Үнді заңгері және Конституциялық құқық сардары Хормасжи Сервай

Кіріспе

Үндістандық заңгер

Хормасжи "Хоми" Манекджи Сервай (1906–1996) – үнді юрисі, адвокат және жазушы. Ол сонымен қатар белгілі конституциялық сарапшы саналады және оның еңбектері көптеген үнді сот істерінде және ғылыми журналдарда жиі сілтеме ретінде пайдаланылады.

Жетістіктері мен марапаттары

Сервай 1967 жылғы «Индияның конституциялық заңы» атты сыншыл түсіндірмесімен танымал. Бұл еңбек «Кесаваннанда Бхарати – Керала штаты» (1973) ісіне маңызды үлес қосты, оның ең танымал ісі «Негізгі құрылым туралы ілімді» дамытуға әкелді, ол Үндістан Конституциясына саяси мақсаттағы өзгерістер енгізуге тыйым салады. Мүмкін, оның толық салдары әлі толыққанды түсінілмеген болар, және ол жазба конституция негізіндегі демократия мен британдық үлгінің арасындағы шешуші айырмашылықты білдіреді. Шешімде заң шығару процесі үшін сайланған заң шығарушы орган конституцияның негізгі құрылымын өзгертуге құқылы емес екені анықталды. Бұл британдық Вестминстер демократиясынан айтарлықтай ерекшеленеді, онда жазба конституцияны ең жоғары билікке ие британ Парламенті қалауынша өзгерте алады. Алайда, Үндістан Парламенті Үндістан Конституциясының негізгі құрылымын өзгерте алмайды, және осы принциптің қолдануын Үндістанның Жоғарғы Соты кейінгі істерде де растады. Сервайдың парламенттік егемендіктің шектерін анықтаудағы және конституцияны жоғары құқық деп жариялаудағы ықпалы бүкіл субконтинент үшін зор болды және бүгінде ол Пакистанның Жоғарғы Соты қолдаған қабылданған принципке айналды. Оның еңбектеріне берілген құрметтің көптеген нысандары болды. Оған екі рет Жоғарғы Сот судьясы лауазымы ұсынылды, бірақ ол екі жолы да бас тартты. 1972 жылы «Падма Вибхушан» орденімен марапатталды. 1981 жылы Британ академиясы Сервайды Өңдес мүшесі етіп сайлады, бұл ең жоғары академиялық жетістіктерге ие ғалымдарға арналған ерекше құрмет. Сол жылы ол Дадабхай Наороджи сыйлығын алды. 1982 жылы Сервай Бомбейдің Азиялық қоғамының құрметті мүшесі болып сайланды. Халықаралық адвокаттар қауымдастығы 1994 жылы оны «Заңның мәңгілік аңызы» деп мойындады. Лорд Деннинг, барлық судьялардың ең сыйлысы: «Ол керемет тұлға және мен кездескен ең білімді адамдардың бірі болды» деді. Дегенмен, оның мәртебесін мойындаудың ең маңыздысы – 1971 жылы Үндістан үкіметінің оны Үндістанның Бас прокуроры етіп тағайындау туралы ұсынысы болды. Ол ризашылықпен бас тартып, заң министріне өзінің заңға ең үлкен үлесі сотта сөйлеу емес, «өз кітабының кезекті басылымдарында Конституцияның дұрыс сот түсіндіруін жариялау» екенін жазды. Әлемдегі бірде-бір заңгер ғылыми еңбек жазу үшін мұндай жоғары лауазымнан бас тартатынын қиялдау қиын. Оның ең маңызды сәті – Парламенттік артықшылықтар ісі (Кешав Сингх ісі бойынша), онда Сервай У.П. заң шығарушы органының мүдделерін қорғады. Оның «Индияның бөлінуі: аңыз және шындық» (1989) атты еңбегі М.А. Джинна мен Мұсылман лигасының Үндістанның бөлінуіне кінәлі деген кең таралған көзқарасқа қарсы шықты. Ол бөлінуге себеп болған Үндістан Ұлттық Конгресінің басшылығының жасырын көзқарасы болғанын айтты. Бұл – Қиындыққа байланысты басқа да көптеген кітаптарды зерделеудің нәтижесінде, нағыз заңгер секілді Сервай мырза берген шешім, ол қызықты да, шындықты табуға бағытталған сапар. Сервайдың айтуынша, бұл сапар Раджмохан Ганди үшін Мохамед Али Джиннаның өмірін зерттеуден басталды, онда автор өзінің атақты әкесі Мохандас Гандини дінді саясатқа енгізгені үшін және мұсылмандармен билікті бөлісуден бас тартқаны үшін сынға алудан тартынбады. Раджмохан Гандидің тезисі Серваймен едәуір дамытылды, оның терең зерттеулері мен оқулары индустар мен мұсылмандардың теңдігін және мұсылмандардың мүдделерін қорғауды қабылдамаған Конгресс Джинна емес, бөлінуге жауапты екеніне әкелді.

Seervai is best known for his 1967 analysis, the Constitutional Law of India – a Critical Commentary. This work contributed significantly to Kesavananda Bharati vs. The State of Kerala (1973), his most famous case, which led to the development of the "Basic structure doctrine", which inhibits politically motivated changes to the Constitution of India. Perhaps, its full repercussions have not yet completely been understood, and it is the defining and distinguishing part of democracy under the written constitution vs. the British model. The decision established that a legislature, elected for the legislative process, does not have the ability to amend the basic structure of the constitution. That in itself indicates a departure from the British Westminster democracy, where the unwritten constitution can be amended at will by the British parliament, which is the ultimate sovereign. The Indian Parliament, however, cannot change the basic structure of the Indian constitution and the same principle is championed in later cases by the Supreme Court of India. Seervai's impact on defining the limits of parliamentary sovereignty and in declaring the constitution supreme has been great for the entire subcontinent and today it has become an accepted principle that has been upheld by the Supreme Court of Pakistan as well. Recognition of his eminence came in many ways. He was offered judgeship of the Supreme Court twice. Each time he declined it. He was conferred the Padma Vibhushan in 1972. In 1981, the British Academy elected Seervai its Corresponding Fellow, a distinction reserved for scholars of the highest academic distinction. Also in 1981, he was awarded the Dadabhai Naoroji Prize. In 1982, Seervai was elected Honorary Fellow of the Asiatic Society of Bombay. The International Bar Association recognised him as a "Living Legend of Law" in 1994. Lord Denning, the doyen of all judges said, "He was a great personality and one of the most learned I have met." However, the most fining recognition of his eminence was the Government of India's offer to appoint him the Attorney General for India in 1971. Declining the office with thanks, he wrote in his own hand to the Law Minister that the best contribution that he could make to the law was not to appear in Court but to "embody in successive editions of his book the correct judicial interpretation of the Constitution". One cannot think of any lawyer in the world declining such a high office for the sake of writing a scholarly thesis. His most seminal moment was in the Parliamentary Privileges Case (In Re: Keshav Singh), where Seervai, appearing for the U. P. Legislature. His controversial Partition of India: Legend and Reality (1989) challenged the existing view that blamed the partition of India on M A Jinnah and the Muslim League. He argued that it was the latent bias on the part of Indian National Congress leadership which resulted in partition. It is a painstakingly accurate exercise of sifting through the Transfer of Power Papers, apart from dozens of other books on the subject of Partition, after which like a true jurist, Mr. Seervai has given his verdict and it is an interesting verdict but also a journey towards discovering the truth. The journey, Seervai says, started for Rajmohan Gandhi with his fascinating inquiry into the life of Mahomed Ali Jinnah in which the author did not shy away from criticising his famous grandfather, Mohandas Gandhi, for introducing religion into politics and for refusing to accommodate the Muslims to share power. Rajmohan Gandhi's thesis was considerably developed by Seervai, whose in depth research and study on the subject came to the conclusion that Congress, rather than Jinnah, was primarily responsible for Partition by not accepting parity for Hindus and Muslims and other safeguards for Muslim interests.