Кіріспе

Баск мифологиясындағы айдаһар

Баск тіліндегі мифтік айдаһардың атауы – Еренсуге. Баск мифологиясында айдаһарлар сирек кездеседі, кейде жеті басы болады. Еренсуге көбінесе жылан түрінде де бейнеленеді. Жеті бас – Еренсуге айдаһардың балалары деп есептелген. Кішкентай айдаһарлар толық бойға жеткенде анасының басынан түсіп жатады. Бұл жаратылыспен тек Сугар құдайы байланысты, бірақ көбінесе жыланмен байланыстырылады. Аңыз бойынша, Наварралық Теодосио де Гони атты рыцарь Арал тауларында әкесі мен анасын екі рет өлтіргені үшін тәубе етіп, айдаһарға құрбандық ретінде берілген әйелді құтқарады. Айдарха оның аяқтарын байлаған тізбектерді шағып, жеңудің жолын таппағанда, рыцарь қасиетті Михаилға көмек сұрайды. Көктегі бас періште хабардар болады, бірақ Құдайдың рұхсатысыз шайқасуға келіспейді. Архангел басында Құдаймен бірге келіп, айдаһардың басын шауып, Теодосионы тізбектерден босатып, тәубесін аяқтайды. Бұл аңыз Сан-Мигель-де-Аралар монастырымен байланысты. Ол, баск халқының ескі діні мен салтына бас тартып, христиан дінін қабылдаудың, әсіресе қасиетті Михаилға табынудың себебі ретінде түсіндіріледі. Әйтпесе, бұл аңыз басқа еуропалық рыцарь мен айдаһар туралы аңызға өте ұқсас, және олар оған үлкен әсер еткен болуы мүмкін.

Еренсуге туралы аңыздар

Алғыс айтушы Тартало мен Геренсуге: Бір ханзада басктардың бір көзді алып Тарталосын әкесі патшадан босатады. Әкесінің ашуынан қашып, Тарталодан көмек сұрайды. Тартало оған басқа патшаның бағбаны болуын кеңес береді. Сол жерде ханзада патшаның кіші қызының жүрегін жеңіп алады, бірақ оны жеті басты Геренсугеге құрбан етуге тиіс. Тарталоның көмегімен, жасырынған ханзада үш шайқастан кейін оны өлтіре алады. Патша Геренсугені жеңген адамға қызын уәделейді. Соңында ханзаданың кім екені ашылады, ол ханшайымға үйленеді. Жеті басты Жылан: Жас жігіт бір қарт әйелге кездеседі, ол оның әкеп бара жатқан торттың бір бөлігін сұрайды. Ол торттың бәрін сыйлайды, ал оның мейірімділігі үшін әйел оған бір соққымен өлтіретін таяқ сыйлайды. Ол сарайда қойшы болып жұмыс істейді және таяқты қойларын қорғау үшін пайдаланады. Бірнеше жануарды жеңгеннен кейін, оған орман ішіндегі сарай туралы айтады, онда өмірін сақтап қалса байлық табады. Жігіт сарайға барады және көп байлық табады. Ол елді аралап, кімнің Геренсугеге құрбандыққа шалынатынын білу үшін жұртты жеребе тартады. Патша жеңіліп, қызынан айырылады. Жігіт қызын Геренсуге тауына алып барады және таяғымен жеті басын шабады. Ол қызды құтқарғаны үшін ханшайымға үйленеді. Ормандағы Жылан: Жас әйел елді көріп, жаңа адамдармен танысу үшін жолға шығады. Ол орманға кіргенше саяхаттайды, онда оны Геренсуге тұтқынға алады. Үш жыл түрмеде отырғаннан кейін, ол үйіне қайтуды қалайды. Жылан оған екі күннен кейін қайта оралуын айтады, өйткені ол төрт жылға Геренсуге болуға жазаланған ханзада және жазасы аяқталып қалғандықтан, оған үйленеді. Ол кетіп бара жатқанда оған кескіш, орамал және жібек сүлгі береді. Ол үйге келгенде әкесі оны қайта жібермейді, ол төрт күннен кейін ғана қашып шыға алады. Осы уақытқа қарай ханзада кетіп қалған, ол ханзаданың қаласына ұзақ сапарға шығады. Ол келгенде ханзада басқа әйелге үйленіп жатыр. Қыз өзіне берілген заттарды көрсетеді, ханзада жаңа некесінен бас тартып, уәде бергендей оған үйленеді.