Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Иорданияның сыртқы қатынастарына шолу. Иорданияның сыртқы саясаты дәугермен Батысқа бағытталған.
Overview of the foreign relations of Jordan
The foreign relations of Jordan have been consistently a pro Western foreign policy.
Біріккен Корольдік пен АҚШ
Иордания көптеген жылдар бойы АҚШ пен Ұлыбританиямен тығыз қарым-қатынаста болды. Бірінші шығанақ соғысы кезінде (1990 ж.) Иорданияның бейтараптығы және Иракпен қарым-қатынасты сақтауы осы қарым-қатынастарға нұқсан келтірді. Кейіннен Иордания БҰҰ-ның Иракқа қарсы санкцияларын орындауға қатысуы және Оңтүстік-Батыс Азиядағы бейбіт процеске атсалысу арқылы Батыс елдерімен қарым-қатынасын жаңартты. 1999 жылы Хусейн патшаның қазасынан кейін Иордания мен Парсы шығанағы елдері арасындағы қарым-қатынас едәуір жақсарды. 2000 жылы Иордания АҚШ-пен еркін сауда туралы келісімге қол қойды, ол 2010 жылы күшіне енді. 2013 жылы АҚШ Иорданияда орналасқан ЦРУ басқаратын "Timber Sycamore" жасырын операциясын, оның мақсаты Сириялық оппозицияны даярлау және қаруландыру, мақұлдады.
Jordan has had close relations with the United States and the United Kingdom for many years. During the first Gulf War (1990), these relations were damaged by Jordan's neutrality and its maintenance of relations with Iraq. Later, Jordan restored its relations with Western countries through its participation in the enforcement of UN sanctions against Iraq and in the Southwest Asia peace process. After King Hussein's death in 1999, relations between Jordan and the Persian Gulf countries greatly improved. In 2000, Jordan signed a Free Trade Agreement with the United States, which went into effect in 2010. In 2013, the U. S. approved the CIA–led Timber Sycamore covert operation, based in Jordan, to train and arm Syrian rebels.
Еуропалық Одақ
Иордания Еуропалық Одақпен "жоғары дәрежелі мәртебеге" ие және Еуропалық көршілік саясатының құрамына кіреді, оның мақсаты ЕО мен оның көрші елдері арасындағы байланыстарды күшейту.
Jordan enjoys "advanced status" with the European Union and is part of the European Neighbourhood Policy, which aims to increase links between the EU and its neighbours.
Палестина және аймақтық көрші елдер
Өзінің Израиль, Сирия және Иракпен шекаралас орналасуына байланысты Иордания ондаған жылдар бойы шекарасында соғыстарды бастан өткерді және Израильмен және оның негізгі одақтасы АҚШ-пен сақтықпен дипломатиялық қарым-қатынастарды сақтайды.
Owing to its location, bordering Israel, Syria, and Iraq, Jordan has experienced wars along its borders for decades, and maintains careful diplomatic relations with Israel and its main ally, the U. S.
Мысыр мен Біріккен Араб Әмірліктерімен бірге Иордания, Израильмен – тікелей көршісімен бейбітшілік шарты жасаған үш араб мемлекетінің бірі болды. Иордания 1967 жылғы шекарадағы тәуелсіз Палестина мемлекетін екі мемлекеттік шешімнің және ең жоғары ұлттық мүддесінің бір бөлігі деп санайды. Биліктегі Хашимит әулеті 1924 жылдан бері Иерусалимдегі қасиетті орындарды қорғау құқығын иеленеді, бұл құқық Израиль-Иордания бейбітшілік шартында бекітілген. Иерусалимдегі Әл-Ақса мешітінде израильдіктер мен палестиналықтардың арасындағы жағдай Иордания мен Израиль арасында Иерусалимдегі мұсылмандық және христиандық қасиетті орындарын қорғаудағы Иорданияның рөліне қатысты шиеленіс тудырды. Иордания 1994 жылдың 25 шілдесінде Вашингтонда Израильмен агрессиясыздық туралы келісімге (Вашингтон декларациясы) қол қойды. 1994 жылдың 26 қазанында Иордания мен Израиль тарихи бейбітшілік шартына қол қойды, оған президент Клинтон және мемлекеттік хатшы Уоррен Кристофер куә болды. Иорданияның тұрғындары (оның ішінде шамамен 2 миллион палестиналық босқын және палестиналық тамырлары бар басқалар) Газадағы Израильдің әрекеттеріне қарсы наразылықтар ұйымдастырды, бұл үкіметке мәселені шешу үшін шаралар қабылдауға қысым жасады. Дегенмен, Иорданияның батыстық одақтастары Израиль мен Хамас келіссөздерге келіссе, мемлекеттің маңызды делдал бола алатынын ескереді. Патша Абдулла гуманитарлық көмектің қауіпсіз жеткізілуін қамтамасыз ету мақсатымен Еуропада дипломатиялық кездесулерге қатысып жатыр. Алайда, үкімет инфляция, жұмыссыздық және Иордания арқылы Батыс жағалауға қару-жарақ пен есірткі тасымалдануы сияқты ішкі мәселелермен де күресіп жатыр. Король мен королева Рания Израильдің Газадағы әрекеттерін айыптап, бірден атысты тоқтатуға шақырды. Иорданияның Израильдегі елшісі елге қайтарылды, ал Израильдің елшісіне елді уақытша тастап кетуі бұйрылды. Батыс жағалаудағы Наблус қаласының түпкілікті тұрғыны, королева Рания АҚШ-тағы CNN телеарнасында сұхбат беріп, Батыс жетекшілерінен Израильдің палестиналық азаматтарға жасаған шабуылдарын айыптауды сұрады. Израиль-Хамас соғысының нәтижесінде Иорданияға көшіп келуге тым көп босқындардың келуінен қауіп бар. Сондай-ақ, оның бірнеше мамандандырылған және байланысты мекемелері, соның ішінде Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы, Халықаралық атом энергиясы агенттігі және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы да бар. Иордания Ислам ынтымақтастық ұйымының және Араб лигасының негізін қалаушы мүшесі болып табылады. Ол сондай-ақ Дүниежүзілік банк, Халықаралық валюта қоры, Ислам ынтымақтастық ұйымы және Одақтаспау қозғалысының мүшесі. Иордания мен Марокко 2011 жылы Перс шығанағының ынтымақтастық кеңесіне қосылуға тырысты, бірақ Перс шығанағы елдері оның орнына бес жылдық дамуға көмек бағдарламасын ұсынды.
Along with Egypt and the United Arab Emirates, as of lc=yes Jordan was one of only three Arab nations to have signed peace treaties with Israel, Jordan's direct neighbour. Jordan views an independent Palestinian state with the 1967 borders, as part of the two state solution and of supreme national interest. The ruling Hashemite dynasty has had custodianship over holy sites in Jerusalem since 1924, a position reinforced in the Israel–Jordan peace treaty. Turmoil in Jerusalem's Al Aqsa mosque between Israelis and Palestinians created tensions between Jordan and Israel concerning the former's role in protecting the Muslim and Christian sites in Jerusalem. Jordan signed a non aggression pact with Israel (the Washington Declaration) in Washington, D. C., on 25 July 1994. Jordan and Israel signed a historic peace treaty on October 26, 1994, witnessed by President Clinton, accompanied by Secretary of State Warren Christopher. Jordanian residents (including the approximately 2 million Palestinian refugees and others with Palestinian roots) have staged protests against Israel's actions in Gaza, which adds pressure to the government to take action on the issue. However, Jordan's Western allies view the kingdom as a potentially vital mediator, should Israel and Hamas agree to negotiate. King Abdullah has been taking part in diplomatic meetings in Europe, aiming to secure safe passage of humanitarian aid; however, the government is also grappling with domestic problems such as inflation, unemployment, and trafficking of arms and drugs through Jordan to the West Bank. The king and Queen Rania have criticised Israel's action in Gaza, and called for a ceasefire. Jordan's ambassador to Israel was recalled, and the Israeli ambassador was told to stay away. Queen Rania, whose family is Palestinian with roots in the West Bank town of Nablus, called on Western leaders to denounce Israel's attacks on Palestinian civilians in an interview aired on CNN in the U. S. There are fears of a huge influx of refugees into Jordan as a result of the Israel Hamas War. and several of its specialised and related agencies, including the Food and Agriculture Organization, International Atomic Energy Agency, and World Health Organization. Jordan is a founding member of the Organisation of Islamic Cooperation and of the Arab League. It is also a member of the World Bank, the International Monetary Fund, the Organisation of Islamic Cooperation, and the Non Aligned Movement. Jordan and Morocco tried to join the Gulf Cooperation Council in 2011, but the Gulf countries offered a five year development aid programme instead.