Кіріспе

Сыртқы қатынастар

Бахрейн аймақтық саясатта шағын, тежеуші рөл атқарады және Таяу Шығыстағы бейбітшілік және палестиналықтардың құқықтары жөніндегі Араб лигасының көзқарастарына сәйкес келеді. 1971 жылы тәуелсіздік алғаннан бері Бахрейн көптеген көршілерімен және әлемдік қауымдастықпен достық қарым-қатынас орнатқан. Ол көбінесе көршілес мемлекеттермен тығыз кеңес жүргізу саясатын ұстанады және келіспеушіліктерді азайтуға ұмтылады. Бахрейн 1981 жылдың 26 мамырында құрылған Парсы шығанағы елдерінің ынтымақтастық кеңесінің (GCC) мүшесі болып табылады. Ел экономикалық дамуды және қорғаныс және қауіпсіздік жоспарлауды үйлестіру үшін GCC қабылдаған шараларды толық орындады. 1994 жылдың желтоқсанында ол Израильге қарсы екінші және үшінші дәрежелі бойкоттарды тоқтату туралы GCC шешімімен келісті. Көптеген жағдайларда, ол арнайы екіжақты сауда келісімдерін жасады. Бахрейн 1992 жылы құрылған Кіші мемлекеттер форумының (FOSS) мүшесі болып табылады. Бахрейннің қазіргі Сыртқы істер министрі – Абдуллатиф бин Рашид Әл Зайани. Оның бұрынғы сыртқы істер министрі – шейх Халед бин Ахмет Әл Халифа, мансапты дипломат. Шейх Халед АҚШ-та білім алған, студент кезінде 1980 жылы АҚШ президенті Джимми Картердің президенттік науқанының құрамында болған. Оның орынбасары 2006 жылы ең ірі шииттік партиясы Әл-Уафактың сол жылғы парламент сайлауында жеңіске жеткеннен кейін тағайындалған саясатшы және бизнес-лидер Назар Әл-Бахарна болды. Әл-Бахарна бұрын Әл-Уафактың жетекші мүшесі болған. 2006 жылдың маусым айында Бахрейн Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының төрағасы болып сайланды және осы мәртебеге ие болып, Ассамблеяның президенті болып Хая бинт Рашид Әл-Халифаны тағайындады, ол Таяу Шығыстағы алғашқы әйел және тарихта үшінші әйел болды. Шейха Хая – Бахрейннің көрнекті заңгері және әйелдер құқығын қорғаушы, ол әлемдік ұйым өзгерістерге ұшыраған кезде лауазымға келді. БҰҰ Бас хатшысы Кофи Аннан оның жайлы: «Мен кеше онымен кездестім және ол маған өте әсерлі болды. Барлық мүше мемлекеттер онымен жұмыс істеуге және қолдау көрсетуге бекінді, және менің ойымша, ол осы жердегі жұмыстың жаңа көрінісін сыйлайды» деді. Бұл шара Корольдікте әйелдерді жоғары лауазымдарға тағайындаудан кейін болды (толық ақпарат алу үшін Бахрейндегі әйелдердің саяси құқықтарын қараңыз). 1990-1991 жылдардағы Парсы шығанағы соғысы кезінде Бахрейн Кувейтті азат ету үшін күрескен коалицияның құрамына кірді. Бахрейн, Корольдік әуе күштері және АҚШ Әуе күштері ұшқыштары Ирактағы шабуылдарды Шейх Иса әуе базасынан ұшқан, ал коалициялық теңіз күштері астана Манамадан жұмыс істеді. Бахрейнге Ирактан атылған «Скад» зымырандары тиді. Иракта және Кувейтте оқып жүрген бірнеше бахрейн студенттері қақтығыстар басталған кезде жоғалып кетті және Саддам Хусейннің құпия полициясының құрбандары деп есептеледі. Кувейт азат етілгеннен кейін Бахрейн мен АҚШ 1991 жылдың қазан айында америкалық күштерге Бахрейннің нысандарына кіруді және АҚШ-қа болашақ дағдарыстар үшін соғыс материалдарын алдын ала орналастыруға мүмкіндік беретін он жылдық келісімге қол қою арқылы өзара қарым-қатынасын нығайтты. 1995 жылдың шілдесінде АҚШ-тың 5-ші флоты Парсы шығанағында құрылды, штаб-пәтері Манамадағы NSA Бахрейнде орналасқан. 2003 жылы АҚШ президенті Джордж Буш Бахрейнды НАТО-ға жатпайтын маңызды одақтас деп атады. Бахрейн 2001 жылы Ауғанстаннан Талибан режимін құлату үшін күрескен коалицияның белсенді мүшесі болды; Корольдік Талибан мен Әл-Қаиданың қашып бара жатқан жауынгерлерін ұстап алу үшін Үнді мұхитындағы теңіз кордонына кемелер ұсынды. Алайда, Корольдік 2003 жылы Иракқа қарсы біржақты әрекетке қарсы болды және соғысқа дейін Вашингтонның наразылығына орай, Саддам Хусейнге пана беру арқылы дағдарысты азайтуға тырысты. Бахрейн мен Иран қарым-қатынастары Иран революциясынан бастап және 1981 жылы Бахрейнде Иран демеушілігімен жоспарланған төңкеріс ашылғаннан бері шиеленісіп келеді. Бахрейннің 1990-жылдардың ортасында жергілікті наразылықтардағы Иран рөліне күдікпен қарауы әлі де сақталып тұр. Алайда, Ирактың аймақтық күш ретінде әлсіреуіне байланысты Бахрейн Иранмен қарым-қатынасты жақсарту және аймақтық келісімді арттыру үшін қадамдар жасады. Бұл шаралардың бірі Бахрейн мен Иран саудасын ынталандыру болды. Катармен Гавар аралдары және теңіз шекарасы бойынша ұзақ жылдарға созылған аумақтық дау 2001 жылы Халықаралық соттың (ICJ) келісімдік шешімімен шешілді. 2007 жылдың 2 қазанында Махатма Гандидің туған күнін мерекелеу үшін Сыртқы істер министрлігі Бахрейн зерттеулер және зерттеу орталығымен және Үнді елшілігімен бірлесіп 21 ғасырдағы араб әлемі үшін Махатма Ганди философиясының маңыздылығы туралы конференция өткізді. Араб және үнді ғалымдары, БҰҰ шенеуніктері мен дипломаттар қатысқан конференцияда Гандидің зорлықсыздық, қарапайымдық және руханият туралы ұстанымдары бүгінгі араб әлеміне қатысты талқыланды. Баяндама жасаған жетекші либерал ғалым, доктор Абдулла Әл-Мадани Гандидің рухани көрегендігін баса көрсетті: «Егер ол ұрлық, қанау, өзін-өзі өлтіру, басын кесу сияқты қарапайымдыққа жүгінген болса, оның естелігі әлемнің санасында қалып қоймас еді. Өзінен бастап, өзінің іс-әрекеттерінің сенімділігі оның жеке мысалында жатыр деп сенген Ганди заңдық тәжірибесінен бас тартты, батыстық киімдерін тастап, қарапайым өмір салтын қабылдады, өзінің киімдерін тігіп, қарапайым вегетариандық диетамен өмір сүрді. Бұл, әрине, кейбір араб қарсылық қозғалыстарының басшыларының практикасынан өзгеше, олар батыстық өмір салтын, өнімдерін және технологияларын пайдалана отырып, жақтастарына Батысты бойкоттауға шақырады».

Таиландпен қарым-қатынастар және Хаким әл-Арайби оқиғасы

Бахрейннің сыртқы қатынастары күрделеніп, адам құқықтары туралы жағдай назарға алынды. 2018 жылдың қараша айында Бахрейн футболшысы Хаким әл-Арайби, 2013 жылы полиция бөлімшесіне келген зиян үшін Бахрейн тарапынан қатысусыз 10 жылға түрме жазасына кесілген, Таиландқа әйелімен бірге бал айына келген кезде тұтқындалды. 2014 жылы Австралиядан босқын мәртебесін алған футболшы Таиланд билігінен өзін Бахрейнге депортацияламауды сұрады, себебі ол бұрын Бахрейнде саяси көзқарастары үшін азапталған болатын. Ол Таиландта ұсталды, ал Австралия үкіметі мен көптеген халықаралық ұйымдар мен жеке тұлғалар оны босату үшін күш салды. 2019 жылдың 11 ақпанында Таиландтың Бас прокуратурасы (OAG) Бахрейннің өтініші бойынша қылмыстық сот әл-Арайбиге қатысты экстрадиция ісін тоқтатқандығын хабарлады. Сыртқы істер министрлігі себебін көрсетпеді, бірақ шешім Прокуратура туралы заңның 21-бабына сәйкес қабылданды, ол қоғамдық мүддеге қайшы жағдайда істерді тоқтатуға мүмкіндік береді. Ол босатылып, мүмкіндігінше тезірек Австралияға оралуға рұқсат алады. Оқиғаға байланысты ақпарат құралдарында Бахрейн мен Таиланд арасындағы тығыз байланысқа сілтеме жасалды. Академиктер мен адам құқықтары жөніндегі ұйымдар екі ел арасындағы, әсіресе қаржылық және екі елдің патшалық отбасылары арасындағы өте жақын қарым-қатынас мәселесін көтерді. Сидней университетінің Оңтүстік-Шығыс Азия саясаты жөніндегі сарапшысы доктор Аим Синпенгтің сөзіне қарағанда, Таиланд пен Бахрейннің патшалық отбасылары әрқашан жақын қарым-қатынаста болған, Бахрейннің патшалық отбасы жыл сайын Таиландқа келіп тұрады. 2012 жылы Таиландтың Премьер-министрінің орынбасары және Сыртқы істер министрі Сурапонг Товичакчайкул Таиланд пен Бахрейн арасындағы қарым-қатынастың «өте жақын және мықты» екенін айтты. Сондай-ақ, Бахрейннің Премьер-министрі бұрынғы Таиланд Премьер-министрі Таксин Шинаватраның «жақын досы» екенін және Таиландтағы су тасқынынан зардап шеккендерге көмек ретінде «шамамен 2 миллион доллар көмектескенін» мәлімдеді.