Кіріспе

Американдық психолог Роберт Кеган (24 тамыз 1946 жылы туған) – американдық даму психологы. Ол лицензияланған психолог және тәжірибелі терапевт, кәсіби және жалпы аудиторияға лекция оқиды, сондай-ақ кәсіби және ұйымдық даму саласында консультациялар жүргізеді. Ол Гарвард Білім беру жоғары мектебінде ересектердің білімі мен кәсіби дамуы бойынша Уильям және Мириам Михан профессоры болды. 2016 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін он жыл бойы сабақ берді. Ол сонымен қатар Білім берудегі басқару және көшбасшылық институтының оқу ісі жөніндегі төрағасы және Өзгеріс көшбасшылығы тобының тең директоры болды.

Біздің басымыздан тыс

Кеганның «Басымыздан биік» (1994) кітабы «Дамитын өзі» еңбегінде қалыптасқан психологиялық даму туралы көзқарасын кеңейтеді. Ол бұрын «эволюциялық келісімдер» деп атаған, күшейе түсетін тақырып-объектінің күрделілігі енді «сана деңгейлері» деп аталады. Кітапта әртүрлі салаларда жаңа сана деңгейлері пайда болғанда немесе пайда болмағанда не болатыны және адамдардың қалай сезінетіні зерттеледі. Бұл салаларға ата-аналық тәрбие (отбасы), қарым-қатынас (жұбайлар), жұмыс (компаниялар), емдеу (психотерапия) және оқу (мектептер) кіреді. Ол сана деңгейлері туралы идеяны күнделікті өмірдің жасырын оқу бағдарламасы туралы идеямен байланыстырады. Кэган адамдарға қажетті қолдаусыз қиын міндеттер мен күтулер ұсынылғанда туындауы мүмкін азапты қайта-қайта айтады. Сонымен қатар, ол енді сана деңгейлерін (танымдық күрделілік) және стильдерді (стильдік әртүрлілік) ажыратады. Стильдер теориясы «білуіміздегі құзыреттер немесе қабілеттер емес, субъект-объект принциптері сияқты, білу жолына қатысты қалауларды» сипаттайды. Кітап оның бұрынғы кітабындағы егжей-тегжейлі әңгімелеу мен теориялық талдаудың сол комбинациясын жалғастырады, бірақ «Дамитын өзі» кітабында ұсынған жалғыз субъект-объект теориясынан гөрі «күрделірек екі теориялық тәсілді» ұсынады. Соңғы тарауда «Дұрыс емес сапарға жақсы серік болу туралы» Кэган адамның психикалық өзгерістердің мәнін қате түсінудің оңай екенін ескертеді. Жоғары сана деңгейлерінің артықшылықтары қандай болмасын, біз дайын болмағанда немесе қажетті қолдаусыз болғанда оларды меңгеруді ешкім күтпеуі керек; және біз белгілі бір сана деңгейінде екен деп есептеген адамнан көмек күтудің қажеті жоқ. Ол құмарлықпен айналысудың құндылығы және адам өмірінің шығармашылық болжамсыздығы туралы эпилогпен аяқталады. «Басымыздан биік» кітабы Мортон Дойч, Джон Херон, Дэвид А. Колб және Джек Мезиров тарапынан жақсы бағаланған.

Баршаға арналған мәдениет

"Әркімнің мәдениеті: қасақана дамуға бағытталған ұйымға айналу" (2016) кітабының авторлары Роберт Кеган, Лиза Ласков Лахи, Мэтью Л. Миллер, Энди Флеминг және Дебора Хельсинг. Авторлар қасақана даму ұйымы (DDO) тұжырымдамасын ересектердің даму теориясымен байланыстырады және қызметкерлерге әлеуметтенген ой-санадан өзін-өзі қалыптастырушы ой-санаға, содан кейін өзін-өзі өзгертуші ой-санаға (Кеганның бұрынғы еңбектерінде сипатталған) табысты өтуге жағдай жасау "бизнес үшін құнды" екенін айтады, кем дегенде, олар күрделі ойлау қабілетіне ие қызметкерлерге деген сұраныс "алдағы жылдары артады" деп күтеді. Кітапта үш түрлі және табысты DDO ұсынылып, талданады. Бұл DDO-лар – Next Jump, Bridgewater Associates және The Decurion Corporation. Кеган және оның әріптестері жеке даму мен жеке қанағаттануға мүмкіндік беретін мәдениетті дамытатын табысты бизнес тәжірибесін зерттейді. Кітап авторлардың ДДО-ның табысы үшін маңызды деп санайтын үш ұғымды толықтай ашады. Олар бұл үш ұғымды "шекара", "ритм" және "үй" деп атайды. DDO-ның "шекарасы" – ұйымның әлсіз жақтарын анықтап, дамуға ұмтылуы. "Ритм" – компанияның күнделікті қызметінің дамуды ынталандыратын тәжірибесі немесе "ағыны". "Үй" – DDO-дағы қолдаушы қауымдастық, ол адамдарға өзара сенімді болуға және жаныштануға мүмкіндік береді. Авторлар ДДО-ның осы үш құрауының негізінде ересектердің үздіксіз өсуге және дамуға қабілетті екендігі тұрғанын атап көрсетеді. Сондай-ақ авторлар DDO үшін ересектердің даму мақсаттары мен бизнес табысы өзара қарама-қайшы емес, екеуі де соңында бір мақсатқа бірігеді деп түсіндіреді.

Сын

Ересектер білімінің профессоры Энн К. Брукс Кеганның "Басымыздан тыс" кітабын сынады. Ол Кеганның "қазіргі академияның рационалистік құндылықтарын толық бейнелейтін" мәдени "алыстан қараушылыққа" (миопияға) ұшырағанын айтты. Брукс сондай-ақ Кеганның "басқалармен байланысты күшейтуге бағытталған даму жолының мүмкіндігін" ескермегенін мәлімдеді. Рутхеллен Джосселсон, керісінше, Кеганның өз жұмысында жеке тұлғалық пен басқалармен байланысты теңестіруге "зор күш жұмсағанын" айтты. 2000 жылы Отто Шармермен сұхбатта Кеган өзінің ертерек жазғандарын сынға алды; Кеган Шармерге: "Мен бұрынғы жазбаларыма оралып қарасам, 'уф, бұл мен қазір жақсырақ түсінетін нәрсені айтудың тым шикі және бұрмаланған жолы екен' деймін". Бассеш және Масколо "психологиялық өзгерістердің Пиагеттік үлгілерін де, олардың эпистемиялық прогресс (білімнің дамуы) құрамына кіруін де қабылдайды" деді. Алайда, Бассеш және Масколо Кеганның ертерек жазғандарындағы сияқты жаһандық даму сатыларының теорияларын қабылдамай, психотерапия барысында даму процесі ретінде "нақты дағдылардың, тәжірибелердің және мінез-құлықтың қалыптасуына" назар аударатын дамудың күрделірек түсінігін қолдады.

Бейнероликтер

Кеган жүргізген Гарвард университетінің толық оқу сессиясы қоса берілген.