Оңтүстік Иллинойс штатындағы Үлкен Лақты өзені

Кіріспе

Оңтүстік Иллинойстағы өзен, ірі өзендердің «Үлкен батпақ» деген лақап аты бар.

«Үлкен батпақ» өзені – Оңтүстік Иллинойстағы 156 миль (251 км) ұзындықтағы өзен. Ол Гранд Тауэрден оңтүстікке қарай Миссисипи өзеніне құяды. «Үлкен батпақ» Бентон қаласының жанында бөгеттелген, нәтижесінде Ренд көлі пайда болған. Өзеннің көп бөлігі сазды түбімен сипатталады.

Гидрографиялық

Үлкен батпақ 2344 шаршы миль (6,071 км²) су жиналатын алапты кемеді. 1995 жылы су сапасы «қанағаттанарлық» дей тұрған «жақсы» деп бағаланды. Ластану көздеріне ауыл шаруашылығы, кен өндіру және муниципалитеттер жатады. Үлкен батпақтың алабы шамамен 300 000–132 000 жыл бұрын Иллинойс мұздығымен жабылған. Үлкен батпақ алабы сол мұздықтың еріп жоғалуынан кейін қалыптасты. Үлкен батпақты Висконсин мұздығы 70 000–10 000 жыл бұрын жапқан жоқ. Дегенмен, сол мұздық еріген кезде Миссисипи өзенінің деңгейі күрт көтерілді. Су Үлкен батпақ алабына кері ағылып, Ренд көлі сияқты, бірақ одан да кең аумақты көл құрады. Көне көлдің түбіне шөкпе жиналды, нәтижесінде тегіс түбі пайда болды. Висконсин мұздығы ерігеннен кейін Миссисипи өзенінің деңгейі төмендеді, соның салдарынан көл ағызылды. Ескі көл төсегінде жаңа арна пайда болды. Бұл арна Висконсин дәуіріндегі көлдің тегіс түбімен иіліп-қиылып өтеді. Сондықтан Үлкен батпақ осылайша лайлы болып келеді. Үлкен батпақ Джексон округінде, Ла Ру Пайн Хиллс экологиялық аймағының жанында және Гранд Тауэр аралынан оңтүстікке қарай 1 мильден (2 км) аз қашықтықта Миссисипи өзеніне құяды. Пайн Хиллс – Ла Ру батпағы арқылы ағатын Үлкен батпақтың үстінен көрінетін тіктеу жартастар. Висконсин мұздығының еру кезінде Миссисипи өзенінің тасқынды жазы жазда еріген сумен толды. Қыс айларында еріген судың ағыны тоқтады, ал тасқынды жазы кең, ашық лайлы жерге айналды. Қысқы желдер Оңтүстік Иллинойсты ұсақ түйірлі, желмен келген шөгінділер – «лесс»пен жабатын құмды дауылдар тудырды. Тасқынды жазының жиегінде «лесс төбелері» деп аталатын құм төбелер пайда болды. Пайн Хиллс – тасқынды жазыдан бірнеше жүз фут биіктікте орналасқан лесс төбелері. Ренд көлі салынғанға дейін көне көл төсегінің көп бөлігі батпақ болды: қыстың көп бөлігінде және ылғалды жаз айларында сумен жабылған орманды аймақ. Үлкен батпақ тасқынға ұшырағанда, су иіліп-қиылатын арнадан екі бағытта да шақырымдар бойына көне көл төсегін жауып тастады. Үлкен батпақтың жоғарғы ағысы Дикс, Иллинойс қаласының жанында орналасқан. Бұл жерде Висконсин дәуіріндегі көл төсегінің контуры ежелгі көлдің солтүстік бөлігінде анық көрінеді, онда көл төсегінің ені бірнеше жүз футқа жетеді. Иллинойс штатының тіктеу төбелері кенеттен Висконсин дәуіріндегі көл төсегінің тегіс түбімен қиылысады. Бұл жерде Үлкен батпақ өзенінің қосалқы салалары – бұл бастауындағы тар аңғарлар арқылы иіліп-қиылатын шағын, ара-тұра ағып жататын өзендер. Үлкен батпақ алабы планетаның көмір қорының маңызды бөлігін қамтиды. Оның көп бөлігі терең лайдың астында жасырылған. Бірнеше жерде өзен төбелердің беткейін тоздырып, көмір кен орындарын ашыққа шығарды. Иллинойстағы алғашқы көмір кеніші 1810 жылы Джексон округінде, Үлкен батпақтың жағалауында ашылған деп саналады. Үлкен батпақ өзені Мёрфисбороның оңтүстігіндегі Шоуни төбелері арқылы өтіп, кішігірім Кинкейд өзенімен қосылады. «Кіші Гранд Каньон» деп аталатын үлкен шағын каньон бар. Содан кейін ол оңтүстікке қарай шамамен 20 мильдей ағып, Гранд Тауэрдің оңтүстігінде Миссисипи өзеніне құяды. Өзен сағасының жанында Үлкен батпақтың шағын бөлігі Джексон және Юнион округтері арасындағы шекара ретінде қызмет етеді.

The Big Muddy drains a 2344 square miles (6,071 km2) watershed. In 1995, water quality was assessed as "fair" to "good". Pollution sources include agricultural practices, mining and municipalities. The watershed of the Big Muddy was covered by the Illinoian Glacier about 300,000 to 132,000 years before present. The Big Muddy basin formed after the retreat of that glacier. The Big Muddy was not covered by the Wisconsin Glacier, about 70,000 to 10,000 years before present. However, during the melting of that glacier, the level of the Mississippi River was much higher. Water backed up into the Big Muddy Basin, forming a lake much like the artificial Rend Lake but covering a larger area. The ancient lake silted in, forming a flat bottom. After the melting of the Wisconsinan glacier, the level of the Mississippi dropped, allowing the lake to drain. A new channel formed within the old lake bed. This channel meandered in the flat bottom of the Wisconsinan era lake. This is why the Big Muddy tends to be so muddy. The Big Muddy joins the Mississippi River in Jackson County near the La Rue Pine Hills Ecological Area and less than 1 mile (2 km) south of Grand Tower Island. The Pine Hills are bluffs overlooking the Big Muddy as it flows through La Rue swamp. During the melting of the Wisconsinan glacier, the Mississippi River flood plain was filled with rushing meltwater in summer. During the winter the flow of meltwater was cut off, and the floodplain was a wide stretch of exposed mud. Winter winds created dust storms that covered Southern Illinois with "loess", fine grained, wind born deposits. At the edge of the floodplain, dunes, called "loess hills", formed. The Pine Hills are loess hills standing several hundred feet above the floodplain. Prior to the construction of Rend Lake, much of the ancient lake bed was swamp: a forested area that was covered by water through most of the winter, and during wet summers. When the Big Muddy flooded, the water covered the flat bottom of the ancient lake bed for miles either direction from the meandering channel. The upper reaches of the Big Muddy are near Dix, Illinois. Here the outline of the Wisconsinan Era lake bed is evident in what were the northern reaches of the ancient lake, where the lake bed was only a few hundred feet wide. The steep Illinoian hills are suddenly truncated where they meet the flat bottom of the Wisconsinan Era lake bed. Here the tributaries of the Big Muddy are tiny, intermittent streams, meandering though these narrow valleys at the headwaters. The Big Muddy basin contains a significant portion of the planet's coal reserves. Most of this is hidden under its deep mud. At a few places the river has eroded the sides of hills, exposing coal deposits. The first coal mine in Illinois is believed to have been opened in 1810 on the banks of the Big Muddy in Jackson County. The Big Muddy cuts through the Shawnee Hills south of Murphysboro near the confluence with its smaller tributary, Kinkaid Creek. There is a large box canyon known as the Little Grand Canyon. From there, it runs southward roughly twenty miles and meets the Mississippi directly south of Grand Tower. Near its mouth, a small portion of the Big Muddy acts as the dividing line between Jackson and Union counties.

Көлдер мен көлдер

Үлкен батпақтының негізгі салалары: Beaucoup Creek, Little Muddy River, Casey Creek, Үлкен батпақтының ортаңғы тармағы және Crab Orchard Creek. Кішігірім салалары: Town Creek, Kinkaid Creek және Shoal Creek. Алапқа Кинкейд көлі, Ренд көлі, Crab Orchard көлі, Devil's Kitchen көлі, Little Grassy көлі және Cedar көлі кіреді. Суайдынының солтүстік шегі Келл қаласының солтүстігінде, Марион округіне қарай 3 шақырымдай жерде орналасқан. Бұл өзеннің басты арнасы болып саналатын Casey Creek-те.