Кіріспе
Lotus 25 – 1962 жылғы Формула-1 маусымы үшін Колин Чапман жобалаған жарыс машинасы. Бұл революциялық дизайн, Формула-1-де пайда болған алғашқы толыққанды күштік жүктемеге арналған монокок шасси. Джим Кларк осы машинамен 14 Әлем чемпионаты Гран-присінде жеңіске жетіп, 1963 жылы Әлем чемпионы атанды. Оның Әлем чемпионатындағы соңғы жеңісі 1965 жылғы Франция Гран-присінде тіркелді. Бұл Esso жанармайын қолданған алғашқы Формула-1 машинасы болды.
Тарих
Чепменнің тапқыр ойының алғашқы жемісі болған автомобильдің алғашқы эскиздері салфеткаларға түсірілді, ал Чепмен аталған идеясын Франк Костинмен (Vanwall, Lotus Mk.8, 9, 10, 11 және Lotus 16 машиналарының дизайнері, кейін Marcos компаниясымен танымал болған) бірге кешкі ас дастарқаны басында талқылады. 1962 жылы Зандвортта 25-ші модельдің таныстырылысы бәсекелестерге, әсіресе жақында Lotus-тан 24-ші модельдерін сатып алған Brabham және UDT/Laystall командаларына күтпеген соққы болды, олар бұл машиналардың «механикалық тұрғыдан толықтай сәйкес» болатынына сенген. Чепмен машиналардың корпусын өзгерту құқығын өзінде сақтап қалды. Монокок конструкциясы машинаны сол кездегі әдеттегі F1 машиналарынан гөрі мықтырақ және құрылымдық тұрғыдан сенімдірек етті. 25-ші модель 24-ші модельге қарағанда үш есе қатаң болды, ал шасси салмағы екі есе азайды. Автомобиль өте төмен және тар болды, алдыңғы бөлігінің ауданы 8,0 фут² (0,74 м²) құрады, бұл көрсеткіш әдеттегі 9,5 фут² (0,88 м²) көрсеткішінше кем. Кабина енін ең төмен деңгейде ұстау үшін тігіштің бағанаға орналасуы да қарастырылды, бірақ бұл тәжірибелік жоба болды және кейіннен қабылданбады. Төмен профильді және кішкентай алдыңғы ауданына қол жеткізу үшін жүргізуші рульдің артында тік отыруға мәжбүр болды (осындай идея 18-ші модельде қолданылған, ал он жылдан астам бұрын NSU компаниясындағы Густав Баумм бұл тәсілді ұсынған), соның салдарынан машинаға «ванна» деген лақап ат берілді. Алдыңғы серіппелі амортизаторлар бірқатар қозғалтқыштарға орналастырылды (1948 жылғы Maserati-дегідей). 25-ші модель Coventry Climax FWMV V8 қозғалтқышының Mk. II (1496 см³) және Mk.5 (1499 см³) нұсқаларымен жабдықталды, олар тік және жазық конфигурацияда қолданылды. Кейін 1964 жылы Reg Parnell Racing командасы өздерінің екінші қолдағы 25-ші машиналарына ұқсас BRM P56 қозғалтқыштарын орнатты. Lotus шассилерін сатып алатын жеке командалар Чепменнің оларға 25-ші модельді беруден бас тартуына наразылық білдірді. Олардың ішінде Rob Walker Racing командасы Lotus 24 машиналарымен қамтамасыз етілді, ал жұмыс тобы 25-ші модельді Джим Кларк пен Тревор Тейлор үшін эксклюзивті түрде пайдаланды. Голландия Гран-приінде алғаш рет пайда болған болашақ 25-ші модельді Джон Купер тексеріп, Чепменнен машинаның рамалық түтікшелерін қайда орналастырғанын сұрады. Барлығы R1-ден R7-ге дейін нөмірленген жеті автомобиль құрастырылды. 1962 мен 1966 жылдар аралығындағы апаттарда R1, R2, R3 және R5 төрт машинасы (олардың үшеуі Тревор Тейлордың қатысуымен) жарамсыз болып қалды. Ең табыстысы R4 болды, оны Кларк 1963 жылы әлем чемпионатындағы жеті жеңісіне жеткізді. Бұл машинаны кейін Ричард Эттвуд апатқа ұшыратты, содан кейін ол сол типтегі қосалқы монококпен қайта құрастырылып, ресми емес R13 ретінде танылды.
Жарыс тарихы
Бұл автомобиль Кларкқа 1962 жылы Спада әлем чемпионатының Гран-при кезеңінде алғашқы жеңісін сыйлады. Ол Ұлыбританияда және АҚШ-та да жеңіске жетті, бұл оны титул үшін күреске түсірді, бірақ Оңтүстік Африкадағы соңғы жарыста көшбасшы болғанда, көп талқыланған қозғалтқыштың істен шығуы титулды Грэм Хиллге беруге мәжбүр етті. Кларк келесі жылы өш алды, 25-те алғашқы әлем чемпионатын жеңіп, 7 жарыста жеңіске жетті: Бельгия, Франция, Голландия, Ұлыбритания, Италия, Оңтүстік Африка және Мексика. Lotus сондай-ақ өз тарихындағы алғашқы конструкторлар чемпионатын жеңіп алды. АҚШ Гран-присінен кейін 25 машинасы бағалау үшін Индианаполис моторлы трассасына жеткізілді, онда Форд үшін Лукастың электрондық тұтандыру жүйесі де сынақтан өтті. Нәтижелер Колин Чэпманға Индианаполис 500-дегі сәтті сынаққа шығуға жеткілікті болды. 25 машинасы 1964 жылғы маусымда да қолданылды, Кларк осы машинамен тағы үш жарыста жеңіске жетті. Мексикадағы соңғы жарыста, 1962 жылғы жағдай сияқты, Climax қозғалтқышында май ағып шықты және бір айналым қалғанда Кларк әлем чемпионатында жеңіске жетуге айналып, тоқтады, осы жолы Джон Суртиске есе жіберді. 1964 жылы Lotus 33 енгізілгеніне қарамастан, 25 машинасы 1965 жылғы маусымның басына дейін пайдаланылды, Кларк 1965 жылғы Франция Гран-присінде осы машинамен соңғы жеңісін тойлады. 1964 жылы Reg Parnell Racing 25 машинасына BRM P56 V8 қозғалтқышын орнатып, жарыстарға қатысты, бірақ үлкен табысқа жете алмады. Крис Ирвин Reg Parnell Racing командасының 25/33 гибридті машинасын 1967 жылғы Голландия Гран-присіндегі соңғы әлем чемпионаты кезеңінде 7-орынға қойды, бұл модельдің бес жыл бұрынғы дебюті болған орын.