер Роджер Мурдың «Түрік Thrust II» деп таныстырылған әзіл-қалжыңдық эпизодында қысқа ғана уақытқа экранға шығады. Дэвид Нивен мен Капуцин Литон отбасының рөлін қайта ойнаса, Роберт Вагнер немересі Джордж Литон рөліне қосылады. «Трейл» және «Жасыл пантераның қарғысы» фильмдері кассада табыс әкелмеді, ал Эдвардс пен MGM арасындағы фильмнің көрсетілім күніне байланысты сот процесінің ұзаққа созылуына байланысты осы серия шамамен он жылға тоқтатылды.

Қызғылт пантераның ұлы (1993)

Curse сәтсіздігіне қарамастан, Эдвардс он жылдан кейін «Қызғылт пантераның ұлы» фильмімен сериалды қайта жандандыруға тырысты. Фильмде он жыл бұрын қайтыс болған Клузоның Мария Гамбреллиден (Эльке Сомер «Қараңғыда атыс» фильмінде ойнаған, бірақ бұл фильмде оны Клаудия Кардинале ойнады, ол «Қызғылт пантера» фильміндегі принцесса рөлінде болған) заңды емес балалары болғандығы ашылады. Клузоның ұлы Жак кішіні Роберто Бенини сомдады, ал оның егіз қарындасы Жаклин рөлін Николетта Браски ойнады. Жак кіші әкесінің полицей қызметін жалғастыруға тырысады, бірақ оның дағдысыздағын мұра еткені белгілі болады. Герберт Лом мен Берт Квоук осы фильмде Дрейфус және Като рөлдерін соңғы рет ойнады.

"Роза пантера" (2006)

Стив Мартиннің 2006 жылғы қайта түсіріліміндегі Клузо бейнесі Клузоны Бас инспектор Дрейфустың жоғары сатыдағы кісі өлтіру ісін тергеуге жаңадан тағайындалған, көзге көрінетін жандарм ретінде көрсетеді, осылайша Дрейфус сәтсіздік жағдайында жазадан сақталып, өз тергеуін жүргізе алады. Бірақ Мартиннің Клузосы Селлерстікіне қарағанда едәуір ересектеу, және 2006 жылғы фильм алғашқы "Розовая пантера" фильмінің оқиғаларынан бұрынғы оқиғаны көрсетсе де, уақыт шеңбері қазіргі күнге дейін жылжуда. Ақымақтығына қарамастан, Мартиннің Клузосы Селлерстікінен көбінесе ақылдырақ және қабілетті, өйткені ол Пинк Пантера алмасын табады және құпия деректерді білу және байқау арқылы істі шеше алады. Осы және келесі фильмде Клузоның серігі Гилберт Понтонға кездейсоқ шабуыл жасап, оған қарсылық көрсететін тұрақты әзіл бар. Бұл – түпнұсқа фильмдерде Клузоның алғашқы серігі Като Фонг Клузоның дағдыларын жақсарту үшін оған шабуыл жасаған тұрақты әзілдің кері бейнесі.

"Роза пантера 2" (2009)

Сирек кездесетін және тарихи маңызы бар бірнеше жәдігерді құпия зергер ұрысы Торнадо ұрлағанда, Клузоға осы жәдігерлерді және Қызғылт Пантераны қайтару үшін халықаралық тергеушілердің "арман командасына" қосылу тапсырылады. Клузо әдеттегідей ұқыпсыз және кеңірдек көрінгенімен, өзінің ерекше әдістері арқылы қайта-қайта таңғажайып ептілік көрсетеді. Мысалы, ол Қызғылт Пантераның орнына өте сапалы жалған нұсқасын қояды, себебі Торнадо болса, ол Қызғылт Пантераның жалған екенін анықтай алар еді. Ол Дрейфусқа де әдеттегідей көптеген қиындықтар туғызады. Фильм Клузоның Дрейфустың хатшысы Николь Дюрантқа үйленуімен аяқталады.