Кіріспе
Персия шығанағының араб мемлекеттері немесе Араб шығанағының мемлекеттері (دول الخليج العربي) – Персия шығанағының жағалауында орналасқан араб мемлекеттерінің тобын білдіреді. Аймақтағы Араб Лигасының жеті мүше мемлекеті бар: Бахрейн, Кувейт, Ирак, Оман, Катар, Сауд Арабиясы және Біріккен Араб Әмірліктері. Йемен тарихы мен мәдениетіне орай, Персия шығанағының алты мемлекетінен құралған Ынтымақтастық кеңесімен байланысты. Бұл термин әртүрлі контекстерде Персия шығанағы аймағындағы бірнеше араб мемлекеттерін атау үшін қолданылған. Аймақтық саяси одақ ретінде танымал Персия шығанағы Ынтымақтастық кеңесіне Бахрейн, Кувейт, Оман, Катар, Сауд Арабиясы және Біріккен Араб Әмірліктері кіреді. Тарихи тұрғыдан алғанда, әртүрлі Ұлыбритания протектораттары, соның ішінде Трюциалдық мемлекеттері Персия шығанағының жағалауындағы араб мемлекеттері болған.
The Arab states of the Persian Gulf or the Arab Gulf states (دول الخليج العربي) refers to a group of Arab states bordering the Persian Gulf. There are seven member states of the Arab League in the region: Bahrain, Kuwait, Iraq, Oman, Qatar, Saudi Arabia, and the United Arab Emirates. Yemen is bound to the six countries of the Gulf Cooperation Council, based on history and culture. The term has been used in different contexts to refer to a number of Arab states in the Gulf region. The prominent regional political union Gulf Cooperation Council includes Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia, and the United Arab Emirates. In modern history, various British Empire protectorates, including the Trucial States were Arab states along the Gulf.
Саясат
Араб шығанағындағы кейбір мемлекеттер конституциялық монархиялар болып табылады, олардың парламенттері сайланады. Бахрейн (Маджлис әл-Уатани) және Кувейт (Маджлис әл-Умма) халық сайлаған мүшелері бар заң шығарушы органдарға ие. Оман сұлтанатында да халық сайлау арқылы сайланатын кеңесші орган – (Маджлис аш-Шура) бар. Біріккен Араб Әмірліктерінде жеті монархиялық әмірліктің федерациясы – Федералды Ұлттық Кеңес тек кеңес беру органы ретінде жұмыс істейді, бірақ оның кейбір мүшелері жеті билеуші ұсынған шектеулі сайлау коллегиясы арқылы таңдалады. Сауд Арабиясы Корольдігі шектеулі саяси өкілдігі бар мұрагерлік монархия болып қала береді. Катарда ұлттық парламент құру мәселесі көтеріліп, жаңа конституцияға енгізілген, бірақ сайлаулар әлі өткізілмеген. Сауд Арабиясы мен Катар – 1932 және 1971 жылдары мемлекет ретінде құрылғаннан бері сайлау өткізбеген екі араб мемлекеті және абсолютті монархиялар. Ирак – Парсы шығанағында орналасқан жалғыз федеративтік республика.
Баспасөз бостандығы
Араб шығанағының жеті мемлекетіндегі бұқаралық ақпарат құралдарының еркіндік деңгейі әртүрлі. Freedom House және Reporters Without Borders ұйымдарының мәліметтері бойынша, Кувейт ең белсенді баспасөзді қамтиды және оның еркіндігі шығанақтағы басқа елдерге қарағанда айтарлықтай жоғары. Екі ұйым да Кувейттің баспасөзін Персия шығанағындағы барлық араб мемлекеттерінің ішіндегі ең еркін баспасөз деп санайды. Кувейт араб әлеміндегі баспа сөз бостандығы бойынша алғашқы үштікке кіреді. Катар мен Оман араб шығанағындағы мемлекеттер арасында екінші және үшінші орындарды иеленеді.
Бейбітшілік
Араб шығанағындағы жеті мемлекет тұрақсыз аймақта орналасқан, ал олардың жеті үкіметі әртүрлі деңгейде табысқа жетіп, әртүрлі күш-жігер жұмсап, өз елдерінде және басқа елдерде бейбітшілікті орнатуға тырысады. Дегенмен, Парсы шығанағы аймағындағы араб елдері, әсіресе Катар, ХАМАС және «Мұсылман бауырластығы» сияқты радикалды ислами ұйымдарды қаржыландырды деген айыптар бар. Экономика және бейбітшілік институтының (IEP) 2016 жылғы «Жаһандық бейбітшілік индексі» бойынша, алты үкіметтің Катармен шектесетін елдерде бейбітшілікті сақтаудағы табысы әртүрлі болды. Катар аймақтық әріптестері арасында ең бейбіт аймақтық және Таяу Шығыс мемлекеті ретінде бірінші орынға ие болды (және әлем бойынша 34-ші орынды иеленді), ал Кувейт Перс шығанағы және Таяу Шығыс аймақтарында екінші орынды иеленді (және әлем бойынша 51-ші орын), одан кейін БАӘ үшінші орынды иеленді (және әлем бойынша 61-ші орын).
Экономика
Араб мемлекеттерінің көпшілігі мұнайдан елеулі табыс табады. Біріккен Араб Әмірліктері өз экономикасын әртараптандыруда сәттілікке жетті. БАӘ-нің жалпы ЖІӨ-сінің 79% мұнай емес секторлардан түседі. Мұнай Дубай ЖІӨ-сінің тек 2% құрайды. Бахрейн Парсы шығанағындағы алғашқы "мұнайдан кейінгі" экономикаға ие, себебі Бахрейн экономикасы мұнайға тәуелді емес. 20 ғасырдың соңынан бері Бахрейн банк және туризм салаларына ауыр инвестиция жасады. Ел астанасы Манамада көптеген ірі қаржы құрылымдары орналасқан. БАӘ және Бахрейннің Адам Даму Индексі жоғары (2019 жылы әлемдік рейтингте тиісінше 31-ші және 42-ші орындарда) және Дүниежүзілік банк оларды жоғары кіріс алатын экономикалар деп таныды. Дүниежүзілік банк мәліметінше, осы араб мемлекеттерінің көпшілігі ЖІӨ-сінің үлесі ретінде көрсетілген көмектің ең жомарт доноры болып табылады. Таяу Шығыстағы тұрақсыздық, әсіресе Хамас пен Израиль арасындағы қақтығыс, Парсы шығанағы ынтымақтастық кеңесі мемлекеттерінің экономикалық амбицияларына елеулі қауіп төндіреді. Осы елдердің мақсаттарына жетуі үшін аймақтық тұрақтылық маңызды, себебі ол тікелей инвестициялық ахуатқа және олардың жаһандық сауда мен туризмге қатысу мүмкіндігіне әсер етеді. Сондықтан, Парсы шығанағы мемлекеттерінің экономикалық және саяси стратегиясы ішкі әртараптандыру және сыртқы тұрақтандыруға бағытталған. Жаңа экономикалық секторларға инвестиция жасау және қақтығыстарды шешу үшін дипломатиялық жолдарды іздеу арқылы осы мемлекеттер мұнайдан кейінгі дәуірдегі болашақтарын қамтамасыз етуді көздейді, сонымен қатар Таяу Шығыс саясатының күрделі динамикасын басқаруға тырысады. Бұл стратегиялық тәсіл аймақтық тұрақтылық пен Парсы шығанағындағы экономикалық өркендеу арасындағы тығыз байланысты көрсетеді, сондай-ақ Таяу Шығыста бейбітшілік пен ынтымақтастықты нығайту үшін үздіксіз күш-жігер жұмсаудың маңыздылығын атап көрсетеді.