Сирияның сыртқы қатынастарына шолу

Кіріспе

Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, араб көршілері арасындағы ықпалын арттыру және Голан биіктіктерін қайтару – Сирия Араб Республикасының сыртқы саясатының басты мақсаттары болды. Тарихының көп бөлігінде Сирия Түркия, Израиль, Иордания, Ирак және Ливан сияқты көршілерімен шиеленіске тап болды. Сирия Араб көктемі мен Сирия азаматтық соғысына дейін 21-ші ғасырда аймағындағы бірнеше мемлекетпен қарым-қатынасын жақсартты. 2018 жылға дейін Сирия азаматтық соғысының салдарынан Сирия Араб Республикасының үкіметі аймақтағы елдерден және халықаралық қауымдастықтан ішінара оқшауланды. Түркия, Канада, Франция, Италия, Австралия, Жаңа Зеландия, Швеция, Дания, Нидерланды, Германия, АҚШ, Ұлыбритания, Бельгия, Испания, Мексика, Катар, Грузия және Украина сияқты бірнеше елмен дипломатиялық қатынастар үзілді. 2011 және 2012 жылдары Сирия Ислам ынтымақтастығы ұйымы мен Жерорта теңізі одағынан шеттетілді. Сирия Араб Лигасының толық құқықты мүшесі болып табылады. Сирия жаңа Еуразиялық экономикалық одаққа (ЕАЭО) мүшелікке үміткер. Сирия Иран мен Ресей секілді дәстүрлі одақтастарымен жақсы қарым-қатынасты сақтап келеді. Сириямен қазіргі таңда жақсы қарым-қатынас орнатқан елдер: Қытай, Солтүстік Корея, Вьетнам, Фиджи, Сингапур, Шри-Ланка, Лаос, Мьянма, Камбоджа, Таиланд, Филиппин, Үндістан, Пәкістан, Бангладеш, Малайзия, Индонезия, Бруней, Армения, Әзірбайжан, Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан, Грекия, Кипр, Солтүстік Македония, Чехия, Румыния, Болгария, Венгрия, Сербия, Черногория, Ватикан және Беларусь. Сирия Израиль мен Оңтүстік Кореямен дипломатиялық қатынас орнатпаса да, Абхазиямен және Оңтүстік Осетиямен дипломатиялық байланыс бар. Сирия Ирак Курдистанымен де қарым-қатынас жүргізеді. 2023 жылдың 26 ақпанында Башар әл-Асад Ирак, Иордания, Палестина, Ливия, Мысыр және Біріккен Араб Эмираттарының заң шығарушыларымен, сондай-ақ Оман мен Ливанның өкілдерімен аймақта он жылдан астам уақыт оқшауланғаннан кейін кездесті. 2023 жылғы Түркия-Сирия жер сілкінісінен кейін араб мемлекеттері көмек көрсетуге зор үлес қосты. Осыған дейін бір апта бұрын әл-Асад жер сілкінісінен кейінгі алғашқы шетел сапары ретінде Оманға барды.

Ensuring national security, increasing influence among its Arab neighbours and securing the return of the Golan Heights, have been the primary goals of the Syrian Arab Republic's foreign policy. At many points in its history, Syria has seen tension with its neighbours, such as Turkey, Israel, Jordan, Iraq, and Lebanon. Syria enjoyed an improvement in relations with several of the states in its region in the 21st century, prior to the Arab Spring and the Syrian Civil War. Until 2018, due to the Syrian civil war, the Syrian Arab Republic's government was partially isolated from the countries in the region and the wider international community. Diplomatic relations are severed with several countries, including Turkey, Canada, France, Italy, Australia, New Zealand, Sweden, Denmark, the Netherlands, Germany, the United States, the UK, Belgium, Spain, Mexico, Qatar, Georgia, and Ukraine. In 2011 and 2012, Syria was suspended from the Organisation of Islamic Cooperation and Union for the Mediterranean. Syria is also a full member of the Arab League. Syria is a candidate state of the new Eurasian Economic Union (EAEU). Syria continues to foster good relations with its traditional allies, Iran and Russia. Other countries that presently maintain good relations with Syria include China, North Korea, Vietnam, Fiji, Singapore, Sri Lanka, Laos, Myanmar, Cambodia, Thailand, Philippines, India, Pakistan, Bangladesh, Malaysia, Indonesia Brunei, Armenia, Azerbaijan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Uzbekistan, Tajikistan, Greece, Cyprus, North Macedonia, Czech Republic, Romania, Bulgaria, Hungary, Serbia, Montenegro, Vatican City and Belarus. Syria does not maintain diplomatic relations with Israel and South Korea, but has diplomatic relations with Abkhazia and South Ossetia. Syria also maintains relations with autonomous Iraqi Kurdistan. On 26 February 2023, Bashar al Assadmet with Iraqi, Jordanian, Palestinian, Libyan, Egyptian and Emirati lawmakers, as well as representatives from Oman and Lebanon after more than a decade of isolation in the region. Arab states contributed significantly to the relief effort after the 2023 Turkey–Syria earthquake. A week before, Al Assad travelled to Oman for his first foreign visit since the quake.

Халықаралық ұйымдарға мүшелік

Сирия Африкадағы Экономикалық дамуға арналған Араб банкінің, Экономикалық және әлеуметтік дамуға арналған Араб қорының, Араб өнеркәсіптік даму және тау-кен өнеркәсібі ұйымының, Араб лигасының, Араб ақша-кредит қорының, Араб Парламентінің, Араб мемлекеттерінің хабар тарату одағының, ALBA (байқаушы), Азия-Африка құқықтық консультативтік ұйымының, Азия парламенттік ассамблеясының, Араб университеттерінің қауымдастығының, Халықаралық көрмелер бюросының, Араб экономикалық бірлігі кеңесінің, Кедендік ынтымақтастық кеңесінің, Экономикалық және әлеуметтік кеңестің, Батыс Азия бойынша Экономикалық және әлеуметтік комиссияның, Еуропалық хабар тарату одағының (қосымша мүше), FEAS, Тамақ және ауыл шаруашылығы ұйымының, 24-тік топтың, 77-тік топтың, Халықаралық атом энергиясы агенттігінің, Жаңарту және даму үшін Халықаралық банк, Инвестициялық дауларды реттеу жөніндегі халықаралық орталықтың, Халықаралық азаматтық авиация ұйымының, Араб сауда одақтарының халықаралық конфедерациясының, Халықаралық сауда палатасының, Даму үшін халықаралық қауымдастығының, Ислам даму банкінің (2012 жылдан бастап тоқтатылған), Халықаралық Олимпиада комитетінің, Халықаралық стандартизация ұйымының, IRENA (қолдануға келісуде), Халықаралық күн энергетикасы альянсының, Халықаралық телекоммуникация одағының, Көпжақты инвестицияларды кепілдендіру агенттігінің, Бейтарап елдер қозғалысының, Араб мұнай экспорттаушы елдер ұйымының, Ислам ынтымақтастық ұйымының (2012 жылдан бастап тоқтатылған), OTIF, Жерорта теңізі парламенттік ассамблеясының, БҰҰ-ның, БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комиссиясының, БҰҰ Сауда және даму конференциясының, ЮНЕСКО-ның, БҰҰ Өнеркәсіптік даму ұйымының, БҰҰ-ның Жақын Шығыстағы Палестина бежендеріне көмек көрсету және жұмыспен қамту агенттігінің, Жерорта теңізі одағының (2011 жылдан бастап тоқтатылған), Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Шығыс Жерорта аймақтық кеңсесінің, Дүниежүзілік зияткерлік меншік ұйымының, Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымының, Дүниежүзілік туризм ұйымының және Халықаралық Қызыл Крест және Қызыл Жартыай қоғамдарының Федерациясының мүшесі болып табылады. Сирияның БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты емес мүшесі ретінде екі жылдық өкілеттігі 2003 жылдың желтоқсанында аяқталды. Сирия 2021 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының атқарушы құрамына сайланды.

Syria is a member of the Arab Bank for Economic Development in Africa, Arab Fund for Economic and Social Development, Arab Industrial Development and Mining Organization, Arab League, Arab Monetary Fund, Arab Parliament, Arab States Broadcasting Union, ALBA (observer), Asian–African Legal Consultative Organization, Asian Parliamentary Assembly, Association of Arab Universities, Bureau International des Expositions, Council of Arab Economic Unity, Customs Cooperation Council, Economic and Social Council, Economic and Social Commission for Western Asia, European Broadcasting Union (associate member), FEAS, Food and Agriculture Organization, Group of 24, Group of 77, International Atomic Energy Agency, International Bank for Reconstruction and Development, International Centre for Settlement of Investment Disputes, International Civil Aviation Organization, International Confederation of Arab Trade Unions, International Chamber of Commerce, International Development Association, Islamic Development Bank (suspended 2012), International Olympic Committee, International Organization for Standardization, IRENA (acceding), International Solar Alliance, International Telecommunication Union, Multilateral Investment Guarantee Agency, Non Aligned Movement, Organization of Arab Petroleum Exporting Countries, Organisation of Islamic Cooperation (suspended 2012), OTIF, Parliamentary Assembly of the Mediterranean, UN, UN Commission on Human Rights, UN Conference on Trade and Development, UNESCO, UN Industrial Development Organization, UN Relief and Works Agency for Palestine Refugees in the Near East, Union for the Mediterranean (suspended 2011), World Health Organization, WHO Regional Office for the Eastern Mediterranean, World Intellectual Property Organization, World Meteorological Organization, World Tourism Organization and International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies. Syria's two year term as a nonpermanent member of the UN Security Council ended in December 2003. Syria was elected to the executive of the World Health Organization in 2021.

Араб лигасы

Сирия азаматтық соғысы басталғаннан бері Араб лигасынан уақытша шеттетілді. Персия шығанағындағы араб мемлекеттерінің алтауы 2012 жылдың 12 қарашасында Сирияның жалғыз заңды өкілі ретінде Сирия ұлттық коалициясын мойындады, бірақ Ирак, Алжир және Ливан Араб лигасының соған ілесуіне кедергі келтірді. 2013 жылғы 26 наурызда Дохада өткен Араб лигасының саммитінде Лига Сирияның революциялық және оппозициялық күштерінің ұлттық коалициясын Сирия халқының заңды өкілі деп мойындады. Осыдан кейін Ұлттық коалицияға саммитте Дамаск орны берілді. Бұл шешімге Алжир, Ирак және Ливан қарсы болды. 2014 жылдың 9 наурызында Бас хатшы Набиль әл-Араби Сирия орны оппозиция өз институттарын құруды аяқтағанға дейін бос қалады деді. 2018 жылдың соңында Мысыр, Тунис және Марокко Сирияның Лигаға қайта оралуы үшін лоббилеуді бастады. Ливан (2021 жылдан кейін), Алжир, Мавритания (2018 жылдан кейін), Ливия, Оман, Комор аралдары, Судан (2018 жылдан кейін), Йемен, Сомали және Палестина да қолдау көрсетті. Судан президенті Омар әл-Баширдің сапарынан кейін Араб лигасы Сирия Араб Республикасының ұйымға қайта қабылдану процесін бастады, ал Біріккен Араб Әмірліктері 27 желтоқсанда Сириядағы елшілігін қайта ашты, ал Бахрейн өз елшілігін қайта ашу ниетін жариялады. 2023 жылы Түркия мен Сириядағы құрылыс қирауынан кейін саудиялықтар, әмірліктер, алжирліктер, ирактықтар мен иорданиялықтар көмек көрсетуге елеулі үлес қосты. Бір апта бұрын Әл-Асад жер сілкінісінен кейін алғаш рет Оманға сапар шекті. 2023 жылдың сәуір айының басында Сауд Арабиясы Сирияның Әл-Асадын Араб лигасының саммитіне шақырып, аймақтық оқшаулануды аяқтады. 2023 жылдың 13 сәуірінде Сирияның сыртқы істер министрі Фейсал Мекдад Сауд Арабиясының сыртқы істер министрі Фейсал бин Фарханмен кездесу үшін Джиддаға келді. Сириядағы азаматтық соғыс кезінде бұзылған қарым-қатынастан кейін, екі ел де "Сирияның бірлігін, қауіпсіздігін және тұрақтылығын сақтайтын Сирия дағдарысына саяси шешім табуға" ұмтылып отыр, деп мәлімдеді Сауд Арабиясының сыртқы істер министрлігі. 2023 жылғы 18 сәуірде Сауд Арабиясының Сыртқы істер министрі принц Фейсал бин Фархан Дамаскке барып, Сирия президенті Әл-Асадпен кездесіп, одан әрі қадамдарды талқылады. Саммит 2023 жылдың 19 мамырына жоспарланған. 2023 жылғы 7 мамырда Каирде өткен Араб лигасы кеңесінің сыртқы істер министрлерінен тұратын отырысында Сирияның Араб лигасына мүшелігін қайта жаңару туралы келісімге қол қойылды. Бұған дейін Кувейт пен Катар Әл-Асадтың Араб лигасының саммитіне қатысуына қарсылық білдірген еді. Аймақтық қалыпқа келтіруге жасалған күш-жігер АҚШ пен оның еуропалық одақтастарын күтпеген жерден шағып алды, себебі олар дағдарысты шешуде "арабтар бастаған саяси жолға" қарсы болды. Баяндамада егер "Әл-Асад қаласа", ол 2023 жылдың 19 мамырында өтетін кездесуге қатыса алады делінген. Сириядағы жаңа саяси процеске "Иордания бастамасы" деп сипаттама берілді. Дегенмен, Сирияға халықаралық санкциялар сақталып отыр, себебі соғыс кезінде миллиондаған сириялықтар қоныс аударып, араб және еуропалық елдерде пана тапқан. Сирия мен басқа да араб мемлекеттері арасындағы қарым-қатынастың жаңаруы олардың көптегеніне өз Отанына оралуға мүмкіндік береді, деп Иордания мен Сауд Арабиясының ресми тұлғалары бұрын мәлімдеген.

Syria was temporarily suspended from the Arab League since the beginning of the Syrian Civil War. Six of the Arab states of the Persian Gulf recognised the Syrian National Coalition as Syria's only legitimate representative on 12 November 2012, but Iraq, Algeria and Lebanon prevented the Arab League from following suit. On 26 March 2013, at the Arab league summit in Doha, the League recognised the National Coalition for Syrian Revolutionary and Opposition Forces, as the legitimate representatives of the Syrian people. The National Coalition was henceforth granted Damascus' seat at the summit. This act of recognition was opposed by Algeria, Iraq and Lebanon. On 9 March 2014, secretary general Nabil al Arabi said that Syria's seat would remain vacant until the opposition completes the formation of its institutions. In late 2018, Egypt, Tunisia and Morocco began lobbying for Syria's return to the League. Lebanon (after 2021), Algeria, Mauritania (after 2018), Libya, Oman, Comoros, Sudan (after 2018), Yemen, Somalia and Palestine. Following the visit of Sudanese President Omar al Bashir, the Arab League initiated the process of readmission of the Syrian Arab Republic to the organization, while the United Arab Emirates reopened their embassy in Syria on 27 December, and Bahrain announced its intentions to reopen their embassies. After the devastating 2023 Turkey–Syria earthquake, the Saudis, Emirati, Algerians, Iraqis and Jordanians contributed significantly to the relief effort. A week before, Al Assad travelled to Oman for his first foreign visit since the quake. In early April 2023, Saudi Arabia had invited Syria's Assad to the Arab League summit, ending regional isolation. On 13 April 2023, Syrian Foreign Minister Faisal Mekdad arrived in Jeddah to meet Saudi Foreign Minister Faisal bin Farhan. After frayed relations during the Syrian civil war, both nations now seek "a political solution to the Syrian crisis that preserves the unity, security and stability of Syria," according to the Saudi foreign ministry. On 18 April 2023, Saudi Foreign Minister Prince Faisal bin Farhan travelled to Damascus, met with Syrian President Assad and discussed further steps. The summit is scheduled for May 19, 2023. On 7 May 2023, at the meeting of the Council of the Arab League in Cairo composed of foreign ministers, was agreed to reinstate Syria's membership in the Arab League. Earlier, Kuwait and Qatar had opposed al Assad's presence at the Arab League summit. The regional normalisation effort had caught the U. S. and its European allies by surprise, as they were opposing an "Arab led political path" in solving the crisis. According to the statement, al Assad would be allowed to the meeting on 19 May 2023, if "he wishes to do so". The new political process in Syria was described as the "Jordanian Initiative". Nevertheless, Syria remains under international sanctions after millions of Syrians had been displaced or sought refuge in Arab and European countries during the war. The changes to the relations between Syria and other Arab States would allow many of them to return to their homeland, according to the announcements made earlier by Jordanian and Saudi officials.