Ной пайғамбар және Һарам су (Noi paghambar zhane Haram su)
Noach
Ной (Ноах) – екінші апталық Тора бөлімі. Құдайдың күйретуі, Нойдың кемесі, оның ұлы Канаанды қарғысы және Вавилон мұнарасы туралы айтады. Торадағы ең ұзын бөлімдердің бірі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тораның жылдық еврейлік оқу циклындағы екінші апталық бөлігі (Noach, Noiach, Nauach, Nauah, немесе Noah) – бұл Тораның жылдық еврейлік оқу циклындағы екінші апталық бөлігі (פָּרָשָׁה, parashah). Ол Жаратылыс кітабының 6:9–11:32 аяттарын қамтиды. Бұл парашада топан су мен Нұхтың кемесі, Нұхтың кейіннен мас болуы және Қанаанды қарғауы, сондай-ақ Вавилон мұнарасы туралы оқиғалар баяндалады. Жаратылыс кітабындағы апталық Тора бөліктерінің ішінде осы парашада ең көп аяттар бар (бірақ әріптер мен сөздер саны бойынша ең көп емес). Ол 6907 еврей әрпінен, 1861 еврей сөзінен, 153 аяттан және Тораның кітабында (סֵפֶר תּוֹרָה, Sefer Torah) 230 жолдан тұрады. (Жаратылыс кітабында Парашат Микецте ең көп әріптер, Парашат Ваейрада ең көп сөздер, ал Парашат Вайшлахта Парашат Ноахпен бірдей аяттар саны бар.) Яһудилер оны Симхат Торадан кейінгі екінші сенбі күні, әдетте қазан айында немесе қараша айының басында оқиды.
2nd weekly Torah portion in the annual Jewish cycle of Torah reading
Noach, Noiach, Nauach, Nauah, or Noah (נֹחַ, Hebrew for the name "Noah", the third word, and first distinctive word, of the parashah) is the second weekly Torah portion (פָּרָשָׁה, parashah) in the annual Jewish cycle of Torah reading. It constitutes Genesis 6:9–11:32. The parashah tells the stories of the Flood and Noah's Ark, of Noah's subsequent drunkenness and cursing of Canaan, and of the Tower of Babel. The parashah has the most verses of any weekly Torah portion in the Book of Genesis (but not the most letters or words). It is made up of 6,907 Hebrew letters, 1,861 Hebrew words, 153 verses, and 230 lines in a Torah Scroll (סֵפֶר תּוֹרָה, Sefer Torah). (In the Book of Genesis, Parashat Miketz has the most letters, Parashat Vayeira has the most words, and Parashat Vayishlach has an equal number of verses as Parashat Noach.) Jews read it on the second Sabbath after Simchat Torah, generally in October or early November.
Оқулар
Дәстүрлі сенбі күнгі Тора оқуында параша жеті оқылымға, немесе עליות, алиот, және әдетте соңғы оқылымның соңғы бірнеше аяттарынан тұратын Мафтир немесе מפטיר деп аталатын қысқа оқылымға бөлінеді. Танахтың (Еврей Киелі кітабы) Масорет мәтінінде Парашат Нохтың бес "ашық бөлігі" (פתוחה, петуха) бар (шамамен абзацтарға тең, көбінесе еврей әрпімен қысқартылады פ (пе)). Парашат Нохтың ашық бөліктерінің ішінде "жабық бөлік" (סתומה, сетума) деп аталатын бірнеше қосымша бөлімдері бар (еврей әрпімен қысқартылған ס (самех)). Бірінші ашық бөлік – бірінші оқылымнан бесінші оқылымға дейін. Екінші және үшінші ашық бөліктер алтыншы оқылымды бөліп тұрады. Төртінші және бесінші ашық бөліктер жетінші оқылымды бөліп тұрады. Жабық бөліктер бірінші оқылымды бөліп, үшінші және төртінші оқылымдарды бөліп, сондай-ақ алтыншы және жетінші оқылымдарды бөліп тұрады.
In traditional Sabbath Torah reading, the parashah is divided into seven readings, or עליות, aliyot, and a shorter reading called the Maftir, or מפטיר, which is usually made up of the last few verses of the last reading. In the Masoretic Text of the Tanakh (Hebrew Bible), Parashat Noach has five "open portion" (פתוחה, petuchah) divisions (roughly equivalent to paragraphs, often abbreviated with the Hebrew letter פ (peh)). Parashat Noach has several further subdivisions, called "closed portion" (סתומה, setumah) divisions (abbreviated with the Hebrew letter ס (samekh)) within the open portion divisions. The first open portion is from the first reading through the fifth readings. The second and third open portion divisions divide the sixth reading. And the fourth and fifth open portion divisions divide the seventh reading. Closed portion divisions divide the first reading, set off the third and fourth readings, and further divide the sixth and seventh readings.
Бірінші оқу Түпнұсқасы:
Бірінші оқылымда Торада Нұхтың адал адам болғаны, өз заманында кінәсіз болғаны, Құдаймен бірге жүргені (Оның көптеген түпнұсқа аударма есімдерінің бірі) жазылған. Нұхтың үш ұлы болды: Шем, Хам және Яппет. Құдай жер бетіндегі барлық тіршілік бұзылып, заңсыздыққа толып кеткенін көрді. Бірінші жабық бөлім осы жерде аяқталады. Оқылымның жалғасында Құдай Нұхқа барлық тіршілікті жою үшін топан су жіберетінін айтты. Құдай Нұхқа гофер ағашынан кеме жасап, ішін де, сыртын да шайырмен жабуды бұйырды. Кеменің ұзындығы 300 шынтақ, ені 50 шынтақ, биіктігі 30 шынтақ болуы керек еді. Онда жоғары жағында күн сәулесі кіретін терезе, бір жағында есік және үш қабат болуы керек еді. Құдай Нұхқа Өзімен оның арасында келісім шартастыратынын айтты, және ол, оның ұлдары, әйелі, ұлдарының әйелдері, сондай-ақ әр түрлі малдан бір жұптан – еркек және әйел – кемеде сақталады. Нұх Құдайдың бұйырғанның бәрін орындады. Бірінші оқылым 6-тараудың соңымен аяқталады.
In the first reading, the Torah writes that Noah was a righteous man, blameless in his age, who walked with God (in one of many of His original translated names). Noah had three sons: Shem, Ham, and Japheth. God saw that all flesh on earth had become corrupt and lawless. The first closed portion ends here. In the continuation of the reading, God told Noah that God had decided to bring a flood to destroy all flesh. God directed Noah to make an ark of gopher wood and cover it with pitch inside and outside. The Ark was to be 300 cubits long, 50 cubits wide, and 30 cubits high. It was to have an opening for daylight near the top, an entrance on its side, and three decks. God told Noah that God would establish a covenant with Noah, and that he, his sons, his wife, his sons' wives, and two of each kind of beast—male and female—would survive in the Ark. Noah did everything that God commanded him to do. The first reading ends here with the end of chapter 6.
Екінші оқылым: Жаратылыс 7:1-16
Екінші оқылымда, 7-тарауда, Топан судан жеті күн бұрын Құдай Нұхқа үй ішімен бірге кемеге кіруді, таза жануарлар мен құстардың жеті жұбынан, ал басқа жануарлардың екі жұбынан алып, олардың түрлерін сақтап қалуды бұйырды. Нұх 600 жасқа келгенде, Топан су келді, және сол күні Нұх, оның отбасы және жануарлар кемеге кірді, ал Құдай оларды ішке жапты. Екінші оқылым осы жерде аяқталады.
In the second reading, in chapter 7, seven days before the Flood, God told Noah to go into the Ark with his household, and to take seven pairs of every clean animal and every bird, and two pairs of every other animal, to keep their species alive. When Noah was 600 years old, the Flood came, and that same day, Noah, his family and the beasts went into the Ark, and God shut him in. The second reading ends here.
Үшінші оқу Түпнұсқасы 7:17 8:14
Үшінші оқылымда жаңбыр 40 күн, 40 түн жауды, сулар ең биік таулардан 15 құлаш жоғары көтерілді, және тыныс-тіршілік иесінің барлық жаратылысы қырылды, тек Нұх пен оның кемесіндегілер ғана аман қалды. Су 150 күн бойы көтерілгеннен кейін, Құдай Нұхты және жануарларды еске алды, сосын Құдай жел жіберіп, судың жерден бірте-бірте шегінуіне бұйырды, ал кеме Арарат тауына тоқтады. 40 күн өткен соң Нұх терезені ашып, бір қарға жіберді, ол біраз уақыттан соң қайта оралды. Содан кейін ол судың жерден азайғанын білу үшін бір көгершін жіберді, бірақ көгершін қонуға орын таба алмады және кемеге қайтып келді. Ол тағы жеті күн күтті, сосын көгершінды қайта жіберді, көгершін кешкі уақытта зәйтүн жапырағымен оралды. Ол тағы жеті күн күтіп, көгершінды жіберді, ол енді қайтып оралмады. Нұх кеменің жабын ашқанда, жердің құрғағанын көрді. Үшінші оқылым мен жабық бөлім осымен аяқталады.
In the third reading, the rains fell 40 days and 40 nights, the waters swelled 15 cubits above the highest mountains, and all flesh with the merest breath of life died, except for Noah and those with him on the Ark. When the waters had swelled 150 days, God remembered Noah and the beasts, and God caused a wind to blow and the waters to recede steadily from the earth, and the Ark came to rest on the mountains of Ararat. At the end of 40 days, Noah opened the window and sent out a raven, and it went to and fro. Then he sent out a dove to see if the waters had decreased from the ground, but the dove could not find a resting place, and returned to the Ark. He waited another seven days, and again sent out the dove, and the dove came back toward evening with an olive leaf. He waited another seven days and sent out the dove, and it did not return. When Noah removed the covering of the Ark, he saw that the ground had dried. The third reading and a closed portion end here.
Төртінші оқу Түпнұсқасы 8:15 9:7
Төртінші оқылымда Құдай Нұхқа отбасымен бірге кемеден шығуын және жануарларды босатуын бұйырды. Содан кейін Нұх Құдайға арнап құрбандық тақтайын салып, барлық таза жануарлар мен таза құстардың етін күйдіретін құрбандық ретінде шалды. Құдай осы хош иісті сезіп, адам баласының ойлары жастан бастап жаман болғандықтан, ешқашан да адамдардың ісі үшін жерді құртуға ант бермейтінін айтты, бірақ жер бар болғанша жыл мезгілдерін сақтап қалады. Құдай Нұхты және оның ұлдарын көбейіп, өркендеуге бата берді және олардың қолына барлық жануарларды берді, олар олардан жеу үшін қорқатындай етіп. Құдай етті тірі қанмен бірге жеуге тыйым салды. Құдай әр адамның және жануардың қандық өмірі үшін жауапкершілік тартады, және кімнің болса да адамның қанын төккенінің қаны адамнан төгіледі, себебі Құдай адамды Өзінің бейнесінде жаратты. Құдай оларға көбейіп, өркендеуге бұйырды. Төртінші оқылым және жабық бөлім осы жерде аяқталады.
In the fourth reading, God told Noah to come out of the Ark with his family and to free the animals. Then Noah built an altar to God and offered burnt offerings of every clean animal and of every clean bird. God smelled the pleasing odor and vowed never again to doom the earth because of man, as man's imaginings are evil from his youth, but God would preserve the seasons so long as the earth endured. God blessed Noah and his sons to be fertile and increase, and put the fear of them into all the beasts, which God gave into their hands to eat. God prohibited eating flesh with its life blood in it. God would require a reckoning of every man's and beast's life blood, and whoever shed the blood of man would have his blood shed by man, for in God's image did God make man. God told them to be fertile and increase. The fourth reading and a closed portion end here.
Бесінші оқу Түпнұсқада: Түпнұсқада:
Бесінші оқылымда Құдай Нұх, оның ұлдары және барлық тірі жандармен жерді ешқашан су шатқысымен қырық қылмайтынына уәде берді. Құдай бұл уәдесінің белгісі ретінде көккергенде кереңбұрыш жанын көрсетті, осылайша ол көкке шыққанда Құдай Өзінің уәдесін есіне алып, енді ешқандай су шатқысы жер бетіндегі барлық тіршілікті жоймас еді. Бесінші оқылым мен бірінші ашық бөлім осы жерде аяқталады.
In the fifth reading, God made a covenant with Noah, his sons, and every living thing that never again would a flood destroy the earth. God set the rainbow in the clouds as the sign of God's covenant with earth, so that when the bow appeared in the clouds, God would remember God's covenant and the waters would never again flood to destroy all flesh. The fifth reading and the first open portion end here.
Алтыншы оқу Түпнұсқасы 9:18 10:32
Алтыншы оқылымда Нұх жүзімдік отырғызған алғашқы адам болды, ол мас болып ішіп, шатырында жалаңаш қалды. Хамның ұлы Қанахан әкесінің жалаңаш екенін көріп, екі бауырына айтты. Шем мен Яфет арқаларына мата жамылып, кері басып, әкелерінің жалаңаш екенін көре алмай, оны жапты. Нұх оянғанда Хамның өзіне жасағаны туралы білгенде, Хамның ұлы Қанаханды Яфет пен Шемге құл болуға қарғыды, Яфеттің көбейе беруін тіледі және Шемнің Құдайын баталады. Нұх 950 жыл өмір сүрді, сосын қайтыс болды. Екінші ашық бөлім осы жерде аяқталады. Оқу жалғасқанда, 10-тарауда Шем, Хам және Яфеттің ұрпақтары баяндалады, олардан халықтар Су тоққаннан кейін жер бетіне тарады, бұл бөлім «ұлттар тізімі» деп белгілі. Яфеттің ұрпақтарының арасында яфеттіктер, яғни теңізшіл халықтар болды. Хамның ұлы Құштың Нымрод есімді ұлы болды, ол жер бетіндегі алғашқы күшті адам, шебер аңшы, Вавилон мен Шинар елінің патшасы болды. Содан Ассур Ниневиді салған. Хамның ұлы Мизраимнің ұлдарынан філістіндер мен қаптаримдер шықты. Мұнда жабық бөлім аяқталады. Оқудың жалғасында Қанаханның ұрпақтары – Сидондықтар, хеттіктер, ебустіктер, аморлықтар, гырғаштықтар, хевтіктер, арқиттер, синиттер, арвадиттер, земариттер және хаматтықтар Сидоннан Ғазаға жақын Герарға дейін, сондай-ақ Содом мен Ғоморраға дейін тарады. Тағы бір жабық бөлім осы жерде аяқталады. Оқудың жалғасында Шемнің ұрпақтары, олардың ішінде Ебер баяндалады. Алтыншы оқу және үшінші ашық бөлім осы жерде 10-тараудың соңымен аяқталады.
In the sixth reading, Noah became the first to plant a vineyard, and he drank himself drunk, and was uncovered within his tent. Ham, the father of Canaan, saw his father's nakedness and told his two brothers. Shem and Japheth placed a cloth against both their backs and, walking backward, covered their father, without seeing their father's nakedness. When Noah woke up and learned what Ham had done to him, he cursed Ham's son Canaan to become the lowest of slaves to Japheth and Shem, prayed that God enlarge Japheth, and blessed the God of Shem. Noah lived to the age of 950 and then died. The second open portion ends here. As the reading continues, chapter 10 sets forth the descendants of Shem, Ham, and Japheth, from whom the nations branched out over the earth after the Flood, a section known as the table of nations. Among Japheth's descendants were the Japhetites, which are the maritime nations. Ham's son Cush had a son named Nimrod, who became the first man of might on earth, a mighty hunter, king in Babylon and the land of Shinar. From there Asshur went and built Nineveh. Ham's son Mizraim had sons from whom came the Philistines and Caphtorim. A closed portion ends here. In the continuation of the reading, Canaan's descendants—Sidon, Heth, the Jebusites, the Amorites, the Girgashites, the Hivites, the Arkites, the Sinites, the Arvadites, the Zemarites, and the Hamathites—spread out from Sidon as far as Gerar, near Gaza, and as far as Sodom and Gomorrah. Another closed portion ends here. The continuation of the reading set forth Shem's descendants, among whom was Eber. The sixth reading and the third open portion end here with the end of chapter 10.
Жетінші оқу Түпнұсқада: Түпнұсқада:
Жетінші оқылымда, 11 тарауда, жер бетіндегі барлық адамдар бір тілде сөйлеген. Адамдар шығыстан көшіп келіп, Шинар жеріне қоныстанды. Олар өздеріне есімдері қалып, бүкіл дүниеге тарап кетпеу үшін қала мен мұнара салып, оның шыңымен аспанға жетпек болды. Сол кезде Құдай қала мен мұнараны көру үшін түсті де, бір тілде сөйлейтін бір халық болғандықтан, оларға ешнәрсе жетпес екенін айтты. Құдай төмен түсіп, олардың тілін шатастырды, сол арқылы олар бір-бірін түсінбей қалды және жер бетіне таралып кетті, қала құрылысын тоқтатты. Сөйтіп, қала Бабель деп аталды. Төртінші ашық бөлім осы жерде аяқталады. Әр буынды сегіз жабық бөлім бөледі. Шемнен кейін сегіз буын өткен соң, Тарахтың үш ұлы болды: Ыбырам (кейін Ыбырайым), Нахор және Харан. Харанның Лот деген ұлы және Милка мен Иска деген екі қызы болды, содан кейін Тарахтың өмірінде Ур қаласында қайтыс болды. Парашаны аяқтаушы мафтир (מפטיר) оқылымында Ыбырам Сарайға, ал Нахор Харанның қызы Милкаға үйленді. Сарайтың баласы болмады. Тарах Ыбырам, Сарай және Лотты алып, Ур қаласынан Қанаан еліне аттанды, бірақ олар Харанға жеткенде сонда қоныстанды, және Тарах сонда қайтыс болды. Жетінші оқылым, бесінші ашық бөлім, 11 тарау және параша осы жерде аяқталады.
In the seventh reading, in chapter 11, everyone on earth spoke the same language. As people migrated from the east, they settled in the land of Shinar. People there sought to make bricks and build a city and a tower with its top in the sky, to make a name for themselves, so that they not be scattered over the world. God came down to look at the city and tower, and remarked that as one people with one language, nothing that they sought would be out of their reach. God went down and confounded their speech, so that they could not understand each another, and scattered them over the face of the earth, and they stopped building the city. Thus the city was called Babel. The fourth open portion ends here. Eight closed portion divisions separate each generation. As the reading continues, eight generations after Shem, Terah had three sons: Abram (who would become Abraham), Nahor, and Haran. Haran had a son Lot and two daughters Milcah and Iscah, and then died in Ur during the lifetime of his father Terah. In the maftir (מפטיר) reading that concludes the parashah, Abram married Sarai, and Nahor married Haran's daughter Milcah. Sarai was barren. Terah took Abram, Sarai, and Lot and set out together from Ur for the land of Canaan, but when they had come as far as Haran, they settled there, and there Terah died. The seventh reading, the fifth open portion, chapter 11, and the parashah end here.
Жаратылыс кітабы , 6 - тарау
Жаратылыс 6:9-дағы «Нұх тура (תָּמִים, tamim) адам еді» деген сөздер Жаратылыс 17:1-де қайталанады: «Мәңгілік Ие Ыбырайымға көрініп, оған былай деді: «Мен – Ел-Шаддаймын. Менің алдымда жүр және жүрегің таза болсын (תָּמִים, tamim)». Жаратылыс 6:13-те Құдай Нұхқа Өзінің мақсатын жеткізіп: «Барлық тіршілік иелерін жоюға бел будым», – деді. Ал Жаратылыс 18:17–19-дағы ішкі әңгімеде Құдай: «Мен Ыбырайымнан не істемекші екенімді жасырайын ба? Мен оны таңдап алдым, осылайша ол балалары мен ұрпақтарына Жаратқан Иенің жолын ұстауға, әділдік пен туралық жасауға үйретсін, сонда Жаратқан Ие Ыбырайымға уәде еткен нәрсесін орындасын», – деп сұрады. Сол сияқты, Амос 3:7-де б.з.д. 8-ғасырдағы Амос пайғамбар былай деп хабарлады: «Шын мәнінде, менің Ием Құдай, Өзінің қызметшілері – пайғамбарларға ниетін білдірмейінше ештеңе істемейді».
The wording of Genesis 6:9, "Noah was a righteous (תָּמִים, tamim) man," is echoed in Genesis 17:1, "the Eternal appeared to Abram and said to him, 'I am El Shaddai—walk along before Me and be pure of heart (תָּמִים, tamim). In Genesis 6:13, God shared God's purpose with Noah, saying, "I have decided to put an end to all flesh," and in an internal dialogue in Genesis 18:17–19, God asked, "Shall I hide from Abraham what I am about to do ? For I have singled him out, that he may instruct his children and his posterity to keep the way of the Lord by doing what is just and right, in order that the Lord may bring about for Abraham what He has promised him." Similarly, in Amos 3:7, the 8th century BCE prophet Amos reported, "Indeed, my Lord God does nothing without having revealed His purpose to His servants the prophets."
Жаратылыс кітабы , 11 - тарау
Ешуа 24:2-де Ыбырамның әкесі Тарах Евфрат өзенінің арғы жағында тұрып, басқа құдайларға табынғаны айтылған. Жаратылыс кітабының 11:31 аятында Терах Ыбырам, Лот және Сарайды халдейлік Ур қаласынан Харанға көшіргені, ал Жаратылыс кітабының 12:1 аятында Құдайдың Ыбырамды өз елінен және әкесінің үйінен кетуге шақырғаны жазылған. Сонымен қатар, Нехемия 9:7 аятында Құдайдың Ыбырамды таңдап, халдейлік Ур қаласынан шығарғаны баяндалған.
Joshua 24:2 reports that Abram's father Terah lived beyond the River Euphrates and served other gods. While Genesis 11:31 reports that Terah took Abram, Lot, and Sarai from Ur of the Chaldees to Haran, and Genesis 12:1 subsequently reports God's call to Abram to leave his country and his father's house, Nehemiah 9:7 reports that God chose Abram and brought him out of Ur of the Chaldees.
Жаратылыс кітабы , 6 - тарау
Жаратылыс 6:9-дағы «Нұх замандастары арасында адал және мінсіз адам болды» деген сөздерді түсіндіре келген раввин Йоханан, Нұхтың өз заманында адал саналғанын, бірақ басқа заманда болғанда адал деп есептелмегенін айтты. Алайда, Реш-Лакиш, егер Нұх өз заманында адал болса, онда басқа заманда да адал болар еді деп сақтық танытты. Раввин Ханина раввин Йохананның Нұхқа қатысты көзқарасын қышқыл құйылған шарап салынған бөшкеге теңеді. Оның орнында оның иісі жұпар (қышқылға қарағанда). Ал басқа жерде оның иісі жұпар емес. Раввин Ошая Реш-Лакиштің Нұхқа қатысты көзқарасын қоқыс арасында жатқан нард майы салынған құтымен салыстырды. Егер ол өзінің орнында иіс білдірсе, онда дәмдеуіштердің арасында одан да жақсы иіс білдірер еді. Сондай-ақ, раввин Иуда мен раввин Нехемия Жаратылыс 6:9-дағы «Нұх замандастары арасында адал және мінсіз адам болды» деген сөздерді әртүрлі түсіндірді. Раввин Иуда, Нұхтың «өз заманында» ғана адал болғанын (салыстырмалы түрде) айтты. Егер ол Мұса мен Самуилдің заманында өмір сүрген болса, адал деп есептелмес еді. Раввин Иуда, соқырлардың арасында бір көзі бар адамды көреген, ал нәресте – білімді деп атауға болатынын айтты. Ол оны шарап қоймасы бар адаммен салыстырды. Ол бір бөтелкені ашқанда сірке су тапты, екіншісін ашқанда да сірке су тапты, үшіншісін ашқанда оның қышқылданып жатқанын көрді. Адамдар оған бұрылатындығын айтқанда, ол қоймада одан да жақсысы бар ма деп сұрады. Сол сияқты, «өз заманында» Нұх адал адам болды. Алайда, раввин Нехемия, егер Нұх өзінің заманында (жаман ортаға қарамастан) адал болса, онда Мұса заманында өмір сүргенде одан да адал болар еді деп айтты. Раввин Нехемия Нұхты қабірдегі жұпар иісті құтымен салыстырды, ол иіс шығарады. Қабірге кіргенде оның иісі одан да жақсырақ болар еді. Раввин Иуда Жаратылыс 6:9-дағы «Нұх Құдаймен бірге жүрді» деген сөздерді Жаратылыс 17:1-дегі Құдайдың Ыбырайымға айтқан «Менің алдымда жүр» деген сөздерімен салыстырды. Ол оны екі ұлы бар патшаға теңеді, бірі үлкен, екіншісі бала. Патша баладан өзімен бірге жүруін өтінді. Бірақ үлкеніне алдымен жүруін бұйырды. Сол сияқты, Ибраһимге, оның моральдық күші зор болғандықтан, Құдай «Менің алдымда жүр» деді. Ал Нұхтың әлсіздігі туралы Жаратылыс 6:9-да «Нұх Құдаймен бірге жүрді» делінген. Раввин Нехемия Нұхты қараңғы көшелерде жүзіп жүрген патшаның досына теңеді. Патша оның батпаққа батып жатқанын көргенде, досын жүзіп жүрмеуге шақырды. Алайда Ибраһимнің жағдайы қараңғы көшеде батып бара жатқан патшаға ұқсады. Патша досына келіп, оның алдынан жарық шашуды бұйырды. Сондықтан Құдай Ибраһимға Месопотамиядан шам алып, Исраил еліне барып, Құдайдың алдына қоюға бұйырды. Сол сияқты, бір мидраш Жаратылыс 6:9-дағы «Нұх Құдаймен бірге жүрді» деген сөздерді Құдай Нұхты қолдап отырғанын білдіру үшін оқыды. Мидраш бұл сөздерді әкесінің тапсырмасын орындауға аттанған патшаға теңеді. Алдындағы жол сазға батып кеткен еді. Алайда Жаратылыс 17:1-де Құдай Ибраһимға: «Менің алдымда жүр», - деген, ал Жаратылыс 48:15-де Жақып ата-бабаларымыз жайлы: «Ата-бабаларым Ибраһим мен Исақ жүретін Құдай» - деген. Себебі олардың Құдайға деген сенімдері Оның келгенін алдын ала білдіріп, Оның еркін орындауға ынталы болды. Алайда басқа бір мидраш Жаратылыс 6:9-дағы «Нұх Құдаймен бірге жүрді» деген сөздерді оқып, Нұхтың Жаратушы алдында кішіпейілділікпен, шын жүректен және мінсіздікпен жүргенін білдіреді, Михей 6:8-де былай делінген: «Жаратқан Ие сенен не талап етеді? Ол тек әділдікті сүйіп, қайырымдылық танытып, Құдаймен бірге кішіпейілділікпен жүруді ғана қалайды». Сондай-ақ, Мидраш кітаптарында Нұхтың жеті өсиетті өз мойнына алып, ұлдарына тапсырғаны айтылған. Раввин Абба бар Кахана Жаратылыс 6:7-8-ті бірге оқып, Құдайдан: «Мен оларды және Нұхты жаратқаныма өкіндім» деп хабарлаған. Сол себепті Нұх пайғамбар да (Түпнұсқада Жаратылыс 6:8 - де) «Жаратқан Иенің рақымына бөленді». Раввин Абба бар Кахана Жаратылыс 4:22-де айтылған Тубал-Кейннің қарындасы Наама Нұхтың әйелі болған дейді. Ол Нағима деп аталды, өйткені оның іс-әрекеттері ұнамды болды (не'имим). Бірақ раввиндер Наама басқаша әйел болған дейді, өйткені оның есімі құдайға табынушылыққа құрмет көрсету үшін домбырамен ән салған (ман'емет) дегенді білдіреді. Мишнаның қорытындысына қарағанда, Топан судан кейінгі ұрпақ та, Вавилон мұнарасынан кейінгі елдің де болашақтағы өмірге үлесі болмады. Раввин Акива Жаратылыс 7:23-тегі сөздерден Топан судан кейінгі ұрпақтың болашақтағы өмірге үлесі болмайтынын шығарды. Ол «бар тірі нәрсе жойылды» деген сөздерді осы дүниеге, ал «жер бетіндегі барлық нәрсе» деген сөздерді келесі дүниеге қатысты деп түсіндірді. Раввин Иуда бен Батира Жаратылыс 6:3-тегі «Мен адаммен әрқашан соттаспаймын» деген сөздерден Құдай Топан судан кейінгі ұрпақты соттамайды және қайта тірілте алмайды деп түсінді. Тосефта Топан судан кейінгі ұрпақ Құдайдың оларға берген жақсылықтарына қарамай, Құдайға қарсы мақтан тұтқандықтан олардың жағдайы нашар болды дейді. Сондықтан (Жұмыс 21:14-15-те) «Олар Құдайға: «Бізден кетіп қал, бізге сенің жолдарыңның білімі қажет емес. Ең Құдіретті не үшін бізге қызмет етуі керек? Оған дұға етсек қандай пайдамыз?» деді. Олар тек бірнеше тамшы жаңбыр үшін Құдайға мұқтаж емес екенін мақтан етті және өзендер мен құдықтардың оларға жеткілікті екенін ойлады. Жаратылыс 2:6-да айтылғандай, «жерден бу көтерілді». Құдай олардың оған берген жақсылықтарына қарамай, мақтан тұтқанын байқады, сондықтан Құдай осы жақсылықтармен оларды жазалайтынын айтты. Сондықтан Жаратылыс 6:17-де «Міне, Мен жерге су тасқынын келтіремін» делінген. Сондай-ақ, раввиндер Барайтада Топан судан кейінгі ұрпақтың жақсылықтары оларды мақтаншылдыққа әкелді деді. Раввин Йоханан Жаратылыс 6:12-дегі «барлық тірі нәрсе өз жолын бұрып алды» деген сөздерден олар үй жануарларын жабайы жануарлармен, ал жануарларды адамдармен шағылыстырғанын түсіндірді. Рав Абба бар Кахана Топан судан кейін олардың бәрі өз түрлеріне оралды, тек тушлами құсы ғана ерекшелік құрды деді. Жаратылыс 6:13-ті түсіндіре келген раввин Йоханан тонаудың салдары зор екенін айтты. Өйткені Топан судан кейінгі ұрпақ барлық заңды бұзғанмен, Құдай оларды тонау салдарынан жазалау туралы шешім қабылдады. Жаратылыс 6:13-те Құдай Нұхқа «жер зорлық-зомбылыққа (яғни тонауға) толы» деді, сондықтан «Мен оларды жермен бірге жоямын» деді. Сондай-ақ, Езекиел 7:11-де «Зорлық-зомбылық (яғни тонау) зұлымдықтың таяғы ретінде көтерілді, олардың ешқайсысы қалмайды, олардың көпшілігі де, олардың ішіндегілер де, олар үшін ешкім аза тұтпайды» делінген. Раввин Элеазар Езекиел 7:11-ді зорлық-зомбылық Құдай алдында таяқтай тұрғанын және Топан судан кейінгі ұрпақтың ешқайсысы жақсы емес екенін, олар кеткенде ешкім аза тұтпайтынын білдірді дейді. Жаратылыс 6:13-ті түсіндіре келген раввин Ханина Топан су заманындағы адамдардың не істегенін айтты. Біреу саудаға бұршақ себетін шығарса, біреу ең кішкентай монетаның құнынан да аз алып кететін, ақшаны қайтаруға мүмкіндік болмайтын. Содан кейін барлығы ақшаны қайтаруға мүмкіндік болмайтын монетаның құнынан да аз алып кететін. Мұны көргенде…
Interpreting the words, "Noah was a just man, and perfect in his generations", in Genesis 6:9, Rabbi Joḥanan taught that Noah was considered righteous in his generations, but would not have been considered righteous in other generations. Resh Lakish, however, maintained that if even in his generations Noah was able to be righteous, then he certainly would have been righteous in other generations. Rabbi Haninah compared Rabbi Joḥanan's view of Noah to a barrel of wine lying in a vault of acid. In its place, its aroma is fragrant (compared to that of the acid). Elsewhere, its aroma would not be considered fragrant. Rabbi Oshaia compared Resh Lakish's view of Noah to a vial of spikenard oil lying amidst refuse. If it is fragrant where it is, how much more so would it be among spices! Similarly, Rabbi Judah and Rabbi Nehemiah differed in interpreting the words "Noah was a just man, and perfect in his generations", in Genesis 6:9. Rabbi Judah taught that only "in his generations" was he a righteous man (by comparison). Had he lived in the generation of Moses or Samuel, he would not have been called righteous. Rabbi Judah said that in the street of the totally blind, the one eyed man is called clear sighted, and the infant is called a scholar. Rabbi Judah compared it to a man with a wine vault who opened one barrel and found it vinegar, opened another and found it vinegar, and opened a third to find it turning sour. When people told him that it was turning, he asked if the vault contained any better. Similarly, "in his generations" Noah was a righteous man. Rabbi Nehemiah, however, taught that if Noah was righteous even in his generation (in spite of the corrupt environment), how much more so would he have been, had he lived in the age of Moses. Rabbi Nehemiah compared Noah to a tightly closed vial of perfume in a graveyard, which nevertheless gave forth a fragrant aroma. How much more fragrant would it have been outside the graveyard. Rabbi Judah contrasted the words "Noah walked with God" in Genesis 6:9 with God's words to Abraham, "walk before Me," in Genesis 17:1. Rabbi Judah compared it to a king who had two sons, one grown up and the other a child. The king asked the child to walk with him. But the king asked the adult to walk before him. Similarly, to Abraham, whose moral strength was great, God said, "Walk before Me." But of Noah, who was feeble, Genesis 6:9 says, "Noah walked with God." Rabbi Nehemiah compared Noah to a king's friend who was plunging about in dark alleys, and when the king saw him sinking in the mud, the king urged his friend to walk with him instead of plunging about. Abraham's case, however, was compared to that of a king who was sinking in dark alleys, and when his friend saw him, the friend shined a light for him through the window. The king then asked his friend to come and shine a light before the king on his way. Thus, God told Abraham that instead of showing a light for God from Mesopotamia, he should come and show one before God in the Land of Israel. Similarly, a Midrash read the words "Noah walked with God" in Genesis 6:9 to mean that God supported Noah, so that Noah should not be overwhelmed by the evil behavior of the generation of the Flood. The Midrash compared this to a king whose son went on a mission for his father. The road ahead of him was sunken in mire, and the king supported him so that he would not sink in the mire. However, in the case of Abraham, God said in Genesis 17:1, "walk before Me," and regarding the Patriarchs, Jacob said in Genesis 48:15, "The God before whom my fathers Abraham and Isaac walked." For the Patriarchs would try to anticipate the Divine Presence, and would go ahead to do God's will. Another Midrash, however, read the words of Genesis 6:9, "Noah walked with God" to mean that Noah walked in humility, whole heartedness, and integrity before his Creator, even as Micah 6:8 says, "And what does the Lord require of you? Only to do justly, and to love mercy, and to walk humbly with your God." Moreover, the Midrash taught that Noah took upon himself the yoke of the Seven Commandments and transmitted them to his sons, and thus of him, Proverbs 20:7 says, "He that walks in his integrity as a just man, happy are his children after him." Rabbi Abba bar Kahana read Genesis 6:7–8 together to report God saying, "I repent that I have made them and Noah." Thus even Noah, who was left, was not worthy, save that (in the words of Genesis 6:8) "Noah found grace in the eyes of the Lord." Rabbi Abba bar Kahana said that Naamah, the sister of Tubal cain, mentioned in Genesis 4:22, was Noah's wife. She was called Naamah, because her deeds were pleasing (ne'imim). But the Rabbis said that Naamah was a woman of a different stamp, for her name denotes that she sang (man'emet) to the timbrel in honor of idolatry. The Mishnah concluded that the generation of the Flood and the generation of the dispersion after the Tower of Babel were both so evil as to have no share in the world to come. Rabbi Akiva deduced from the words of Genesis 7:23 that the generation of the Flood will have no portion in the world to come; he read the words "and every living substance was destroyed" to refer to this world and the words "that was on the face of the ground" to refer to the next world. Rabbi Judah ben Bathyra deduced from the words "My spirit will not always enter into judgment with man" of Genesis 6:3 that God will neither revive nor judge the generation of the Flood on Judgment Day. The Tosefta taught that the generation of the Flood acted arrogantly before God on account of the good that God lavished on them. So (in the words of Job 21:14–15) "they said to God: 'Depart from us; for we desire not the knowledge of Your ways. What is the Almighty, that we should serve Him? And what profit should we have, if we pray unto Him? They scoffed that they needed God for only a few drops of rain, and they deluded themselves that they had rivers and wells that were more than enough for them, and as Genesis 2:6 reports, "there rose up a mist from the earth." God noted that they took excess pride based upon the goodness that God lavished on them, so God replied that with that same goodness God would punish them. And thus Genesis 6:17 reports, "And I, behold, I do bring the flood of waters upon the earth." Similarly, the Rabbis taught in a Baraita that the good that God lavished upon the generation of the Flood led them to become arrogant. Rabbi Joḥanan deduced from the words "all flesh had corrupted their way upon the earth" in Genesis 6:12 that they mated domesticated animals with wild animals, and animals with humans. Rav Abba bar Kahana taught that after the Flood, they all returned to their own kind, except for the tushlami bird. Interpreting Genesis 6:13, Rabbi Joḥanan deduced that the consequences of robbery are great. For though the generation of the Flood transgressed all laws, God sealed their decree of punishment only because they robbed. In Genesis 6:13, God told Noah that "the earth is filled with violence (that is, robbery) through them, and, behold, I will destroy them with the earth." And Ezekiel 7:11 also states, "Violence (that is, robbery) is risen up into a rod of wickedness; none of them shall remain, nor of their multitude, nor any of theirs; neither shall there be wailing for them." Rabbi Eleazar interpreted Ezekiel 7:11 to teach that violence stood up before God like a staff, and told God that there was no good in any of the generation of the Flood, and none would bewail them when they were gone. Interpreting Genesis 6:13, Rabbi Haninah told what the people of the age of the Flood used to do. When a person brought out a basket of beans for sale, one would come and seize less than the worth of the smallest coin in circulation, a perutah (and thus there was no redress under the law). And then everyone would come and seize less than a perutah's worth, so that the seller had no redress at law. Seeing this, God said that the people had acted improperly, so God would deal with them improperly (in a way that they would not relish). Interpreting Genesis 6:13, Rabbi Levi taught that "violence" (חָמָס, chamas) connotes idolatry, sexual immorality, and murder, as well as robbery. Reference to sexual immorality appears in Jeremiah 51:35, which says, "The violence done to me (חֲמָסִי, chamasi) and to my flesh (שְׁאֵרִי, she'eri) be upon Babylon" (and שְׁאֵר, she'er refers to sexual immorality, for example, in Leviticus 18:6). And reference to murder appears in Joel 4:19, which says, "for the violence (חָמָס, chamas) against the children of Judah, because they have shed innocent blood in their land." Interpreting God's words in Genesis 6:13, "I will destroy them with the earth," Rav Huna and Rabbi Jeremiah in Rav Kahana's name taught that the Flood washed away even the three handbreadths of the Earth's surface that a plough turns. It was as if a prince had a tutor, and whenever the prince did wrong, the king punished the tutor. Or it was as if a young prince had a nurse, and whenever the prince did wrong, the king punished the nurse. Similarly, God said that God would destroy the generation of the Flood along with the earth that nurtured them. Rabbi Isaac taught that God told Noah that just as a pair of birds (ken) cleansed a person with skin disease (as instructed in Leviticus 14:4–8), so Noah's Ark would cleanse Noah (so that he would be worthy to be saved from the Flood). Rabbi Yassa noted that in four places, Scripture uses the expression, "make for yourself (עֲשֵׂה לְךָ, oseh l'cha)." In three of those instances, God explained the material from which to make the thing, and in one God did not. Genesis 6:14 says, "Make for yourself an ark of gopher wood"; Numbers 10:2 says, "make for yourself two silver trumpets"; and Joshua 5:2 says, "make for yourself knives of flint." But Numbers 21:8 says merely, "make for yourself a fiery serpent" without further explanation. So Moses reasoned that a serpent is essentially a snake, and made the snake of copper, because in Hebrew, the word for copper (נְחֹשֶׁת, nechoshet) sounds like the word for snake (נְחַשׁ, nechash). Rav Adda taught that the scholars of Rav Shila interpreted "gopher wood" in Genesis 6:14 to mean mabliga (a resinous species of cedar), while others maintained it was golamish (a very hard and stone like species of cedar). While Genesis 6:14 tells that Noah's Ark had pitch "within and without", Exodus 2:3 tells that Jochebed daubed the Ark of the infant Moses "with slime and with pitch". A Tanna taught that the slime was inside and the pitch outside so that that righteous child would not have to smell the bad odor of the pitch. Reading God's words in Genesis 6:15, "And this is how you shall make it" to indicate that God pointed with God's finger, Rabbi Ishmael said that each of the five fingers of God's right hand appertain to the mystery of Redemption. Rabbi Ishmael said that God showed the little finger of the hand to Noah, pointing out how to make the Ark, as in Genesis 6:15, God says, "And this is how you shall make it." With the second finger, next to the little one, God smote the Egyptians with the ten plagues, as Exodus 8:15 (8:19 in the KJV) says, "The magicians said to Pharaoh, 'This is the finger of God. With the middle finger, God wrote the Tablets of Stone, as Exodus 31:18 says, "And He gave to Moses, when He had made an end of communing with him tables of stone, written with the finger of God." With the index finger, God showed Moses what the children of Israel should give for the redemption of their souls, as Exodus 30:13 says, "This they shall give half a shekel for an offering to the Lord." With the thumb and all the hand, God will in the future smite God's enemies (who Rabbi Ishmael identified as the children of Esau and Ishmael), as Micah 5:9 says, "Let your hand be lifted up above your adversaries, and let all your enemies be cut off." Rabbi Joḥanan interpreted the words, "A light (צֹהַר, tzohar) shall you make to the Ark," in Genesis 6:16 to teach that God instructed Noah to set therein luminous precious stones and jewels, so that they might give light as bright as noon (צָּהֳרָיִם, tzaharayim). The Gemara read the words, "and to a cubit shall you finish it upward," in Genesis 6:16 to ensure that thus would it stand firm (with the sides of the roof sloping, so that the rain would fall off it). Noting that Genesis 6:9 calls Noah "a man," a Midrash taught that wherever Scripture employs the term "a man," it indicates a righteous man who warned his generation. The Midrash taught that for 120 years (deduced from Genesis 6:3), Noah planted cedars and cut them down. When they would ask him what he was doing, he would reply that God had informed him that God was bringing a flood. Noah's contemporaries replied that if a flood did come, it would come only on Noah's father's house. Rabbi Abba taught that God said that one herald arose for God in the generation of the Flood—Noah. But they despised him and called him a contemptible old man. Similarly, Rabbi Jose of Caesarea read the words, "He is swift upon the face of the waters; their portion is cursed in the earth, he turns not by the way of the vineyards," in Job 24:18 to teach that the righteous Noah rebuked his contemporaries. Noah urged them to repent, or God would bring a deluge upon them and cause their bodies to float upon the water like gourds, reading Job 24:18 to say, "He floats lightly upon the face of the waters." Moreover, Noah told them that they would be taken as a curse for all future generations, as Job 24:18 says, "their portion is cursed." And Rabbi Jose of Caesarea taught that the words, "he turns not by the way of the vineyards," indicate that as the people worked in their vineyards, they asked Noah what prevented God from bringing the Flood at that moment. And Noah replied that God had one dear one, one dove, to draw out before God could bring the Flood. (That is, the aged Methuselah had to die first, so that he would not suffer the punishment of the Flood). And Rava interpreted the words of Job 12:5, "He that is ready to slip with his feet is as a stone despised in the thought of him that is at ease," to teach that when Noah rebuked them and spoke words as hard as fiery flints, they would deride him. They called Noah "old man," and asked him what the Ark was for. Noah replied that God was bringing a flood upon them. They asked with what God would flood the earth. If God brought a flood of fire, they said, they had a thing called alitha (that would extinguish fire). If God brought a flood of water up from the earth, they said, they had iron plates with which they could cover the earth (to prevent the water from coming up). If God brought a flood of water from heaven, they said, they had a thing called akob (or some say akosh) (that could ward it off). Noah replied that God would bring it from between the heels of their feet, as Job 12:5 says, "He is ready for the steps of your feet." A Baraita interpreted Job 12:5 to teach that the waters of the Flood were as hot and viscous as bodily fluids. And Rav Hisda taught that since it was with hot passion that they sinned, it was with hot water that they were punished. For Genesis 8:1 says, "And the water cooled" (יָּשֹׁכּוּ, yashoku, more often translated as 'abated'), and Esther 7:10 says, "Then the king's wrath cooled down" (שָׁכָכָה, shachachah). According to the Pirke De Rabbi Eliezer, Noah warned the generation of the Flood to turn from their evil deeds, so that God would not bring the Flood upon them. But they told Noah that if God brought the Flood, they were so tall that the waters would not reach up to their necks, and their feet could plug up the depths. So they placed their feet to close up all the depths. So God heated the waters of the deep so that they rose and burnt their flesh, and peeled off their skin, as Job 6:17 says, "What time they wax warm, they vanish; when it is hot, they are consumed out of their place." Reading God's words to Noah in Genesis 6:18, "But I will establish My covenant with you", a Midrash taught that God was telling Noah that he would need a covenant to ensure that the produce would not decay or rot on the Ark. Further, the Midrash taught, Noah needed a covenant to prevent giants from plugging the openings of the deep and seeking to enter the Ark, and to prevent additional lions from coming into the Ark. Rabbi Hiyya bar Abba explained that God was thus telling Noah that though he may have built the Ark, but for God's covenant, Noah could not have entered the Ark. Thus Noah's ability to enter the Ark at all was proof of the covenant God established with Noah in Genesis 6:18. Rabbi Hanan said in the name of Rabbi Samuel ben Isaac that as soon as Noah entered the Ark, God prohibited his family from cohabitation, saying in Genesis 6:18: "you shall come into the Ark, you, and your sons," speaking of them apart, and, "your wife, and your sons' wives," speaking of them apart. When Noah left the Ark, God permitted cohabitation to him again, saying in Genesis 8:16: "Go forth from the Ark, you and your wife," speaking of them together. Similarly, Rabbi Joḥanan deduced from the same sources that God had forbidden cohabitation for all the Ark's inhabitants. The Rabbis taught in a Baraita that three nonetheless cohabited in the Ark—the dog, the raven, and Ham—and they were all punished. Similarly, Rav Hisda asked how Noah knew (before the giving of Leviticus 11) which animals were clean and which were unclean. Rav Hisda explained that Noah led them past the Ark, and those that the Ark accepted (in multiples of seven) were certainly clean, and those that the Ark rejected were certainly unclean. Rabbi Abbahu cited Genesis 7:16, "And they that went in, went in male and female," to show that they went in of their own accord (in their respective pairs, seven of the clean and two of the unclean). Reading in Genesis 7:3 the command to take into the Ark "of the fowl also of the air, seven each," a Midrash hypothesized that the command might have meant seven of each kind of animal (three of one gender and four of the other). But then one of them would lack a mate. Hence the Midrash concluded that God meant seven males and seven females. Of course God did not need them, but they were to come (in the words of Genesis 7:3) "to keep seed alive upon the face of all the earth." Rabbi Simeon ben Yoḥai taught that because the generation of the Flood transgressed the Torah that God gave humanity after Moses had stayed on the mountain for 40 days and 40 nights (as reported in Exodus 24:18 and 34:28 and Deuteronomy 9:9–11, 18, 25; and 10:10), God announced in Genesis 7:4 that God would "cause it to rain upon the earth 40 days and 40 nights." Similarly, Rabbi Joḥanan taught that because the generation of the Flood corrupted the features that take shape after 40 days (in the womb), God announced in Genesis 7:4 that God would "cause it to rain upon the earth 40 days and 40 nights, and every living substance that I have made will I blot out." Reading in Genesis 7:4 that God said, "every living substance (יְקוּם, yekum) that I have made will I blot out," Rabbi Abin taught that this included the one who rose up (יָּקָם, yakam) against his brother—Cain. Rabbi Levi said in the name of Resh Lakish that God kept Cain's judgment in suspense until the Flood and then God swept Cain away. And thus Rabbi Levi read Genesis 7:23 to say, "And He blotted out every one that had arisen." Reading in Genesis 7:10 that "it came to pass, after seven days, that the waters of the Flood were upon the earth," the Gemara asked what the nature of these seven days was (that God delayed the Flood on their account). Rav taught that these were the days of mourning for Methuselah, and thus that lamenting the righteous postpones retribution. Another explanation is that during "the seven days" God reversed the order of nature (בְּרֵאשִׁית, bereishit) (established at the beginning of creation), and the sun rose in the west and set in the east (so that sinners might be shocked into repentance). Another explanation is that God first appointed for them a long time (the 120 years to which Genesis 6:3 alludes), and then a short time (a seven day grace period in which to repent). Another explanation is that during "the seven days," God gave them a foretaste of the world to come, so that they might know the nature of the rewards of which they were depriving themselves. A Midrash taught that God kept seven days of mourning before God brought the Flood, as Genesis 7:10 reports, "And it came to pass after the seven days, that the waters of the flood were upon the earth." The Midrash deduced that God was mourning by noting that Genesis 6:6 reports, "And it repented the Lord that He had made man on the earth, and it grieved Him (וַיִּתְעַצֵּב, vayitatzeiv) at His heart." And 2 Samuel 19:3 uses the same word to express mourning when it says, "The king grieves (נֶעֱצַב, ne'etzav) for his son." Rabbi Joshua and Rabbi Eliezer differed about when the events took place in Genesis 7:11, where it says, "In the sixth hundredth year of Noah's life, in the second month, on the seventeenth day of the month." Rabbi Joshua taught that the events of Genesis 7:11 took place on the seventeenth day of Iyar, when the constellation of the Pleiades sets at daybreak and the fountains begin to dry up. Because the generation of the Flood perverted its ways (from the way of creation), God changed for them the work of creation and made the constellation of the Pleiades rise at daybreak. God took two stars from the Pleiades and brought the Flood on the world. Rabbi Eliezer, however, taught that the events of Genesis 7:11 took place on the seventeenth of Cheshvan, a day on which the constellation of the Pleiades rises at daybreak, and the season when the fountains begin to fill. Because the generation of the Flood perverted its ways (from the way of creation), God changed for them the work of creation, and caused the constellation of the Pleiades to rise at daybreak. God took away two stars from it and brought the Flood on the world. If one accepts the view of Rabbi Joshua, then one can understand why Genesis 7:11 speaks of the "second month" (to describe Iyar, because Exodus 12:2 describes Nisan as the first month, and Iyar follows Nisan). If one accepts Rabbi Eliezer's view, the "second month" means the month that is second to the Day of Judgment (Rosh Hashanah, which Deuteronomy 11:12 recognizes as the beginning of a year when it says, "The eyes of the Lord are upon it (the Land of Israel) from the beginning of the year"). If one accepts Rabbi Joshua's view, the change in the work of creation was the change in the constellation and the waters. If one accepts Rabbi Eliezer's view, the Gemara asked what change there was in the natural order (as the constellation usually rose at that time and that time of year is usually the rainy season). The Gemara found the answer in the dictum of Rabbi Hisda, when he said that with hot passion they sinned, and with hot waters were they punished. The Rabbis taught in a Baraita that the Sages of Israel follow Rabbi Eliezer in dating the Flood (counting Rosh Hashanah as the beginning of the year) and Rabbi Joshua in dating the annual cycles (holding that God created the world in Nisan). The scholars of other peoples, however, follow Rabbi Joshua in dating the Flood as well. Rabbi Joḥanan taught that because the corruption of the generation of the Flood was great, their punishment was also great. Genesis 6:5 characterizes their corruption as great (רַבָּה, rabbah), saying, "And God saw that the wickedness of man was great in the earth." And Genesis 7:11 characterizes their punishment as great (רַבָּה, rabbah), saying, "on the same day were all the fountains of the great deep broken up." Rabbi Joḥanan reported that three of those great thermal fountains remained open after the Flood—the gulf of Gaddor, the hot springs of Tiberias, and the great well of Biram. the Ten Tribes, Tyre, a wanton empire, and the wicked of Gehinnom. The Gemara interpreted the words "every bird (צִפּוֹר, tzippor) of any winged (כָּנָף, kanaf) [species]" in Genesis 7:14. The Gemara read the word "bird" (צִפּוֹר, tzippor) here to refer only to clean birds, and "winged" (כָּנָף, kanaf) to include both unclean birds and grasshoppers. In a Baraita, Rabbi Eleazar of Modi'im interpreted Genesis 7:22, "Fifteen cubits upward did the waters prevail; and the mountains were covered." Rabbi Eleazar of Modi'im asked whether waters that measured fifteen cubits high on the mountains could also measure fifteen cubits in the valley. To do so, the waters would have to stand like a series of walls (terraced with the topography). And if so, the ark could not have come to rest on the top of the mountains. Rather, Rabbi Eleazar of Modi'im taught that all the fountains of the great deep came up first until the water was even with the mountains, and then the water rose fifteen more cubits. Reading in Genesis 7:22 that "all that was on the dry land died," the Gemara deduced that the fish in the sea did not die (apparently not having committed the transgressions that land animals had). The Tosefta taught that the Flood killed people before animals (as seen in the order of Genesis 7:23), because man sinned first (as shown in Genesis 6:5). Rabbi taught that, in conferring honor, the Bible commences with the greatest, in cursing with the least important. With regard to cursing, the Gemara reasoned that Rabbi must have meant the punishment of the Flood, as Genesis 7:23 says, "And He blotted out every living substance which was upon the face of the ground, both man and cattle," starting with the people before the cattle. Reading in Genesis 7:23 that "every living substance was destroyed that was upon the face of the ground"—people and animals alike—the Gemara asked how the beasts had sinned (to deserve this punishment). A Baraita on the authority of Rabbi Joshua ben Karha compared this to a father who set up a bridal canopy for his son, and prepared a banquet with every sort of food. But then his son died. So the father broke up the canopy, saying that he had prepared it only for his son. Now that the son was dead, the father had no need for a banquet. Thus God created the animals only for the benefit of people. Now that people had sinned, God had no need for the animals. The Gemara asked how Jews could be excluded from the "children of Noah," as Genesis 7:23 indicates that all humanity descended from Noah. The Gemara answered that since God singled out Abraham, Jews are considered descendants of Abraham.
Жаратылыс кітабы , 8 - тарау
Жаратылыс кітабының 8:7-де айтылған "ал ол бір қарғаны жіберді" деген сөзді оқып, Реш-Лакиш қарғаның Нұхқа қарсылық білдіргенін, Құдай да, Нұх та қарғаны жек көрген болуы керек деп үйретті. Құдайдың қарғаны жек көруіне дәлел – Құдай Нұхқа кемеге таза жаратылыстардың жеті жұбын сақтауды, ал лас жаратылыстардың тек екеуін (Леуіліктер кітабының 11:15-тарауында көрсетілгендей) сақтауды бұйырды. Нұхтың қарғаны жек көруіне дәлел – Нұх кемеде жеті жұбы бар жаратылыстарды қалдырып, екеуі ғана бар жаратылыстың біреуін жіберді. Егер ыстық немесе суық періштесі қарғаны жазаласа, әлем қарғаның түрін жоғалтар еді. Жаратылыс кітабының 8:8-тарауында көгершін туралы айтылғаннан рабби Иеремия таза құстың Киелі жандармен бірге кемеде өмір сүргенін түсіндірді. (Жаратылыс кітабының 8:7-тарауында "ол бір қарғаны жіберді" десе, ал 8:8-тарауында "ол көгершін жіберді" делінеді, яғни көгершін оныңмен бірге болды.) Сол сияқты, Жаратылыс кітабының 8:11-тарауында көгершін туралы оқығанда, "оның аузында зәйтүн жапырағы бар еді", рабби Элазар (немесе басқалары рабби Иеремия бен Элазар) көгершін Құдайға дұға етіп, зәйтүндей ащы болса да, Құдайдан берілген тамағының, балдай тәтті және адамнан (көгершін оған тәуелді болған) берілген тамақтан артық болуын тіледі. Бір мидрашта былай делінеді: Забур 142:8-де "Жанды түрмеден шығар" делінгенде, ол Нұхтың кемеде 12 ай тұтқынға алынуына қатысты, ал "Сен маған кеңпейіл боласың" делінгенде, ол Құдайдың Нұхқа көрсеткен кеңпейілділігіне қатысты, Құдай Жаратылыс кітабының 8:16-тарауында Нұхқа: "Кемеден шық" деді. Раввин Йоханан Жаратылыс кітабының 8:19-тарауындағы "Олар өз түрлеріне қарай кемеден шықты" деген сөздерді жануарлар жалғыз емес, отбасыларымен шыққанын түсіндірді. Хана бар Бизна раввині Ыбырайымның қызметшісі Елиезердің Нұхтың ұлы Шемнен Жаратылыс кітабының 8:19-тарауындағы осы сөздер туралы сұрағанын, Шемнен отбасының қалай өмір сүргенін сұрағанын үйретті. Шем олардың кемеде қиындыққа тап болғанын айтты. Олар күндіз тамақтанатын жануарларды күндіз, ал түнде тамақтанатын жануарларды түнде тамақтандырды. Бірақ Нұх хамелеонның не жегенін білген жоқ. Бір күні Нұх анарды кесіп жатқанда, одан құрт шығып, хамелеон жеп қойды. Содан бері Нұх хамелеонға арпа ұнтағынан тамақ дайындап, ұнтақта құрт пайда болғанда, хамелеон жей бастады. Арыстанға қызба сезім пайда болғандықтан, ол басқа жануарларды жемей, өзінің қорынан жеді. Нұх кемеде аваршина құсын (кейбіреулер оны феникс құсы дейді) тапты және оған тамақ керек пе деп сұрады. Құс Нұхтың тым көп жұмысы бар екенін көріп, оны мазаламауды өтінді. Нұх оған жауап ретінде Құдайдың құстың жойылып кетпеуін қалағанын айтты, себебі Әйүп кітабының 19:18-тарауында былай делінген: "Мен: "Мен ұямда өліп, күндерімді ұзартуға тиіспін" дедім". Рав Хуна Жаратылыс кітабының 8:20-тарауында Нұхтың барлық таза жануарлар мен құстардан тоғысқан құрбандықтар шалғанын айтқан Бараитадағы барлық жануарлар құрбандыққа жарамды екенін дәлелдеу үшін сілтеме жасады, себебі "жануар" (בְּהֵמָה, behemah) және "құс" (עוֹף, of) сөздері кез келген жануарды немесе құсты білдіреді, ал "жануар" (בְּהֵמָה, behemah) терминіне жабайы аңдар (חַיָה, hayyah) да кіреді. Раввин Ханина Жаратылыс кітабының 8:21-таравындағы "Жаратқан Ие дәмді хош иісті сезінді және: "Енді мен адам үшін жерді қарғамаймын" деді деген сөздерді келтірді, осылайша шарап ішкенде көңілі көтерілген адамдардың жаратушының кейбір қасиеттерін иеленгенін дәлелдеді. Рав Авира (немесе кейбіреулер рабби Йошуа бен Леви) жамандыққа деген бейімділіктің (yetzer hara) жеті аты бар екенін үйретті. Құдай Жаратылыс кітабының 8:21-тарауында оны "жамандық" деп атады, ол былай деді: "Адамның жүрегі бала кезінен-ақ жаман ойларға толы". Мұса оны Деутериономия кітабының 10:16-тарауында "сүндеттелмеген" деп атады, ол былай деді: "Жүрегіңнің қабығын сүндеттеңдер". Дәуіт Забур 51:12-де оны "ласты" деп атады; Сүлеймен Нақыл сөздер 25:21-22-де оны "дұшпан" деп атады; Ишая 57:14-де оны "аяққа тұрып алуға кедерілгі" деп атады; Езекиел 36:26-да Езекиел оны "тас" деп атады; Жоел 2:20-де оны "жасырылған" деп атады. Раввиндер Бараитада жамандыққа бейімділіктің көтеруге қиын екенін үйретті, себебі тіпті оның Жаратушысы Құдай да оны жаман деп атады, Жаратылыс кітабының 8:21-тарауында Құдай былай дейді: "Адамның жүрегінің құштарлығы бала кезінен-ақ жаман".
Reading "and he sent forth a raven" in Genesis 8:7, Resh Lakish taught that the raven gave Noah a triumphant retort, arguing that both God and Noah must have hated the raven. It was evident that God hated the raven because God commanded Noah to save seven pairs of the clean creatures on the Ark, but only two of the unclean (among which the raven counted itself under Leviticus 11:15). And it was evident that Noah hated the raven because Noah had left in the Ark the species of which there were seven pairs, and sent one of which there were only two. If the angel of heat or cold had smitten the raven, the world would have been missing the raven's kind. From the discussion of the dove in Genesis 8:8, Rabbi Jeremiah deduced that the clean fowl lived with the righteous people on the Ark. (Of the raven, Genesis 8:7 says, "he sent forth a raven." But of the dove, Genesis 8:8 says, "he sent forth a dove from him" indicating that the dove was with him.) Similarly, reading of the dove in Genesis 8:11, "and lo, in her mouth was an olive leaf," Rabbi Eleazar (or others say Rabbi Jeremiah ben Eleazar) taught that the dove prayed to God that God might let the dove's sustenance be as bitter as the olive but given by God, rather than sweet as honey and given by flesh and blood (upon whom the dove was therefore dependent). A Midrash taught that when Psalm 142:8 says, "Bring my soul out of prison," it refers to Noah's imprisonment 12 months in the Ark, and when Psalm 142:8 says, "for You will deal bountifully with me," it refers to God's bounty to Noah when God told Noah in Genesis 8:16, "Go forth from the Ark." Rabbi Joḥanan interpreted the words, "After their kinds they went forth from the Ark," in Genesis 8:19 to teach that the animals went out by their families, not alone. Rabbi Hana bar Bizna taught that Abraham's servant Eliezer once inquired of Noah's son Shem about these words in Genesis 8:19, asking Shem how his family managed. Shem replied that they had a difficult time in the Ark. During the day they fed the animals that usually fed by day, and during the night they fed those that normally fed by night. But Noah did not know what the chameleon ate. One day Noah was cutting a pomegranate, when a worm dropped out of it, and the chameleon ate it. From then on, Noah mashed up bran for the chameleon, and when the bran became wormy, the chameleon would eat. A fever struck the lion, so it lived off of its reserves rather than eating other animals. Noah discovered the avarshinah bird (some say the phoenix bird) lying in the hold of the Ark and asked it if it needed food. The bird told Noah that it saw that Noah was busy and decided not to give him any more trouble. Noah replied by asking that it be God's will that the bird not perish, as Job 19:18 says, "Then I said: 'I shall die with my nest, and I shall multiply my days as the phoenix.'" Rav Huna cited the report in Genesis 8:20 that Noah offered burnt offerings from every clean animal and bird to support the proposition in a Baraita that all animals were eligible to be offered, as the words "animal" (בְּהֵמָה, behemah) and "bird" (עוֹף, of) refer to any animal or bird, and the term "animal" (בְּהֵמָה, behemah) includes wild beasts (חַיָה, hayyah). Rabbi Haninah cited the report of Genesis 8:21 that "the Lord smelled the sweet savor; and said 'I will not again curse the ground any more for man's sake, for the proposition that those who allow themselves to be pacified when drinking wine possess some of the characteristics of the Creator. Rav Awira (or some say Rabbi Joshua ben Levi) taught that the Evil Inclination (yetzer hara) has seven names. God called it "Evil" in Genesis 8:21, saying, "the imagination of man's heart is evil from his youth." Moses called it "the Uncircumcised" in Deuteronomy 10:16, saying, "Circumcise therefore the foreskin of your heart." David called it "Unclean" in Psalm 51:12; Solomon called it "the Enemy" in Proverbs 25:21–22; Isaiah called it "the Stumbling Block" in Isaiah 57:14; Ezekiel called it "Stone" in Ezekiel 36:26; and Joel called it "the Hidden One" in Joel 2:20. The Rabbis taught in a Baraita that the Evil Inclination is hard to bear, since even God its Creator called it evil, as in Genesis 8:21, God says, "the desire of man's heart is evil from his youth."
Жаратылыс кітабы , 9 - тарау
Раввиндер Жаратылыс кітабының 9-аятын барлық адамдарға міндетті Нойдың жеті заңын түсіндірді: (1) әділет соттарын құру, (2) жалған құдайларға табынудан тыйылу, (3) құдайға қарсы сөйлеуден тыйылу, (4) ұятты істерден тыйылу, (5) қан төгуден тыйылу (Жаратылыс 9:6 қараңыз), (6) тонаудан тыйылу және (7) тірі жануардың етін жеуден тыйылу (Жаратылыс 9:4 қараңыз). Рабби Ханина оларға тірі жануардың қанын жеуге тыйым салынғанын үйретті. Рабби Леазар оларға жануарларды будандастыруға тыйым салынғанын үйретті. Рабби Симеон оларға сиқыршылық жасауға тыйым салынғанын үйретті. Рабби Йоханан оларға жануарларды кемсіртуге тыйым салынғанын үйретті. Рабби Асси Нойдың ұрпақтарына Ескі өсиеттің 18:10–11-тарауларында айтылған нәрселерді де істеуге тыйым салынғанын айтты: «Сендердің араларыңда ұлдары мен қыздарын отқа өткізетін, жұлдыжолға сенеді, баяндар, сиқыршылар, әйелдер, рухтармен сөйлесетін, некроманттар болмасын». Тосефта израильдіктерге Нойдың заңын бұзуға ешкімді жетелемеуді бұйырды. Рабби Шимон бен Элазар Жаратылыс 9:2-ден тіпті бір күндік баланың да кішкентай жануарларды қорқытатынын түсіндірді, бірақ тіпті Башанның алып Огтың мәйітін де құрттар мен егеуқұйрықтардан сақтау керек екенін айтты. Рабби Танум бен Ханилай кашрут заңдарын дәрігердің екі науқасты қарауға барған жағдайымен салыстырды, біреуінің жасайтынына, екіншісінің өлетініне үкім шығарды. Дәрігер жасайтынына тамақтану ережелерін берді, ал өлетініне не қаласа соны жеуге рұхсат берді. Осылайша, Құдай Жаратылыс 9:3-те болашақ өмірге лайық емес елдерге: «Тірі барлық жануар сіздерге тамақ болады» деді. Бірақ Израильге, Құдай болашақ өмірге лайық деп санаған елге, Құдай Леви 11:2-де: «Бұл сіздер жей алатын тірі жандар» деді. Гемара ана сүті ананың қанынан жасалса да, кошер екенін, бірақ Жаратылыс 9:4-ке сәйкес қан кошер емес екенін атап өтті. Мұны түсіндіру үшін Гемара Айуп 14:4-ке сілтеме жасады: «Таза емес нәрседен таза нәрсені кім шығара алады? Ол – тек Құдай ғана». Құдай қан сияқты таза емес нәрседен сүт сияқты таза нәрсені шығара алады. Барайтада Рабби Элазар Жаратылыс 9:5-тегі «Сенің өміріңнің қаныңды Мен талап етемін» деген сөздерді Құдай өз қанын төккендерден (өзіне қол жұмсау арқылы) жазасын (өмірден кейінгі өмірде) талап ететінін білдіреді деп түсіндірді. Сондай-ақ, Тосефта Жаратылыс 9:5–6-ға сілтеме жасап, біреу басқаға зиян келтіргені үшін жауапты болса, өзіне зиян келтіргені үшін де жауапты екенін айтты. Рабби Симеон бен Элазар рабби Хилпай бен Аграның атынан, ол рабби Йоханан бен Нуридің атынан, егер біреу шашын жұлып алса, киімін жыртып алса, ыдысын сындырса немесе ақшасын шашып жіберсе, онда ол құдайға құлшылық ететіндей болады деді. Мидраш Жаратылыс 9:5-тегі «Әрине (וְאַךְ, ve ach) сенің өміріңнің қаныңды талап етемін» деген сөздерді өзін-өзі өлтірген адамды да қамтиды деп түсіндірді. Бірақ Мидрашта өзін-өзі өлтірген адамды жазалау қағидасы Саул сияқты (филистиндерден құтылу үшін өзін-өзі өлтірген) немесе Ханания, Мишаил және Азария сияқты (Құдайдың есімін киелі ету үшін өмірлерін қауіпке тіккен) адамдарға қатысты қолданылмайды делінген, өйткені אַךְ, ach сөзі жалпы ережеге шектеу қояды. Рав Иуда Жаратылыс 9:5-тегі «Сенің өміріңнің қаныңды талап етемін» деген сөздерді тіпті бір судья да яһуди емес адамды соттай алатынын (Нойдың жеті заңы бойынша, «талап етемін» деген сөз жекеше түрінде айтылған) үйретті. Бір мидраш Жаратылыс 9:5-ті оқып, «барлық жануардың қолынан талап етемін», - деп, кісі өлтіруді жасырын жасаса, ешкім білмесе де, сот жазалай алмаса да, Құдай құрбанның қанын өтеп береді деп үйретеді. Рабби Акива Құдай бізді өз бейнесі бойынша жаратқаны, және Құдай бізге (Жаратылыс 9:6) өз бейнесі бойынша жаратқанын білдіргені, бұл Құдайдың бізге деген сүйіспеншілігінің тағы да зор іс-әрекеті екенін көрсетті. Рабби Акива сондай-ақ, кім қан төксе, ол Құдайдың бейнесін қорлайды деді. Рабби Элазар бен Азария мен Бен Аззай екеуі де балалы болмайтындар Құдайдың бейнесін төмендетеді деді. Бұл Құдайдың бізді Өзіне ұқсас етіп жаратқаны туралы ескертудің (Жаратылыс 9:6) және жемісті болып, көбейіңдер деген бұйрықтың (Жаратылыс 9:7) жақын болуынан көрінеді. Рав Ассидің атынан рабби Якуб бар Аха былай деді: Ибраһим Құдайдан: «Құдай Ыбырайымның ұрпақтарын да топан судан кейінгі ұрпақтар сияқты жоя ма?» деп сұрады. Рав Жақып бар Аха Рав Ассидің атынан Ибраһимнің 15:8-тараудағы «Уа, Раббым, Құдай, Мен оны қалай білемін?» деген сұрағы үлкен әңгіменің бір бөлігі болғанын айтты. Ибраһим Құдайға, егер оның ұрпақтары Құдайға қарсы күнә жасаса, Құдай оларға топан судан кейінгі ұрпақтарға (Жаратылыс 6–8-тарауларында) және шашырау ұрпақтарына (Жаратылыс 11:1–9-тарауларында) істегендей істей ме деп сұрады. Құдай Ибраһимге олай істемейтінін айтты. Содан кейін Ибраһим Құдайға (Жаратылыс 15:8-дегідей): «Мен оны қалай иемденемін?» деп сұрады. Құдай Ибраһимге (Жаратылыс 15:9-дағыдай): «Маған үш жасар мысық пен үш жасар ешкі алып кел» деп бұйырды (Ибраһим оларды Құдайға құрбан ететін). Ибраһим Құдайға құрбан арқылы кешірім табу осылайша, құрбандық орындары бар болғанда ғана жарамды екенін мойындады, бірақ Ибраһим Құдайға храм болмағанда оның ұрпақтарының тағдыры не болады деп сұрады. Құдай Ибраһимге оның ұрпақтары үшін бұрыннан Торада құрбандықтардың тәртібін бергенін, және олар оны оқығанда, Құдай оларды Құдайға шалиды деп есептейтін болады, және Құдай олардың барлық күнәларын кешіретін болады деп жауап берді. Рав Жақып бар Аха Рав Ассидің атынан мынаны айтты: егер Ма'амадот, ғибадатқа қатысатын миряндық израильдіктердің топтары болмаса, аспан мен жер тұра алмас еді. Рабби Мейр Құдай ешқашан дүниені сумен тасқынға түсірмейтінін (Жаратылыс 9:11) бірақ Содом мен Гоморраға салғандай от пен күкірт тасқыны келтіре алатынын үйретті. Мишна Құдайдың жаратылыс күнінің алтыншы күнінің кешкі сағатында жасаған он керемет нәрсесінің бірі Жаратылыс кітабының 9:13-тарауындағы радуга екенін үйретті. Рабби Йосеф пен Рабби Иуда радуганы еске алу аяттарын (Жаратылыс 9:15–16) бірге айту керек пе, әлде жеке айту керек пе деген мәселеде келіспеді. Гемара Құдайдың (Жаратылыс 9:13-тегідей) радуганы өз уәдесінің символы ретінде неге таңдағанын түсіндіруге көмектесті. Мишна өздерінің Жаратушының құрметіне немқұрайлы қарамайтындар үшін олардың жаралмағандары жақсы екенін үйретті. Рабби Абба бұл Мишнаны радугаға қарап тұратындарға қатысты айтты, ал Рав Иосиф оны құпияда жасалған қылмыстар жасағандарға қатысты айтты. Гемара радугаға қарап тұратындардың Құдайдың құрметін қорлағанын түсіндірді, өйткені Езекиіл 1:28 Құдайдың сыртқы түрін бұлттағы радугаға теңеді: «Бұлттағы радуга сияқты, оның айналасындағы жарық осылай болды. Бұл Құдайдың даңқының көрінісі болды». Осылайша, радугаға қарап тұратындар тікелей Құдайға қарағандай әрекет етеді. Сол сияқты, Рабби Иуда рабби Нахманидің сөзін жеткізіп, Езекиіл 1:28 Құдайдың сыртқы түрін радугаға теңегендіктен, радугаға қарау көзді зақымдайды деді. Талмуд Рав пен Рабби Шмуэльге жатқызылған екі түсіндірме жасады, Гамның Нойға қарғыс айтуының себебі. Бір түсіндірмеге сәйкес...
The Rabbis interpreted Genesis 9 to set forth seven Noahide laws binding on all people: (1) to set up courts of justice, (2) not to commit idolatry, (3) not to commit blasphemy, (4) not to commit sexual immorality, (5) not to commit bloodshed (see Genesis 9:6), (6) not to commit robbery, and (7) not to eat flesh cut from a living animal (see Genesis 9:4). Rabbi Hanina taught that they were also commanded not to consume blood from a living animal. Rabbi Leazar taught that they were also commanded not to cross breed animals. Rabbi Simeon taught that they were also commanded not to commit witchcraft. Rabbi Joḥanan taught that they were also commanded not to emasculate animals. And Rabbi Assi taught that the children of Noah were also prohibited to do anything stated in Deuteronomy 18:10–11: "There shall not be found among you any one that makes his son or his daughter to pass through the fire, one that uses divination, a soothsayer, or an enchanter, or a sorcerer, or a charmer, or one that consults a ghost or a familiar spirit, or a necromancer." The Tosefta instructed that Israelites should not tempt anyone to violate a Noahide law. Rabbi Shimon ben Eleazar deduced from Genesis 9:2 that even a one day old child scares small animals, but said that the corpse of even the giant Og of Bashan would need to be guarded from weasels and rats. Rabbi Tanhum ben Hanilai compared the laws of kashrut to the case of a physician who went to visit two patients, one whom the physician judged would live, and the other whom the physician judged would die. To the one who would live, the physician gave orders about what to eat and what not to eat. On the other hand, the physician told the one who would die to eat whatever the patient wanted. Thus, to the nations who were not destined for life in the World to Come, God said in Genesis 9:3, "Every moving thing that lives shall be food for you." But to Israel, whom God intended for life in the World to Come, God said in Leviticus 11:2, "These are the living things which you may eat." The Gemara noted the paradox that mother's milk is kosher even though it is a product of the mother's blood, which, due to Genesis 9:4, is not kosher. In explanation, the Gemara quoted Job 14:4: “Who can bring a pure thing out of an impure? Is it not the One?” For God can bring a pure thing, such as milk, out of an impure thing, such as blood. It was taught in a Baraita that Rabbi Eleazar interpreted the words of Genesis 9:5, "And surely your blood of your lives will I require," to mean that God will require retribution (in the Afterlife) from those who shed their own blood (by committing suicide). Similarly, the Tosefta cited Genesis 9:5–6 for the proposition that just as one is liable for injury done to another, so is one liable for injury done to oneself. And Rabbi Simeon ben Eleazar said in the name of Rabbi Hilpai ben Agra, which he said in the name of Rabbi Joḥanan ben Nuri, that if one pulled out one's own hair, tore one's own clothing, broke one's utensils, or scattered one's coins, in a fit of anger, it should be seen as if that person did an act of service for an idol. The Midrash also read Genesis 9:5, "And surely (וְאַךְ, ve ach) your blood of your lives will I require," to include one who strangles oneself. But the Midrash taught that the principle of retribution for suicide did not apply to one in the plight of Saul (who committed suicide to save himself from the Philistines) or one like Hananiah, Mishael, and Azariah (who risked their lives to sanctify God's name), as the word אַךְ, ach implies a limitation on the general rule. Rav Judah read the words of Genesis 9:5, "And surely your blood of your lives will I require," to teach that even a single judge could try a non Jew (under the seven Noahide laws, as "will I require" is stated in the singular). A Midrash read Genesis 9:5, "at the hand of every beast will I require it," to teach that when a murder is committed in secret, even if no one knows of it and a court cannot punish the murderer, still God will avenge the victim's blood. Rabbi Akiva said that it demonstrated the value of human beings that God created us in God's image, and that it was an act of still greater love that God let us know (in Genesis 9:6) that God had created us in God's image. And Rabbi Akiva also said that whoever spills blood diminishes the Divine image. Rabbi Eleazar ben Azariah and Ben Azzai both said that whoever does not have children diminishes the Divine image as demonstrated by proximity of the notice that God created us in God's image (Genesis 9:6) and the command to be fruitful and multiply (Genesis 9:7). Rabbi Jacob bar Aha said in the name of Rav Assi that Abraham asked God whether God would wipe out Abraham's descendants as God had destroyed the generation of the Flood. Rabbi Jacob bar Aha said in the name of Rav Assi that Abraham's question in Genesis 15:8, "O Lord God, how shall I know that I shall inherit it?" was part of a larger dialogue. Abraham asked God if Abraham's descendants should sin before God, would God do to them as God did to the generation of the Flood (in Genesis 6–8) and the generation of the Dispersion (in Genesis in Genesis 11:1–9). God told Abraham that God would not. Abraham then asked God (as reported in Genesis 15:8), "Let me know how I shall inherit it." God answered by instructing Abraham (as reported in Genesis 15:9), "Take Me a heifer of three years old, and a she goat of three years old" (which Abraham was to sacrifice to God). Abraham acknowledged to God that this means of atonement through sacrifice would hold good while a sacrificial shrine remained in being, but Abraham pressed God what would become of his descendants when the Temple would no longer exist. God replied that God had already long ago provided for Abraham's descendants in the Torah the order of the sacrifices, and whenever they read it, God would deem it as if they had offered them before God, and God would grant them pardon for all their iniquities. Rabbi Jacob bar Aha said in the name of Rav Assi that this demonstrated that were it not for the מעמדות, Ma'amadot, groups of lay Israelites who participated in worship as representatives of the public, then heaven and earth could not endure. Rabbi Meir taught that while it was certain that God would never again flood the world with water (Genesis 9:11), God might bring a flood of fire and brimstone, as God brought upon Sodom and Gomorrah. The Mishnah taught that the rainbow (of Genesis 9:13) was one of ten miraculous things that God created on the sixth day of creation at twilight on the eve of the Sabbath. Rabbi Jose and Rabbi Judah disagreed whether verses of remembrance referring to the rainbow (Genesis 9:15–16) needed to be said together or individually. The Gemara helped explain why (as Genesis 9:13 reports) God chose a rainbow as the symbol of God's promise. The Mishnah taught with regard to those who take no thought for the honor of their Maker, that it would have been better if they had not been born. Rabbi Abba read this Mishnah to refer to those who stare at a rainbow, while Rav Joseph said that it refers to those who commit transgressions in secret. The Gemara explained that those who stare at a rainbow affront God's honor, as Ezekiel 1:28 compares God's appearance to that of a rainbow: "As the appearance of the bow that is in the cloud in the day, so was the appearance of the brightness round about. This was the appearance of the likeness of the glory of the Lord." Thus, those who stare at a rainbow behave as if they were staring directly at God. Similarly, Rabbi Judah ben Rabbi Nahmani, the speaker for Resh Lakish, taught that because Ezekiel 1:28 compares God's appearance to that of a rainbow, staring at the rainbow harms one's eyesight. The Talmud deduced two possible explanations (attributed to Rav and Rabbi Samuel) for what Ham did to Noah to warrant Noah's curse of Canaan. According to one explanation, Ham castrated Noah, while the other says that Ham sexually abused Noah. The textual argument for castration goes this way: Since Noah cursed Ham by his fourth son Canaan, Ham must have injured Noah with respect to a fourth son, by emasculating him, thus depriving Noah of the possibility of a fourth son. The argument for abuse from the text draws an analogy between "and he saw" written in two places in the Bible: With regard to Ham and Noah, it was written, "And Ham the father of Canaan saw the nakedness of his father (Noah)"; while in Genesis 34:2, it was written, "And when Shechem the son of Hamor saw her (Dinah), he took her and lay with her and defiled her." Thus this explanation deduced that similar abuse must have happened each time that the Bible uses the same language.
Жаратылыс кітабы , 10 - тарау
Бір Бараита Жаратылыс 10:6-ны пайдаланып, Сандар 13:22-дегі «Хеврон Мысырдағы Соаннан жеті жыл бұрын салынған» деген сөздерді Хевронның Соаннан жеті есе құнарлы болғанын түсіндірді. Бараита «салынған» деген сөздің тікелей мағынасын қабылдамады, себебі Хам кіші ұлы Ханаанға (Хеврон оның жерінде орналасқан) үлкен ұлы Мизраимге (Соан оның жерінде орналасқан) үй салардан бұрын үй салмайды деп есептеді. Жаратылыс 10:6-да (туған тәртібімен болжамдап) «Хамның ұлдары: Куш, Мизраим, Пут және Ханаан» деп тізімделген. Бараита сондай-ақ, барлық елдердің ішінде Мысырдан құнарлысы жоқ екенін айтты, себебі Жаратылыс 13:10-да «Құдайдың бағындай, Мысыр елі сияқты» делінген. Мысырдағы ең құнарлы жер Соан еді, онда патшалар тұратын. Бүкіл Израильде Хевроннан тасқалы жер көп болған жоқ, сондықтан Патриархтар өліктерін сол жерге жерлеген, Жаратылыс 49:31-де айтылғандай. Бірақ тасқалы Хеврон гүлді Соаннан жеті есе құнарлы болды. Раб пен Самуил Жаратылыс 14:1-дегі Амрафелді Жаратылыс 10:8-де «жер бетіндегі батыр жауынгер» деп сипатталған Нымродпен теңестірді, бірақ оның нақты аты қандай екендігі туралы пікірлері екіұшты болды. Біреуі оның аты шын мәнінде Нымрод екенін, ал Жаратылыс 14:1-де оны Амрафел деп атау себебі – Ыбырайымды өртеуге бұйрық бергендігі (сондықтан Амрафел аты «ол айтты» (амар) және «ол лақты» (хипил) сөздерін көрсетеді) деді. Екіншісі оның шын аты Амрафел екенін, ал Жаратылыс 10:8-де оны Нымрод деп атау себебі – ол әлемді Құдайға қарсы көтеріліске бастап кеткендігі (сондықтан Нымрод аты «көтеріліс жасауға жетекшілік етті» (химрид) сөзін көрсетеді) деді.
A Baraita employed Genesis 10:6 to interpret the words "and Hebron was built seven years before Zoan in Egypt" in Numbers 13:22 to mean that Hebron was seven times as fertile as Zoan. The Baraita rejected the plain meaning of "built," reasoning that Ham would not build a house for his younger son Canaan (in whose land was Hebron) before he built one for his elder son Mizraim (in whose land was Zoan, and Genesis 10:6 lists (presumably in order of birth) "the sons of Ham: Cush, and Mizraim, and Put, and Canaan." The Baraita also taught that among all the nations, there was none more fertile than Egypt, for Genesis 13:10 says, "Like the garden of the Lord, like the land of Egypt." And there was no more fertile spot in Egypt than Zoan, where kings lived, for Isaiah 30:4 says of Pharaoh, "his princes are at Zoan." And in all of Israel, there was no more rocky ground than that at Hebron, which is why the Patriarchs buried their dead there, as reported in Genesis 49:31. But rocky Hebron was still seven times as fertile as lush Zoan. Rab and Samuel equated the Amraphel of Genesis 14:1 with the Nimrod whom Genesis 10:8 describes as "a mighty warrior on the earth," but the two differed over which was his real name. One held that his name was actually Nimrod, and Genesis 14:1 calls him Amraphel because he ordered Abraham to be cast into a burning furnace (and thus the name Amraphel reflects the words for "he said" (amar) and "he cast" (hipil)). But the other held that his name was actually Amraphel, and Genesis 10:8 calls him Nimrod because he led the world in rebellion against God (and thus the name Nimrod reflects the word for "he led in rebellion" (himrid)).
Жаратылыс кітабы , 11 - тарау
Раввин Леазар рабби Хосе бар Зимраның атынан тарату ұрпағының тарихын (Жаратылыс 11:1–9) Забур 59:12–13 сөздерімен бейнелегенін тапты: «Оларды өлтірме, әйтпесе халқым ұмытып қалады, оларды Өзіңнің күшіңмен адастырып жібер, және оларды құлат, уа, Раббым, біздің қалқанымыз, ауыздарының күнәсі үшін және еріндерінің сөздері үшін». Раввин Леазар рабби Хосе бар Зимраның атынан айтты, Израиль халқы Құдайдан: «Оларды [тарату ұрпағын] өлтірме, әйтпесе халқым ұмытып қалады» және олардан кейінгі ұрпақтар да ұмытып қалады деп сұрады. «Оларды Өзіңнің күшіңмен адастырып жібер» – оларды қуғынға салыңыз. «Оларды құлат» – мұнарадан жерге түсіріңіз. Бірақ біз үшін, Израиль деді, «Раббым біздің қалқанымыз болсын». «Аузының күнәсі үшін» – тарату ұрпағының күнәсі үшін, олар 1656 жыл сайын (Жаратылыстан Топан суға дейінгі уақыт) Аспанның ыдырап кетуін айтқан кезде (осылайша Құдайдың адамдардың зұлымдығы үшін Топан суды жібергенін мойындамады). Сондықтан олар Аспанға тіреулер жасау керек деді, солтүстікке біреуін, оңтүстікке біреуін, батысқа біреуін, ал шығысқа Бабыл мұнарасын. «Еріндерінің сөздері» – олардың «бір тілде» сөйлегендерін көрсетеді, Жаратылыс 11:1 хабарлайды. Тосефта Вавилон мұнарасының адамдары Құдай алдында тек Құдай оларға жақсылық жасағаны үшін (Жаратылыс 11:1–2) оларға бір тіл беріп, Шинарда қоныстануға мүмкіндік бергені үшін мақтан тұтқандықтан әрекет еткенін үйретті. Басқа жерде «қоныстану» сөзі «жеп-ішу» деген мағынаны білдіргені сияқты (Мысырдан шығу 32:6 қараңыз), осы жеп-ішу оларды мұнараны салуды қалағандықтарына итермеледі (Жаратылыс 11:4). Раввин Леви, немесе кейбір адамдар рабби Йонатан, Ұлы Ассамблеяның адамдарынан қалған дәстүрдің Киелі кітапта «және солай болды» немесе «және болды» (וַיְהִי, ва-йехи) термині қолданылғанда, Жаратылыс 11:2 сияқты, ол бақытсыздыққа нұсқау ететінін айтты, өйткені ва-йехи сөзін «уай, қиындық» деп түсіндіруге болады. Осылайша, Жаратылыс 11:2-дегі «және солай болды» сөздерінен кейін Жаратылыс 11:4-дегі «Келіңдер, өзімізге қала салалық» деген сөздер келеді. Гемара да Жаратылыс 6:1-нен кейін Жаратылыс 6:5; Жаратылыс 14:1-нен кейін Жаратылыс 14:2; Жошуа 5:13-нен кейін Жошуа 5:13-нің қалғаны; Жошуа 6:27-нен кейін Жошуа 7:1; 1 Самуил 1:1-нен кейін 1 Самуил 1:5; 1 Самуил 8:1-нен кейін 1 Самуил 8:3; 1 Самуил 18:14-нен кейін 1 Самуил 18:9; 2 Самуил 7:1-нен кейін 1 Патшалар 8:19; Рут 1:1-нен кейін Рут 1:1-нің қалғаны; және Естер 1:1-нен кейін Хаман мысалдарын келтіреді. Бірақ Гемара да Жаратылыс 1:5-тегі «Кеш болды, таң болды» сөздерін, сондай-ақ Жаратылыс 29:10 және 1 Патшалар 6:1-ді қарсы мысал ретінде келтіреді. Рав Аши ва-йехи кейде бақытсыздыққа, ал кейде бақытсыздыққа нұсқау ететінін, бірақ «күндері болғанда» деген тіркес әрқашан бақытсыздыққа нұсқау ететінін айтты. Осы тұжырымда Гемара Жаратылыс 14:1, Ишая 7:1, Еремия 1:3, Рут 1:1 және Естер 1:1-ді келтіреді. Раввин Йоханан рабби Элазардың ұлы, рабби Шимонның атынан былай деді: «Раввин Элазардың ұлы, рабби Йосеф Галилейлік аггадада айтқан сөздерін естігенде құлақтарыңды шұңқырдай етіп ашыңыз (оларды тыңдауға)». (Раввин Элазар осылай үйретті) Құдай Нимродқа ұлылық сыйлады, бірақ Нимрод (өзін кіші санамады, бірақ) Жаратылыс 11:4 сөздерімен «Келіңдер, өзімізге қала салалық» деді. Мишна тарату ұрпағының ақыретте үлесі жоқ екенін үйретті. Гемара олардың осы жазаға лайық болуы үшін не істегенін сұрады. Рав Шила академиясының ғалымдары олар мұнараны салуға, көкке өрлеуге және оны балтамен тіліп, суларының ағып шығуына тырысқанын айтты. Израиль академияларында олар осыған күлді, егер тарату ұрпағы осылай істеуге тырысса, олар мұнараны тауға салғандары жөн еді деп мәлімдеді. Раввин Йеремия бар Элазар тарату ұрпағы үш топқа бөлінгенін үйретті. Бір топ көкке өрлеуге және онда тұруға тырысты. Екінші топ көкке өрлеуге және санамсыздыққа табынуға тырысты. Ал үшінші топ өрлеуге және Құдаймен соғысуға тырысты. Құдай көкке өрлеуге және онда тұруға тырысқан топты шашыратып жіберді. Құдай көкке өрлеуге және Құдаймен соғысуға тырысқан топты маймылдарға, рухтарға, шайтандарға және түнгі демонға айналдырды. Көкке өрлеуге және санамсыздыққа табынуға тырысқан топқа Құдай Жаратылыс 11:9 сөздерімен: «Себебі Раббым бүкіл жердің тілін шатастырды» деп жауап берді. Барайтада рабби Натан тарату ұрпағының барлығы санамсыздыққа табынуға бейім болғанын айтты. Өйткені Жаратылыс 11:4 «өзімізге есім жасайық» дейді, ал Шығу 23:13 «басқа құдайлардың есімін атамаңыз» дейді. Рабби Натан «есім» сөзі Шығу 23:13-те санамсыздыққа табынуды білдіргендей, Жаратылыс 11:4-те де «есім» сөзі санамсыздыққа табынуды білдіреді деп қорытындылады. Рабби Йонатан мұнараның үштен бірі өртенді, үштен бірі жерге батып кетті, ал үштен бірі оның заманында тұрды деді. Рав мұнара атмосферасы ұмытылуға себеп болды деді. Рав Йосеф Вавилон және оның жанындағы Борсиф қалаларының екеуі де Таурат үшін жаман белгі екенін айтты, өйткені біреуі онда оқыған нәрсені тез ұмытып қалады. Рав Асси Борсиф есімінің «бос шұңқыр» (бор шафи) дегенді білдіретінін айтты, өйткені ол білімді толықтай жояды. Раввин Пинеас Вавилон жерінде қала мен мұнара салуға тастар болмағанын айтты. Сондықтан олар кірпіштерді пішіп, мұнараны жеті шақырым биіктікке дейін салды. Мұнараның шығыс және батыс жағында пандустар болды. Жұмысшылар кірпіштерді шығыс пандусымен көтеріп алып, адамдар батыс пандусымен түсті. Егер адам құлап өлсе, жұмысшылар оған мән бермеді, бірақ егер кірпіш құласа, олар отырып жылады, екінші кірпіш қашан келеді деп сұрады. Рав Шимон бар Йохай Жаратылыс 11:5-тегі «Раббым қала мен мұнараны көру үшін түсті» есебінің Құдайдың он рет түскенін хабарлайтын Таураттағы он мысалдың бірі екенін айтты. Рав Иуда және Рав Нехемья Жаратылыс 11:6-ны қалай түсіндіруге келіспеді: «Міне, олар бір халық, және олардың барлығы бір тілде сөйлейді; және олар осылай бастайды; және енді олар ниет еткеннің ешқайсысынан алыс қалмайды». Рав Иуда «Міне, олар бір халық, және олардың барлығы бір тілде сөйлейді» сөздерін халық біріккендіктен, егер олар тәубе еткен болса, Құдай оларды қабылдайтындығын білдіреді деп түсіндірді. Бірақ Рав Нехемья «олар бір халық, және олардың барлығы бір тілде сөйлейді» болғандықтан олар Құдайға қарсы шықты деп түсіндірді. Рав Абба бар Кахана Құдай оларға тәубе ету мүмкіндігін берді деді, өйткені Жаратылыс 11:6-дағы «және енді» сөзі тәубе етуді білдіреді, өйткені Құдайдың заңы 11:6 айтады: «Енді, Израиль, Раббыңнан сенің қандай талабы бар, одан басқа, Раббыңды қорқуың?» Бірақ Жаратылыс 11:6-ның келесі сөзі, «Жоқ», олардың жауабын хабарлайды. Содан кейін Жаратылыс 11:6-ның жалғасы Құдайдың жауабын хабарлайды: «Содан кейін олар ниет еткеннің ешқайсысынан алыс қалсын!»
Rabbi Leazar in the name of Rabbi Jose bar Zimra found the story of the generation of the Dispersion (reported in Genesis 11:1–9) reflected in the words of Psalm 59:12–13: "Slay them not, lest my people forget, make them wander to and fro by Your power, and bring them down, O Lord, our Shield, for the sin of their mouth, and the words of their lips." Rabbi Leazar told in the name of Rabbi Jose bar Zimra that the people of Israel asked God: "Slay them [the generation of Dispersion] not, lest my people forget" and the generations that followed them forget. "Make them wander to and fro by Your power"—cast them away. "And bring them down" from the top of their tower to the land. But for us, said Israel, may "The Lord be our shield." "For the sin of their mouth"—for the sin that the generation of the Dispersion uttered when they said that once in every 1,656 years (the time from the Creation to the Flood), the Firmament disintegrates (thus not recognizing that God unleashed the Flood because of human evil). Therefore, they said, people should make supports for the Firmament, one in the north, one in the south, one in the west, and the Tower of Babel in the east. "And the word of their lips" reflects that they said this to each other by virtue of the "one language" that Genesis 11:1 reports that they had. The Tosefta taught that the men of the Tower of Babel acted arrogantly before God only because God had been so good to them (in Genesis 11:1–2) as to give them a single language and allow them to settle in Shinar. And as usage elsewhere indicated that "settle" meant "eat and drink" (see Exodus 32:6), this eating and drinking was what led them to say (in Genesis 11:4) that they wanted to build the Tower. Rabbi Levi, or some say Rabbi Jonathan, said that a tradition handed down from the Men of the Great Assembly taught that wherever the Bible employs the term "and it was" or "and it came to pass" (וַיְהִי, wa yehi), as it does in Genesis 11:2, it indicates misfortune, as one can read wa yehi as wai, hi, "woe, sorrow." Thus, the words, "And it came to pass," in Genesis 11:2 are followed by the words, "Come, let us build us a city," in Genesis 11:4. And the Gemara also cited the instances of Genesis 6:1 followed by Genesis 6:5; Genesis 14:1 followed by Genesis 14:2; Joshua 5:13 followed by the rest of Joshua 5:13; Joshua 6:27 followed by Joshua 7:1; 1 Samuel 1:1 followed by 1 Samuel 1:5; 1 Samuel 8:1 followed by 1 Samuel 8:3; 1 Samuel 18:14 close after 1 Samuel 18:9; 2 Samuel 7:1 followed by 1 Kings 8:19; Ruth 1:1 followed by the rest of Ruth 1:1; and Esther 1:1 followed by Haman. But the Gemara also cited as counterexamples the words, "And there was evening and there was morning one day," in Genesis 1:5, as well as Genesis 29:10, and 1 Kings 6:1. So Rav Ashi replied that wa yehi sometimes presages misfortune, and sometimes it does not, but the expression "and it came to pass in the days of" always presages misfortune. And for that proposition, the Gemara cited Genesis 14:1, Isaiah 7:1, Jeremiah 1:3, Ruth 1:1, and Esther 1:1. Rabbi Joḥanan said in the name of Rabbi Eleazar the son of Rabbi Simeon that wherever you find the words of Rabbi Eleazar the son of Rabbi Jose the Galilean in an Aggadah, make your ear like a funnel (to receive the teaching). (Rabbi Eleazar taught that) God bestowed greatness on Nimrod, but Nimrod (did not humble himself, but) said, in the words of Genesis 11:4, "Come, let us build ourselves a city." The Mishnah taught that the generation of the dispersion has no portion in the world to come. The Gemara asked what they did to justify this punishment. The scholars of the academy of Rav Shila taught that they sought to build a tower, ascend to heaven, and cleave it with axes, that its waters might gush forth. In the academies of the Land of Israel, they laughed at this, arguing that if the generation of the dispersion had sought to do so, they should have built the tower on a mountain. Rabbi Jeremiah bar Eleazar taught that the generation of the dispersion split into three parties. One party sought to ascend to heaven and dwell there. The second party sought to ascend to heaven and serve idols. And the third party sought to ascend and wage war with God. God scattered the party that proposed to ascend and dwell there. God turned into apes, spirits, devils, and night demons the party that sought to ascend and wage war with God. As for the party that sought to ascend and serve idols, God responded, in the words of Genesis 11:9, "for there the Lord did confound the language of all the earth." It was taught in a Baraita that Rabbi Nathan said that the generation of the dispersion were all bent on idolatry. For Genesis 11:4 says, "let us make us a name," while Exodus 23:13 says, "and make no mention of the name of other gods." Rabbi Nathan reasoned that just as the word "name" indicates idolatry in Exodus 23:13, so does the word "name" in Genesis 11:4. Rabbi Jonathan taught that a third of the tower was burned, a third sank into the earth, and a third still stood at his time. Rav taught that the atmosphere of the tower caused forgetfulness. Rav Joseph taught that Babylon and the neighboring city of Borsif were both evil omens for the Torah, because one soon forgets one's learning there. Rabbi Assi said that the name "Borsif" means "an empty pit" (bor shafi), for it empties one of knowledge. Rabbi Phineas taught that the land of Babel had no stones with which to build the city and the tower. So they baked bricks until they built the tower seven miles high. The tower had ramps on its east and its west. Laborers took up the bricks on the eastern ramp, and people descended on the western ramp. If a man fell and died, the laborers paid him no heed, but if a brick fell, they sat and wept, asking when another brick would come in its stead. Rabbi Simeon bar Yoḥai taught that the report of Genesis 11:5 that "the Lord came down to see the city and the tower" was one of ten instances when the Torah reports that God descended. Rabbi Judah and Rabbi Nehemiah disagreed over how to interpret Genesis 11:6, “And the Lord said: ‘Behold, they are one people, and they have all one language; and this is what they begin to do; and now nothing will be withheld from them, which they purpose to do.’” Rabbi Judah interpreted the words, “Behold, they are one people, and they have all one language,” to mean that because the people lived in unity, if they had repented, God would have accepted them. But Rabbi Nehemiah explained that it was because “they are one people, and they have all one language,” that they rebelled against God. Rabbi Abba bar Kahana taught that God gave them an opportunity to repent, for the words “and now” in Genesis 11:6 indicate repentance, for Deuteronomy 11:6 says, “And now, Israel, what does the Lord your God require of you, but to fear the Lord your God.” But the next word of Genesis 11:6, “No,” reports their response. The continuation of Genesis 11:6, then reports God's reply, “Then let all that they purpose to do be withheld from them!”
Раввин Йоханан мұнаптардың Киелі кітаптан дәлелдер келтіріп, оларды бұрмалаған жерлерінде, жақын жердегі басқа бір жол оны жоққа шығаратынын айтты. Осылайша (мұнаптар Жаратылыс 11:7-дегі Құдайдың көптік санмен айтқанын сұрады): «Келіңдер, түсейік және олардың тілін шатастырайық». (Бірақ жақын жерде, Жаратылыс 11:5-те, Құдай жеке тұлғада айтылған): «Раббым қала мен мұнараны көру үшін түсті». Раввин Йоханан Құдайдың Жаратылыс 11:7-де (және басқа жерлерде) «келіңдер» деп көптік санмен айтқанының себебі, Құдай Өзінің Аспан Сарайымен кеңеспей ешбір іс жасайтыны жоқ екенін көрсету үшін екенін айтты. Рав Шимон Құдай Өзінің мәртебесінің тағына отырған 70 періштеге шақырды және «Түсейік және 70 ұлтты (әлемді құраған) және 70 тілді шатастырайық» деді. Рав Шимон бұл тұжырымды Жаратылыс 11:7-ден шығарды, онда Құдай «Түсейік» деді, «Мен түсем…» емес.
Rabbi Joḥanan taught that wherever heretics have taken Biblical passages as grounds for their heresy, another passage nearby provides the refutation. Thus (the heretics questioned the use of the plural regarding God in Genesis 11:7): "Come, let us go down and there confound their language." (But nearby, in Genesis 11:5, it says in the singular): "And the Lord came down to see the city and the tower." Rabbi Joḥanan taught that God says, "let us," in the plural in Genesis 11:7 (and elsewhere) to show that God does nothing without first consulting God's Heavenly Court. Rabbi Simeon told that God called to the 70 angels who surround the throne of God's glory and said, "Let us descend and let us confuse the 70 nations (that made up the world) and the 70 languages." Rabbi Simeon deduced this from Genesis 11:7, where God said, "Let us go down," not "I will go down." Rabbi Simeon taught that Deuteronomy 32:8, "When the Most High gave to the nations their inheritance," reports that they cast lots among them. God's lot fell upon Abraham and his descendants, as Deuteronomy 32:9 reports, "For the Lord's portion is his people; Jacob is the lot of his inheritance." God said that God's soul lives by the portion and lot that fell to God, as Psalm 16:6 says, "The lots have fallen to me in pleasures; yea, I have a goodly heritage." God then descended with the 70 angels who surround the throne of God's glory and they confused the speech of humankind into 70 nations and 70 languages. The Sages taught that the God who punished the generation of the Flood and the generation of the Dispersion would take vengeance on people who renege on their word after money has been paid. The Gemara asked what the name Babel (which can mean "to mix" or "confound," as in Genesis 11:9) connotes. Rabbi Joḥanan answered that the study of Scripture, Mishnah, and Talmud was intermingled (in the study reported in the Babylonian Talmud). The Mishnah observed that there were ten generations from Adam to Noah (enumerated in Genesis 5), to make known God’s long suffering; for all those generations kept on provoking God, until God brought upon them the waters of the Flood. And there were also ten generations from Noah to Abraham (enumerated in Genesis 11:10–26), to make known God’s long suffering; for all those generations kept on provoking God, until Abraham came and received the reward of all of them. The Mishnah taught that Abraham suffered ten trials and withstood them all, demonstrating how great Abraham's love was for God. The Avot of Rabbi Natan taught that two trials were at the time he was bidden to leave Haran, two were with his two sons, two were with his two wives, one was in the wars of the Kings, one was at the covenant between the pieces, one was in Ur of the Chaldees (where, according to a tradition, he was thrown into a furnace and came out unharmed), and one was the covenant of circumcision. Similarly, the Pirke De Rabbi Eliezer counted as the 10 trials (1) when Abraham was a child and all the magnates of the kingdom and the magicians sought to kill him (see below), (2) when he was put into prison for ten years and cast into the furnace of fire, (3) his migration from his father's house and from the land of his birth, (4) the famine, (5) when Sarah his wife was taken to be Pharaoh's wife, (6) when the kings came against him to slay him, (7) when (in the words of Genesis 17:1) "the word of the Lord came to Abram in a vision," (8) when Abram was 99 years old and God asked him to circumcise himself, (9) when Sarah asked Abraham (in the words of Genesis 21:10) to "Cast out this bondwoman and her son," and (10) the binding of Isaac. The Pirke De Rabbi Eliezer taught that the first trial was when Abram was born, and all the magnates of the kingdom and the magicians sought to kill him. Abram's family hid Abram in a cave for 13 years without seeing the sun or moon. After 13 years, Abram came out speaking the holy language, Hebrew, and he despised idols and held in abomination the graven images, and he trusted in God, saying (in the words of Psalm 84:12): "Blessed is the man who trusts in You." In the second trial, Abram was put in prison for ten years—three years in Kuthi, seven years in Budri. After ten years, they brought him out and cast him into the furnace of fire, and God delivered him from the furnace of fire, as Genesis 15:7 says, "And He said to him, 'I am the Lord who brought you out of the furnace of the Chaldees." Similarly, Nehemiah 9:7 reports, "You are the Lord the God, who did choose Abram, and brought him forth out of the furnace of the Chaldees." The third trial was Abram's migration from his father's house and from the land of his birth. God brought him to Haran, and there his father Terah died, and Athrai his mother. The Pirke De Rabbi Eliezer taught that migration is harder for a human than for any other creature. And Genesis 12:1 tells of his migration when it says, "Now the Lord said to Abram, 'Get out.'" The Gemara taught that Sarah was one of seven prophetesses who prophesied to Israel and neither took away from nor added anything to what is written in the Torah. (The other prophetesses were Miriam, Deborah, Hannah, Abigail, Huldah, and Esther.) The Gemara derived Sarah's status as a prophetess from the words, "Haran, the father of Milkah and the father of Yiscah," in Genesis 11:29. Rabbi Isaac taught that Yiscah was Sarah. Genesis 11:29 called her Yiscah (יִסְכָּה) because she discerned (saketah) by means of Divine inspiration, as Genesis 21:12 reports God instructing Abraham, "In all that Sarah says to you, hearken to her voice." Alternatively, Genesis 11:29 called her Yiscah because all gazed (sakin) at her beauty. The Pesikta de Rav Kahana taught that Sarah was one of seven barren women about whom Psalm 113:9 says (speaking of God), "He makes the barren woman to dwell in her house as a joyful mother of children." The Pesikta de Rav Kahana also listed Rebekah Rachel, Leah, Manoah's wife, Hannah, and Zion. The Pesikta de Rav Kahana taught that the words of Psalm 113:9, "He makes the barren woman to dwell in her house," apply, to begin with, to Sarah, for Genesis 11:30 reports that "Sarai was barren." And the words of Psalm 113:9, "a joyful mother of children," apply to Sarah, as well, for Genesis 21:7 also reports that "Sarah gave children suck." Rav Nahman said in the name of Rabbah bar Abbuha that the redundant report, "And Sarai was barren; she had no child," in Genesis 11:30 demonstrated that Sarah was incapable of procreation because she did not have a womb.
Жаратылыс кітабы , 6 - тарау
Бахья ибн Пакуда Жаратылыс 6:9-дағы «мүмін» (תָּמִים, tamim) сипаттамасын оқыды, ол адамның сыртқы және ішкі жаратылысын тең және Құдайға қызмет етуде дәйекті етуге ұмтылған адамды сипаттайды, сондықтан жүрек, тіл және мүшелердің куәлігі біріккен, бір-бірін қолдайды және растайды. Маймонид Құдай денесіз болғандықтан, көру сезімінен жоғары тұрады деп үйретті. Сондықтан, Жазбаларда Құдай «көрді» делінген кезде, мысалы, Жаратылыс 6:12-де: «Құдай жерді көрді, міне, ол бұзылды» деген сөз, Құдай көзге көрінетін нәрселерді қабылдайды дегенді білдіреді. Осылайша Маймонид «Құдай көрді» деген сөзді «Ол Құдайға аян болды» деп аудару дұрыс деп түсіндірді. Маймонид Киелі кітаптарда Құдай адаммен сөйлескенде, бұл түс немесе пайғамбарлық көрініс арқылы болды деп үйретті. Сондықтан Жаратылыс 6:13-те: «Құдай Нұхқа былай деді» деп, Нұхтың пайғамбар ретінде жариялаған болжамы баяндалады. Ыбырайым ибн Езраның жазғандарына қарағанда, Жаратылыс 6:18-де: «Мен Өз Одама бекітемін» делінген. Ибн Езраның тағы бір пікірінше, «Бірақ Мен орнатамын» деген сөз Құдай Өзінің сертін орындайды дегенді білдіреді. Ибн Езра сондай-ақ «ода» Жаратылыс 9:8–17-де Құдай аспанға жаңбырды орнатқан кезде жасаған одаға сілтеме жасайды деп үйретті. Ибн Езраның талдауын қарастырғаннан кейін Нахманид «Мен Өз Одама бекітемін» деген сөздердің мағынасы – Топан келгенде Құдайдың Нұхпен одасы бекітіледі, сондықтан ол және оның отбасы, сондай-ақ барлық жануарлардың жұбы кемеге кіріп, аман қалады, ал «ода» Құдайдың сөзі, себебі Құдай ешқандай шартсыз бір нәрсені белгілеп, оны орындайды. Нахманидтер сондай-ақ, каббала бойынша ода (בְּרִית, berit) мәңгілік екенін үйретті, бұл сөз Жаратылыс 1:1-ден алынған: «Бастапқыда Құдай (בָּרָא, bara) жаратты». Осылайша Құдай Нұхқа ода жасауды бұйырды. Маймонид Ыбырайымның дүниеге келгеніне дейін әлемде Құдайды таныған және білген адамдар өте аз болды деп үйретті, олардың ішінде Енох, Матусала, Нұх, Шем және Ебер болды. «Зохар» Мұсаны Нұхпен салыстырып, Мұса одан жоғары екенін анықтады. Құдай Мұсаға Шығу 32:10-да: «Енді Мені жалғыз қалдыр, Менің ашуым оларға қайнап, оларды жоқ қылайын, Мен сендерден үлкен ұлт жасаймын» деді. Мұса дереу Израильді өз пайдасы үшін тастап кете ала ма деп сұрады. Мұса (ғ.с.) пайғамбар (с.а.с.): «Егер сендер (Құдайдың халқы) болсаңдар, менің халқымды (яғни Израильді) өлтіргендеріңді айтып, оларға Нұхтың ұрпағына істегеніндей істеңдер» деп наразылық білдірді. Себебі Құдай Нұхқа: «Өзіңді және үйіңді Топаннан сақта!» деп бұйырғанда, Нұх өз ұрпағы үшін араласпады, керісінше, олардың қырылуына жол берді. Сондықтан Жазбаларда Топан суы Нұхтың суы деп аталады, Ишая 54:9 айтқандай: «Бұл су мен үшін Нұхтың суы сияқты». Осылайша Мұса халқы үшін жарылқау тіледі, және Құдай оларға шын мәнінде жарылқау көрсетті.
Baḥya ibn Paquda read the description "perfect" (תָּמִים, tamim) in Genesis 6:9 to describe one who aims to make one's exterior and interior selves equal and consistent in the service of God, so that the testimony of the heart, tongue, and limbs are alike and support and confirm each other. Maimonides taught that God, being incorporeal, is elevated above the use of a sense of sight. Thus, when Scripture says that God "sees"—as in Genesis 6:12, "And God saw the earth, and, behold, it was corrupt"—it means that God perceives visible things. Maimonides thus argued that "God
saw" would be more properly translated "it was revealed before God." Maimonides taught that whenever Scripture relates that God spoke to a person, this took place in a dream or in a prophetic vision. Thus Genesis 6:13, "And God said to Noah," reports a prophecy proclaimed by Noah acting as a prophet. Abraham ibn Ezra wrote that Genesis 6:18, "But I will establish My covenant," could be read to indicate that God had sworn earlier to Noah that he and his children would not die in the Flood, even though the text had not previously mentioned it. Alternatively, ibn Ezra taught that "But I will establish" meant that God would keep God's oath. Ibn Ezra also taught that the "covenant" alluded to the covenant that God would make when God set the rainbow in the sky in Genesis 9:8–17. After reviewing Ibn Ezra's analysis, Nachmanides argued that the expression, "And I will establish My covenant," meant that when the Flood came, God's covenant would be established with Noah so that he and his family and two of all the animals would come into the Ark and remain alive, and "covenant" meant God's word when God decrees something without any condition and fulfills it. Nachmanides also taught that by way of the Kabbalah, the covenant (בְּרִית, berit) is everlasting, the word being derived from Genesis 1:1, "In the beginning God created (בָּרָא, bara)." God thus commanded that the covenant exist and be with the righteous Noah. Maimonides taught that before Abraham's birth, only a very few people recognized or knew God in the world, among them Enoch, Methuselah, Noah, Shem, and Eber. The Zohar compared Moses to Noah and found Moses superior. For when God told Moses in Exodus 32:10, “Now therefore let me alone, that My anger may grow hot against them, and that I may consume them; and I will make of you a great nation,” Moses immediately asked whether he could possibly abandon Israel for his own advantage. Moses protested that the world would say that he had killed Israel and did to them as Noah did to his generation. For when God bade Noah to save himself and his household from the Flood, Noah did not intercede on behalf of his generation, but let them perish. It is for this reason that Scripture names the waters of the Flood after Noah, as Isaiah 54:9 says, “For this is as the waters of Noah to me.” Thus, Moses sought mercy for his people, and God indeed showed them mercy.
Жаратылыс 7 - тарау
Маймонидтің айтуынша, екі еврей есімі – אִישׁ, ish және אִישָׁהּ, ishah бастапқыда адамның «еркек» және «әйел» белгілерін көрсету үшін қолданылған, бірақ кейіннен олар жануарлар әлемінің басқа түрлерінің «еркек» және «әйел» белгілерін көрсету үшін де қолданыла бастады. Мысалы, Текжарғы 7:2-де: «Таза малдың әр түрінен жеті-жетіден алып, әрқайсысын жұбайымен бірге (אִישׁ וְאִשְׁתּוֹ, ish ve ishto) ал», – делінгенде, אִישׁ וְאִשְׁתּוֹ, ish ve ishto сөздері сол жануарлардың «еркек және әйел» белгілерін білдіреді. «Зохар» кітабында судың Израиль жеріне, яғни Иерусалимге тимегені айтылады.
Maimonides taught that although the two Hebrew nouns אִישׁ, ish, and אִישָׁהּ, ishah, were originally employed to designate the "male" and "female" of human beings, they were afterwards applied to the "male" and "female" of other species of the animal creation. Thus, in Genesis 7:2, "Of every clean beast you shall take seven and seven, each with his mate (אִישׁ וְאִשְׁתּוֹ, ish ve ishto)," the words אִישׁ וְאִשְׁתּוֹ, ish ve ishto mean "male and female" of those animals. The Zohar teaches that the waters did not touch the Land of Israel, that is, Jerusalem.
Жаратылыс кітабы , 8 - тарау
Жаратылыс 8:1-ді оқып, «Құдай Нұхты есіне алды», – деді Саадия Гаон, және Киелі кітаптарда адамзатты ауыр жағдайдан құтқаруды Құдайдың есіне түсіру ретінде бейнелеуді үйретті. Саадия, бұл аятта Құдайдың жаратылыстарын құтқарудан бас тартқанда «оны ұмыту» терминін қолдануға рұқсат етілмейтінін айтты. Мидраш ха-Нелам (Жасырын Мидраш) кітабында Нұх Кемеден шығып, айналасындағы қорқынышты қирауды көргенде, жылап, Құдайға жалбарынды. Құдай Нұхты ақымақ бағушы деп атады және Нұхтың неге тек сонда ғана шағымданғанын сұрады, ал Жаратылыс 7:1-де Құдай Нұхқа: «Мен сені осы ұрпақта Өзімнің алдымда адал көрдім» деді, немесе Жаратылыс 6:17-де Құдай Нұхқа: «Міне, Мен жер бетіне су тоқсанын келтіріп, барлық жанды жоямын» деді, немесе Жаратылыс 6:14-де Құдай Нұхқа: «Жұпар ағашынан сандық жаса» деді. Құдай Нұхқа осыларды әлемге қайырлылық тілеуі үшін айтты. Бірақ Нұх Кемеге мінгеннен кейін ғана құтқарылатынын естіп, Нұх Кеме жасап, өзін құтқарды! Содан кейін Нұх Құдайға дұға мен жалбарынумен жүз бұрды! Нұх қателігін түсінгенде, Жаратылыс 8:20 айтқандай, құрбандық шалды: «Нұх Иеге құрбандық тақ тұрғызып, таза малдың және таза құстың әр түлінен алып, құрбандық тағында күйдіріп шалды». Сондай-ақ, Мидраш ха-Нелам Нұхты кейіннен Израиль үшін туған адал батырлармен салыстырды. Нұх өзінің ұрпағын қорғамады және Ибраһимдей олар үшін дұға етпеді. Себебі Құдай Ибраһимге Жаратылыс 18:20-да «Содом және Гомордың айқайы зор» деді, сонымен бірге Жаратылыс 18:23-да «Ибраһим жақындап келіп, сөйледі». Ибраһим Құдайға қарсы сөздерін көбейтіп, егер онда он адал адам табылса, Құдай осы ұрпақты олар үшін кешіретінін сұрады. Ибраһим қалада Лут пен оның әйелі, қыздары мен күйеу балалары бар екенін санап, содан әрі жалбарынуды тоқтатты. Бахия ибн Пакуда Жаратылыс 8:21-дегі «Құдай Өзінің жүрегінде: «Құдай адамды Өзінің бейнесінде жаратты» және Жаратылыс 9:6-дағы сөздер Құдайдың дене мүшелері мен денесі бар екенін көрсетеді деп айтты. Жаратылыс 8:1-де «Құдай есіне алды», Жаратылыс 8:21-де «Құдай жағымды иіскеді», Жаратылыс 11:5-де «Құдай түсті» деген сөздер Құдайдың адам сияқты қозғалып, денелік әрекеттер жасайтынын көрсетеді. Бахия, адамдардың Құдайды антропоморфтық етуіне және оны адамдық қасиеттермен сипаттауына қажеттілік туғанын түсіндірді, осылайша тыңдаушылар Құдайды өздерінің саналарында түсіне алады. Осылай істегеннен кейін, адамдар мұндай сипаттамалар тек метафора екенін, ал шындық адам санасының қабілетінен тыс, биік және алыс екенін түсінеді. Бахия дана ойшылдарға осы терминдердің қабығын алып тастауға, олардың денелігін жоюға және саналарындағы қабілеттеріне сәйкес, шын мағынаға қадам-қадаммен көтерілуге кеңес берді. Бахия Құдайдың қасиеттерін сөзбе-сөз немесе денелік мағынада түсінуден сақ болу керектігін ескертті. Керісінше, олар біздің Құдайды білуге деген шұғыл қажеттілігіміздің салдарынан түсіну қабілетімізге сәйкес келетін метафоралар екенін білуіміз керек. Бірақ Құдай осы барлық қасиеттерден де ұлы және жоғары. Маймонид Жаратылыс 8:21-ді жамандыққа бейімділікке (yetzer ha ra) қатысты қарастырды. Маймонид үш терминнің – қарсылас (הַשָּׂטָן, ха шайтан), жамандыққа бейімділік (yetzer ha ra) және өлім періштесі – бірдей мәнін білдіретінін үйретті. Ал осы үшке жатқызылған іс-әрекеттер шындығында бір және сол агенттің іс-әрекеттері болып табылады. Маймонид еврейше «шайтан» сөзінің түбірі «сете» сөзімен бірдей, яғни «бұрылу» дегенді білдіреді, Мәтелдер 4:15-тегідей. Осылайша, қарсылас адамдарды тура жолдан бұрып, адастырады. Маймонид осы ой Жаратылыс 8:21-де де кездесетінін айтты: «Адамның жүрегіндегі ой-ниеті жастайынан жаман». Маймонид даналардың да адамдардың туғаннан-ақ жамандыққа бейімділікті алатынын айтқанын хабарлады, өйткені Жаратылыс 4:7 «күнә есіктің алдында жатыр» дейді, ал Жаратылыс 8:21 «Адамның жүрегіндегі ой-ниеті жастайынан жаман» дейді. Алайда, жақсылыққа бейімділік дамиды. Маймонид даналардың жамандыққа және жақсылыққа бейімділік туралы айтқанда, әр адамның оң және сол жағында екі періштемен бірге жүретінін айтатынын үйретті, бірі жақсы, бірі жаман.
Reading Genesis 8:1, “And God remembered Noah,” Saadia Gaon taught that Scripture designates the deliverance of the human world from a painful situation as a recollection on the part of God. Saadia argued that the verse does not permit the use of the term “forgetfulness” in connection with God's desisting from delivering God's creatures. The Midrash ha Ne'lam (The Midrash of the Concealed) told that when Noah left the Ark and saw the terrible destruction all around, he wept and cried out to God that God should have shown compassion for God's creatures. God called Noah a foolish shepherd and asked why Noah complained only then, and not when God told Noah in Genesis 7:1, “You have I seen righteous before Me in this generation”; or when in Genesis 6:17, God told Noah, “And I, behold, I do bring the flood of waters upon the earth, to destroy all flesh”; or when in Genesis 6:14, God told Noah, “Make an ark of gopher wood.” God told Noah those things so that Noah would seek compassion for the world. But as soon as Noah heard that he would be saved in the Ark, the evil of the world did not touch his heart. Noah built the Ark and saved himself! Now that the world had been destroyed, Noah opened his mouth before God with prayers and supplications! When Noah realized his mistake, he offered sacrifices, as Genesis 8:20 says, “And Noah built an altar to the Lord; and took of every clean beast, and of every clean fowl, and offered burnt offerings on the altar.” Similarly, the Midrash ha Ne'lam contrasted Noah with the righteous heroes who arose for Israel afterward. Noah did not shield his generation and did not pray for them as Abraham did for his. For as soon as God told Abraham in Genesis 18:20, “the cry of Sodom and Gomorrah is great,” immediately in Genesis 18:23, “Abraham drew near, and said.” Abraham countered God with more and more words until he implored that if just ten righteous people were found there, God would grant atonement to the generation for their sake. Abraham thought that there were ten in the city, counting Lot and his wife, his daughters and sons in law, and that is why he beseeched no further. Baḥya ibn Paquda noted that Genesis 8:21, "God said in His heart," and Genesis 9:6, "for God made man in His image," imply that God has physical form and body parts. And Genesis 8:1, "and God remembered"; Genesis 8:21, "and God smelled the pleasing aroma"; Genesis 11:5, "and God came down," imply that God moves and takes bodily actions like human beings. Baḥya explained that necessity brought people to anthropomorphize God and describe God in terms of human attributes so that human listeners could grasp God in their minds. After doing so, people can learn that such description was only metaphorical, and that the truth is too fine, too sublime, too exalted, and too remote from the ability and powers of human minds to grasp. Baḥya advised wise thinkers to endeavor to remove the husk of the terms and their corporeality and ascend in their minds step by step to reach the true intended meaning according to the power and ability of their minds to grasp. Baḥya cautioned that one must be careful not to take descriptions of God's attributes literally or in a physical sense. Rather, one must know that they are metaphors, geared to what we can grasp with our powers of understanding, because of our urgent need to know God. But God is infinitely greater and loftier than all of these attributes. Maimonides read Genesis 8:21 to refer to the evil inclination (yetzer ha ra). Maimonides taught that the three terms—the adversary (הַשָּׂטָן, ha satan), the evil inclination (yetzer ha ra), and the angel of death—all designate the same thing. And actions ascribed to these three are in reality the actions of one and the same agent. Maimonides taught that the Hebrew term שָּׂטָן, satan was derived from the same root as the word שְׂטֵה, seteh, "turn away," as in Proverbs 4:15, and thus implies the notion of turning and moving away from a thing. Thus, the adversary turns people away from the way of truth and leads them astray in the way of error. Maimonides taught that the same idea is contained in Genesis 8:21, "And the imagination of the heart of man is evil from his youth." Maimonides reported that the Sages also said that people receive the evil inclination at birth, for Genesis 4:7 says, "at the door sin crouches," and Genesis 8:21 says, "And the imagination of the heart of man is evil from his youth." The good inclination, however, is developed. Maimonides taught that the Sages refer to the evil inclination and the good inclination when they tell that every person is accompanied by two angels, one on the right side and one on the left, one good and one bad.
Жаратылыс кітабы , 9 - тарау
Бахья ибн Пакуда Құдайдың бар екендігіне дәлел ретінде, Алланың адамзатқа көрсеткен мол мейірімінен қауіпті жабайы жануарлардың адамдардан қорқу сезімін Алла бергенін айтты. Мысалы, Текбас 9:2-де: «Жер бетіндегі әрбір жануар сендерден қорқып, сендерге дүрсін береді» делінген. Саадия Гаон Текбас 9:6-ны оқып, «Кім адамның қанын төккен болса, оның қаны да адамның қолымен төгіледі» деген аятты түсіндірді. Оның түсіндіруінше, Қабыл Абылді өлтірген кезде судья мен куәгерлер болмағандықтан, оған өлім жазасы тағайындалмады.
Baḥya ibn Paquda argued that one proof in creation of God's existence is that out of God's abounding goodness to mankind, God put the fear of humans into dangerous wild creatures, as Genesis 9:2 says, "And the fear of you and the dread of you shall be upon every beast of the earth." Saadia Gaon read Genesis 9:6, "Whoso sheds man's blood, by man shall his blood be shed," to explain why the death penalty was not imposed on Cain for killing Abel, for at the time of that murder, neither judge or witnesses yet existed to impose the penalty.
Жаратылыс кітабы , 11 - тарау
Маймонид Киелі кітапта Құдайдың "төмен түсуі" туралы хабарланғанда, бұл Оның адамзатты жазалауға ниеттенгенін көрсетеді деп үйретті, мысалы, Төрелік кітабы 11:5, "Және Тәңір қарау үшін түсті"; Төрелік кітабы 11:7, "Төмен түсейік және олардың тілін шатастырайық"; және Төрелік кітабы 18:21, "Енді түсіп, көрейін".
Maimonides taught that when Scripture reports that God intended "to descend," it signals that God meant to punish humanity, as in Genesis 11:5, "And the Lord came down to see"; Genesis 11:7, "Let us go down and there confound their language"; and Genesis 18:21, "I will go down now and see."
Жаратылыс кітабы , 6 - тарау
Ефрем Шпейзер, Жаратылыс кітабының 6:5–8 тармақтарында Яхвист Топан судың себебін былай түсіндіргенін атап өтті: Құдай адамның зұлымдыққа тойтарыс бере алмауына «өкініп, жүрегінде қайғырды». Ал діни дерек көзі Жаратылыс кітабының 6:13 тармағында әлемнің тәртіпсіздікке толып, осылайша жойылғанын айтады. Жаратылыс кітабының 6:18, 7:7, 13 және 8:18 тармақтарында Нұхтың әйелінің аты аталмаса да, Кэрол Мейерс Киелі кітаптан кейінгі талқылауларда оған 103-тен астам түрлі есім берілгенін хабарлады.
Ephraim Speiser contrasted the reason for the Flood given by the Jahwist in Genesis 6:5–8—that God “regretted” with “sorrow in His heart” that man had not been able to master his evil impulses—with the reason given by the Priestly source in Genesis 6:13—that the world was lawless and thus had to be destroyed. Although the text does not name Noah's wife when it mentions her in Genesis 6:18; 7:7, 13; and 8:18, Carol Meyers reported that postbiblical discussions of the Genesis Flood story assigned her more than 103 different names.
Жаратылыс 7 - тарау
Шпейзер Жаратылыс кітабының 7:4, 12; 8:6, 10 және 12-тарауларын оқып, жаңбырдың 40 күн мен 40 түн жауып, судың 3 рет 7 күннен кейін тартылғанын, осылайша бүкіл су тасқыны 61 күнге созылғанын көрсетті. Ал Шпейзер дінбасылық дерек көзінен оқыған, оның күнтізбесі әдетте берілген айдың нақты күніне дейін толыққанды көрсетіледі, Жаратылыс 7:24-те судың 150 күн бойы ең биік деңгейде болғанын, ал Жаратылыс 7:11 және 8:14-те олардың жер бетінде бір жыл мен 11 күн қалғанын баяндады.
Speiser read Genesis 7:4, 12; 8:6, 10, and 12, to reflect the Jahwist's chronology that the rains came down 40 days and nights, and the waters disappeared after 3 times 7 days, the whole deluge lasting thus 61 days. Whereas Speiser read the Priestly source, whose calendar is typically detailed down to the exact day of the given month, to report in Genesis 7:24 that the waters held their crest for 150 days and to report in Genesis 7:11 and 8:14 that they remained on the earth one year and 11 days.
Жаратылыс кітабы , 9 - тарау
Мұса Мендельсон шіркеу мен мемлекетті салыстырып, «Тек қана адамды Өзінің бейнесінде жаратты» деген Жаратылыс кітабының 9:6-шы аятына сілтеме жасады. Мендельсонның пікірінше, үкімет пен діннің мақсаты – қоғамдық шаралар арқылы адам баласының осы өмірдегі және келер өмірдегі бақытын қамтамасыз ету. Екеуі де адамдардың сенімдері мен іс-әрекеттеріне, принциптері мен оларды қолдануға әсер етеді; мемлекет – адамдар арасындағы, немесе адамдар мен табиғат арасындағы қарым-қатынастарға негізделген ұғымдар арқылы, ал дін – адамдар мен Құдай арасындағы қарым-қатынастарға негізделген ұғымдар арқылы. Мемлекет адамдарды жердің мәңгілік балалары ретінде қарастырады, ал дін – оларды Жаратушының бейнесі ретінде қарастырады. Барух Спиноза Жаратылыс кітабының 9:13-шы аятындағы Құдайдың Нұхқа бұлтқа көктейгішін қоятыны туралы айтқан сөздерін, күн сәулесінің суда сынға ұшырап, шағылысуын бейнелеудің тағы бір тәсілі деп түсіндірді. Спиноза Құдайдың бұйрықтары мен жарлықтары, демек Құдайдың құдіреті – табиғат заңдылығының өзі деген қорытындыға келді. Сондықтан, кітапта қандай да бір оқиғаның Құдайдың немесе Оның еркімен болғаны айтылса, оны табиғат заңдары мен тәртібіне сәйкес деп түсіну керек, ал табиғаттың әрекеті уақытша тоқтаған немесе тәртібі бұзылған деген тұжырымға келмейміз.
Moses Mendelssohn alluded to Genesis 9:6, "in the image of God made He man," in comparing church and state. Government and religion, Mendelssohn asserted, have for their object the promotion, by means of public measures, of human felicity in this life and in the life to come. Both act upon people's convictions and actions, on principles and their application; the state, by means of reasons based on the relations between people, or between people and nature, and religion by means of reasons based on the relations between people and God. The state treats people as the immortal children of the earth; religion treats people as the image of their Creator. Baruch Spinoza explained the report of Genesis 9:13, in which God told Noah that God would set God's rainbow in the cloud, as but another way of expressing the refraction and reflection that the rays of the sun are subjected to in drops of water. Spinoza concluded that God's decrees and mandates, and consequently God's Providence, are merely the order of nature, and when Scripture describes an event as accomplished by God or God's will, we must understand merely that it was in accordance with the law and order of nature, not that nature had for a time ceased to act, or that nature's order was temporarily interrupted.
Жаратылыс кітабы , 10 - тарау
Спиноза Ыбырайым ибн Езраның бір қиындыққа сіңіп айтқанын атап өтті: Егер Ханаан, Тектес кітаптың 10-тарауының 19-тармағында көрсетілгендей, алғаш рет осы жерге қоныстанса, онда Ханаандықтар Мұса заманында да осы аумақтарды иеленген болуы керек. Спиноза, Тектес кітаптың 12-тарауының 6-тармағындағы "Сол кезде елде Ханаандықтар болды" деген фразаны жазған адамның, Ханаандықтар қуылған және енді жерді иеленбеген кезде, яғни Мұсаның қайтысынан кейін жазғанын қорытындылады. Спиноза Мұсаның Тораны жазбағанын, оны одан көп уақыт өткен соң өмір сүрген адам жазғанын, ал Мұса жазған кітаптың қазіргі кезге жеткен ешбір кітаптан өзгеше болғанын тұжырымдады.
Spinoza noted that Abraham ibn Ezra alluded to a difficulty by noting that if, as Genesis 10:19 indicates, Canaan first settled the land, then the Canaanites still possessed those territories during the time of Moses. Spinoza deduced that the person who wrote Genesis 12:6, "the Canaanite was then in the land," must thus have written at a time when the Canaanites had been driven out and no longer possessed the land, and thus after the death of Moses. Spinoza concluded that Moses did not write the Torah, but someone who lived long after him, and that the book that Moses wrote was something different from any now extant.
Саналы талдау
Құжаттық гипотезаны ұстанатын кейбір ғалымдар парашада төрт жекелеген дереккөздің бар екеніне дәлелдер табады. Осылайша, кейбір ғалымдар парашаны б.з.д. 10-шы ғасырда жазған Яхвист (кейде J деп қысқартылады) және б.з.д. 6-шы немесе 5-ші ғасырда жазған Діни дереккөздің (Priestly source) еңбектерінен құралған екі Топан су туралы әңгіменің біріктірілгенін қарастырады. Мұндай ғалымдардың бірі – Ричард Эллиот Фридман, Яхвистің Жаратылыс кітабының 7:1–5, 7, 16b–20, 22–23; 8:2b–3a, 6, 8–12, 13b және 20–22 аяттарына жатқызады. Ал Діни дереккөзден – Жаратылыс кітабының 6:9b–22; 7:8–16, 21, 20; 8:1–2a, 3b–5, 7, 13a және 14–19 аяттарын шығарды. Аяттардың ұқсас бөлінуін Wikiversity-дегі Құжаттық гипотезаға сәйкес Жаратылыс кітабының көрсетілімінен қараңыз. Фридман сондай-ақ Жаратылыс кітабының 6:9a-дағы кіріспе сөзді (кейде R деп қысқартылады) және Жаратылыс кітабының 7:6-да Нұхтың Топан су кезіндегі жасы туралы хабарламаны басқа бір дереккөзге жатқызады. Фридман Яхвистің Нұхтың масты болуы және Ханаанды қарғауы туралы Жаратылыс кітабының 9:18–27; Жаратылыс кітабының 10:8–19, 21 және 24–30 аяттарындағы шежірелерді; және Жаратылыс кітабының 11:1–9 аяттарындағы Вавилон мұнарасының оқиғасын да оған жатқызады. Ол Жаратылыс кітабының 9:1–17 аяттарындағы келісім шартты (rainbow covenant) және Жаратылыс кітабының 10:1b–7, 20, 22–23, 31–32; 11:27b–31 аяттарындағы шежірелерді Діни дереккөзбен байланыстырады. Жаратылыс кітабының 10:1a; 11:10a және 27a аяттарындағы кіріспе сөздерді және Жаратылыс кітабының 11:31b және 32b аяттарындағы Тарах туралы мәліметтерді Редакторға жатқызады. Ал Жаратылыс кітабының 11:11b–26 және 32a аяттарындағы Шемнің шежіресін басқа бір дереккөзбен байланыстырады. Алайда Гари Рендсбург Топан су оқиғасының Гилгамеш дастанымен көп ұқсастығы бар екенін атап өтеді. Оның пікірінше, бірнеше дереккөз Гилгамеш дастанынан алынған сюжеттік элементтерді тәуелсіз түрде іздеуі ықтимал емес. Осылайша, Рендсбург Топан су оқиғасы біртұтас жұмыс ретінде жазылған деп санайды.
Some scholars who follow the Documentary Hypothesis find evidence of four separate sources in the parashah. Thus some scholars consider the parashah to weave together two Flood story accounts composed by the Jahwist (sometimes abbreviated J) who wrote possibly as early as the 10th century BCE and the Priestly source who wrote in the 6th or 5th century BCE. One such scholar, Richard Elliott Friedman, attributes to the Jahwist Genesis 7:1–5, 7, 16b–20, 22–23; 8:2b–3a, 6, 8–12, 13b, and 20–22. And he attributes to the Priestly source Genesis 6:9b–22; 7:8–16, 21, 20; 8:1–2a, 3b 5, 7, 13a, and 14–19. For a similar distribution of verses, see the display of Genesis according to the Documentary Hypothesis at Wikiversity. Friedman also attributes to a late Redactor (sometimes abbreviated R) the introductory clause in Genesis 6:9a and to another source the report of Noah's age during the Flood in Genesis 7:6. Friedman also attributes to the Jahwist the account of Noah's drunkenness and the cursing of Canaan in Genesis 9:18–27; the genealogies in Genesis 10:8–19, 21, and 24–30; and the story of the Tower of Babel in Genesis 11:1–9. He attributes to the Priestly source the account of the covenant of the rainbow in Genesis 9:1–17 and the genealogies in Genesis 10:1b–7, 20, 22–23, 31–32; and 11:27b–31. He attributes to the Redactor introductory clauses in Genesis 10:1a; 11:10a and 27a and the account of Terah in Genesis 11:31b and 32b. And he attributes to another source the genealogy of Shem at Genesis 11:11b–26 and 32a. Gary Rendsburg, however, notes that the Flood story has many similarities with the Epic of Gilgamesh. He argues that several sources would be unlikely to track these plot elements from the Epic of Gilgamesh independently. Thus, Rendsburg argues that the Flood story was composed as a unified whole.
Литургияда
Жаратылыс 7:6–8:14-тегі Топан суға қатысты Құдайдың билігі Забур 29:10-да көрініс табады, бұл өз кезегінде Қабалат Шаббат дұғасының басында айтылатын алты Забурдың бірі, сондай-ақ Шаббат таңғы Тора оқылысының соңында Тора сандығына қайтарылғанда оқылады. Кейбір яһудилер Пиркей Авоттың 3-тарауын оқығанда, Құтқарылу мерекесі мен Рош-Хашана аралығындағы сенбі күні Жаратылыс 9:6-дағы «Құдай адамды Өзінің бейнесінде жаратты» деген сөздерді оқиды. Содан кейін олар Адамнан Топан суға дейінгі он ұрпақ және Нұхтан Ыбырайымға дейінгі он ұрпақ туралы (Жаратылыс 11:10–26-да тізімделген) талқылаумен кездеседі, осы Піркей Авоттың 5-тарауын оқығанда.
God's dominion over the Flood in Genesis 7:6–8:14 is reflected in Psalm 29:10, which is in turn one of the six Psalms recited at the beginning of the Kabbalat Shabbat prayer service and again as the Torah is returned to the Torah ark at the end of the Shabbat morning Torah service. Some Jews read the words "for in the image of God made He man" from Genesis 9:6 as they study chapter 3 of Pirkei Avot on a Sabbath between Passover and Rosh Hashanah. And then they encounter the discussion of the ten generations from Adam to the Flood and then the ten generations from Noah to Abraham (enumerated in Genesis 11:10–26) as they study chapter 5 of Pirkei Avot thereafter.
Парашамен байланыс
Перша мен хафтара екеуі де Құдайдың өсиетінің күшін көрсетеді. Парша мен хафтара екеуі де Құдайдың Нұхпен жерді су көтерілісі арқылы қайтадан жоймау туралы жасаған өсиетін баяндайды. Парша мен хафтарада Құдай адам баласының жасаған күнәсіне ашуланып, мойындағанын айтады. Құдайдың жазасынан кейін, Жаратылыс кітабының 9:11, 15-тараулары, Ышая кітабының 54:10 және 55:3-тарауларында "енді жоқ" (ло' 'од) деген сөздер қолданылады. Ышая кітабының 54:14-тарауындағы Израиль балаларының "адалдығы" Жаратылыс кітабының 6:9-тарауындағы Нұхтың өз заманында "адал" болғанымен үйлеседі.
The parashah and haftarah both tell the power of God's covenant. The parashah and the haftarah both report God's covenant with Noah never again to destroy the earth by flood. In the parashah and the haftarah, God confesses to anger at human transgression. In the wake of God's punishment, Genesis 9:11,15 and Isaiah 54:10 and 55:3 all use the words "no more" (lo' 'od). The "righteousness" of Israel's children in Isaiah 54:14 echoes that Noah is "righteous" in his age in Genesis 6:9.
Ежелгі
Атра Хасис. Месопотамия, біздің заманымызға дейінгі 18 ғасыр. Мысалы, В. Г. Ламберт пен А. Р. Миллардтың "Атра Хасис: Вавилондық тоқсан су туралы әңгіме". Уинона-Лейк, Индиана: Эйзенбраунс, 1999 жыл. Гилгамеш эпосы. 11-тақта. Месопотамия, біздің заманымызға дейінгі 14–11 ғасырлар. Мысалы, Джеймс Б. Притчард. "Ескі Келісімге қатысты ежелгі Таяу Шығыс мәтіндері", 93–95 беттер. Принстон: Принстон университетінің баспасы, 1969 жыл. Овидий. "Метаморфоздар", 1-кітап, 262–448-жолдар. Рим, 8 жыл. Мысалы, Овидий. "Метаморфоздар" (Джозеф Д. Ридтің түсіндірмесімен жабдықталған, 11–16 беттер, 404–05 беттер). Блумингтон, Индиана: Индиана университетінің баспасы, 2018 жыл. (тоқсан су).
Atra Hasis. Mesopotamia, 18th century BCE. In, e. g., W. G. Lambert and A. R. Millard, Atra Hasis: The Babylonian Story of the Flood. Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns, 1999. Epic of Gilgamesh. Tablet 11. Mesopotamia, 14th–11th century BCE. In e. g. James B. Pritchard. Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament, pages 93–95. Princeton: Princeton University Press, 1969. Ovid. Metamorphoses, book 1, lines 262–448. Rome, 8 CE. In, e. g., Ovid. Metamorphoses: The New, Annotated Edition. Translated by Rolfe Humphries, annotated by Joseph D. Reed, pages 11–16, 404–05. Bloomington, Indiana: Indiana University Press, 2018. (flood).
Киелі кітап
Жаратылыс 1:28 (көбейіп-өнімді болу); 19:23–29 (Құдайдың Содом мен Ғомораны қырып салуы); 35:11 (көбейіп-өнімді болу). Шығу 12:29–30 (Құдайдың Мысырдың тұңғыш ұлдарын қырып салуы). Ишая 54:9–10. Еремия 18:1–10; 23:3. Езекиел 9:4–6 (Құдайдың Иерусалимнің күнәкарларын қырып салуы); 14:20 (Нұхтың әділ тілекші ретіндегі рөлі).
Genesis 1:28 (to be fruitful); 19:23–29 (God's destruction of Sodom and Gomorrah); 35:11 (to be fruitful). Exodus 12:29–30(God's destruction of Egypt's firstborn). Isaiah 54:9–10. Jeremiah 18:1–10; 23:3. Ezekiel 9:4–6 (God's destruction of Jerusalem's sinners); 14:20 (Noah as righteous intercessor).
Раби емес ерте кезеңдері
Нұх кітабы. Иерусалим, б.з.б. 2 ғасырдың басында. Жаратылыс кітабының апокрифтері. Өлі теңіз шиыршықтары 1Q20. Исраил жері, б.з.б. 1 ғасыр. Геза Вермес, "Ағылшын тіліндегі Өлі теңіз шиыршықтарының толық жинағы", 448, 450–53 беттер. Нью-Йорк: Пингвин баспасы, 1997. Иосиф Флавий, "Иудейлердің тарихы" кітабының 1-тарауы, 3-тарау, 2–3, 5, 7–8-тармақтары; 4-тарауы, 1-тармағы; 6-тарауы, 1, 3–5-тармақтары. Шамамен 93–94 жылдар. Мысалы, "Иосиф Флавийдің еңбектері: толық және қысқартылмаған, жаңа жаңартылған басылым". Уильям Уистон аударған, 32–38 беттер. Пибоди, Массачусетс: Хендрикссон баспасы, 1987. Құран 3:33–34; 4:163; 6:84; 7:59–64; 9:70; 71:1–28. Арабия, 7 ғасыр.
The Book of Noah. Jerusalem, early 2nd century BCE. The Genesis Apocryphon. Dead Sea scroll 1Q20. Land of Israel, 1st century BCE. In Géza Vermes. The Complete Dead Sea Scrolls in English, pages 448, 450–53. New York: Penguin Press, 1997. Josephus, Antiquities of the Jews book 1, chapter 3, paragraphs 2–3, 5, 7–8 ; chapter 4, paragraph 1 ; chapter 6, paragraphs 1, 3–5. Circa 93–94. In, e. g., The Works of Josephus: Complete and Unabridged, New Updated Edition. Translated by William Whiston, pages 32–38. Peabody, Massachusetts: Hendrickson Publishers, 1987. Qur'an 3:33–34; 4:163; 6:84; 7:59–64; 9:70; 71:1–28. Arabia, 7th century.
Mishnah: Chagigah 2:1; Nedarim 3:11; Bava Metzia 4:2; Sanhedrin 10:3; Avot 3:14, 5:3, 6. Land of Israel, circa 200 CE. In, e. g., The Mishnah: A New Translation. Translated by Jacob Neusner, pages 330, 411–12, 537, 604–05, 680, 686. New Haven: Yale University Press, 1988. Tosefta: Demai 2:24; Shabbat 17:19; Rosh Hashanah 1:3, 2:14; Taanit 2:13; Yevamot 8:7; Sotah 3:6–10, 4:11, 10:3; Bava Kamma 9:31; Sanhedrin 13:6–7; Avodah Zarah 8:4–6. Land of Israel, circa 250 CE. In, e. g., The Tosefta: Translated from the Hebrew, with a New Introduction. Translated by Jacob Neusner, volume 1, pages 88–89, 425–26, 605, 616, 628, 712–13, 840–42, 848, 876; volume 2, pages 1008, 1291–93. Peabody, Massachusetts: Hendrickson Publishers, 2002. Sefer HaRazim, preface Late 3rd or early 4th centuries. In, e. g., Michael A. Morgan. Sepher Ha Razim: The Book of Mysteries, pages 17–19. Atlanta: Society of Biblical Literature, 1983. Sifra 34:1, 4; 35:2; 93:1; 99:5; 108:2; 109:3; 243:1. Land of Israel, 4th century CE. In, e. g., Sifra: An Analytical Translation. Translated by Jacob Neusner, volume 1, pages 211, 214–15, 219; volume 2, pages 87, 134, 173, 178; volume 3, page 286. Atlanta: Scholars Press, 1988. Jerusalem Talmud: Berakhot 40a, 45a; Pesachim 2a, 78b; Rosh Hashanah 2a, 22a; Taanit 4a, 7b; Megillah 12a, 18a; Moed Katan 17a; Yevamot 44a; Sotah 46b; Kiddushin 2a; Bava Metzia 13b; Sanhedrin 30a, 68a; Makkot 9a. Tiberias, Land of Israel, circa 400 CE. In, e. g., Talmud Yerushalmi. Edited by Chaim Malinowitz, Yisroel Simcha Schorr, and Mordechai Marcus, volumes 1, 18–19, 24–26, 28, 30, 37, 40, 42, 44–45, 49. Brooklyn: Mesorah Publications, 2005–2019. And in, e. g., The Jerusalem Talmud: A Translation and Commentary. Edited by Jacob Neusner and translated by Jacob Neusner, Tzvee Zahavy, B. Barry Levy, and Edward Goldman. Peabody, Massachusetts: Hendrickson Publishers, 2009. Genesis Rabbah 2:3; 4:6; 5:1; 6:4; 14:3; 16:6; 17:2; 22:3, 12; 23:3, 7; 24:3; 25:2; 26:1–4; 28:8; 30:1–38:14; 39:7; 42:4; 49:2; 50:8; 53:5. Land of Israel, 5th century. In, e. g., Midrash Rabbah: Genesis. Translated by Harry Freedman and Maurice Simon, volume 1, pages 16, 32, 35, 44, 112, 131–33, 181, 191, 194, 197, 200, 207, 209–12, 229, 233–312, 315, 346, 421–22, 439, 464; volume 2, pages 511, 522, 531, 546, 561, 612, 669, 689. London: Soncino Press, 1939. Leviticus Rabbah 17:5. Land of Israel, 5th century. In, e. g., Midrash Rabbah: Leviticus. Translated by Harry Freedman and Maurice Simon. London: Soncino Press, 1939. Babylonian Talmud: Berakhot 25b, 40a; Shabbat 31b, 109a, 113b, 137a, 150a, 151b; Eruvin 18a–b, 53a, 65a; Pesachim 3a, 54a; Yoma 9b–10a, 52b, 75a, 76a, 85a; Sukkah 52a; Rosh Hashanah 10b, 11b–12a; Taanit 19a, 27b; Megillah 9b, 10b, 14a, 17a, 31b; Moed Katan 25b; Chagigah 11b–12a, 16a; Yevamot 62a, 63b, 64b; Ketubot 8a, 77b, 112a; Sotah 12a, 34b, 45b; Kiddushin 13a, 30b; Bava Kamma 91b; Bava Metzia 44a, 106b; Bava Batra 16b, 74a, 123a; Sanhedrin 17a, 24a, 38b, 44a, 56a–57b, 58b–59b, 69b–70a, 72b, 84b, 91a, 100b, 108a–09a; Makkot 8b, 11a; Shevuot 36a; Avodah Zarah 5a–6a, 11b, 19a, 23b, 51a; Horayot 13a; Zevachim 108b, 113b, 115b–16a; Chullin 23a, 89a, 102a, 139b; Bekhorot 46b, 57a; Temurah 28b; Keritot 6b; Meilah 16a. Sasanian Empire, 6th century. In, e. g., Talmud Bavli. Edited by Yisroel Simcha Schorr, Chaim Malinowitz, and Mordechai Marcus, 72 volumes. Brooklyn: Mesorah Pubs., 2006.
Орта ғасырлар
Раши. Түсіндірме. Жаратылыс 6–11. Трой, Франция, 11 ғасырдың соңы. Мысалы, Рашиде. Тора: Рашидің түсіндірмесімен аударылған, түсіндірілген және ашықталған. Аударған және түсіндірген: Yisrael Isser Zvi Herczeg, 1-том, 65–114 беттер. Бруклин: Mesorah Publications, 1995. Ыбрайым ибн Езра. Тораға түсініктеме. 12 ғасырдың ортасы. Мысалы, Ibn Ezra's Commentary on the Pentateuch: Genesis (Берешит). Аударған және түсіндірген H. Norman Strickman және Arthur M. Silver, 98–148 беттер. Нью-Йорк: Menorah Publishing Company, 1988. Маймонид. Мишне Тора: Hilchot Avodat Kochavim V'Chukkoteihem (Жұлдыздарға табынудың заңдары және олардың ережелері), 1-тарау, халаха 2. Мысыр, шамамен 1170–1180 жылдар. Мысалы, Mishneh Torah: Hilchot Avodat Kochavim V'Chukkoteihem: Жұлдыздарға табынудың заңдары және олардың ережелері. Аударған Eliyahu Touger, 3-том, 16–21 беттер. Нью-Йорк: Moznaim Publishing, 1990. Маймонид. "Санқылғандарға арналған нұсқаулық", 1-бөлім, 6, 10, 47–48 тараулар; 2-бөлім, 41 тарау; 3-бөлім, 22 тарау. Каир, Мысыр, 1190 жыл. Мысалы, Moses Maimonides. The Guide for the Perplexed. Аударған Michael Friedländer, 19, 23, 63–65, 235–36, 298–99 беттер. Нью-Йорк: Dover Publications, 1956. Езекия бин Маноах. Hizkuni. Франция, шамамен 1240 жыл. Мысалы, Chizkiyahu ben Manoach. Chizkuni: Torah Commentary. Аударған және түсіндірген Eliyahu Munk, 1-том, 66–102 беттер. Иерусалим: Ktav Publishers, 2013. Нахманид. Тораға түсініктеме. Иерусалим, шамамен 1270 жыл. Мысалы, Ramban (Nachmanides): Commentary on the Torah: Genesis. Аударған Charles B. Chavel, 1-том, 105–63 беттер. Нью-Йорк: Shilo Publishing House, 1971. Midrash ha Ne'lam (Жасырын Мидраш). Испания, 13 ғасыр. Zohar Chadash, 20d–24a беттер. Салоника, 1597 жыл. Мысалы, The Zohar: Pritzker Edition. Аударған және түсіндірген Nathan Wolski, 10-том, 223–74 беттер. Стэнфорд, Калифорния: Stanford University Press, 2016. Zohar, 1-бөлім, 59b–76b беттер. Испания, 13 ғасырдың соңы. Мысалы, The Zohar. Аударған Harry Sperling және Maurice Simon, 1-том, 192–259 беттер. Лондон: Soncino Press, 1934. Мысалы, The Zohar: Pritzker Edition. Аударған және түсіндірген Daniel C. Matt, 1-том, 339–450 беттер. Стэнфорд, Калифорния: Stanford University Press, 2004. Бахья бен Ашер. Тораға түсініктеме. Испания, 14 ғасырдың басында. Мысалы, Midrash Rabbeinu Bachya: Torah Commentary by Rabbi Bachya ben Asher. Аударған және түсіндірген Eliyahu Munk, 1-том, 163–215 беттер. Иерусалим: Lambda Publishers, 2003. Ысақ бен Мұса Арама. Akedat Yizhak (Исақтың шалынуы). 15 ғасырдың соңы. Мысалы, Yitzchak Arama. Akeydat Yitzchak: Commentary of Rabbi Yitzchak Arama on the Torah. Аударған және қысқарған Eliyahu Munk, 1-том, 63–92 беттер. Нью-Йорк, Lambda Publishers, 2001.
Rashi. Commentary. Genesis 6–11. Troyes, France, late 11th century. In, e. g., Rashi. The Torah: With Rashi's Commentary Translated, Annotated, and Elucidated. Translated and annotated by Yisrael Isser Zvi Herczeg, volume 1, pages 65–114. Brooklyn: Mesorah Publications, 1995. Abraham ibn Ezra. Commentary on the Torah. Mid 12th century. In, e. g., Ibn Ezra's Commentary on the Pentateuch: Genesis (Bereshit). Translated and annotated by H. Norman Strickman and Arthur M. Silver, pages 98–148. New York: Menorah Publishing Company, 1988. Maimonides. Mishneh Torah: Hilchot Avodat Kochavim V'Chukkoteihem (The Laws of the Worship of Stars and their Statutes), chapter 1, halachah 2. Egypt, circa 1170–1180. In, e. g., Mishneh Torah: Hilchot Avodat Kochavim V'Chukkoteihem: The Laws of the Worship of Stars and their Statutes. Translated by Eliyahu Touger, volume 3, pages 16–21. New York: Moznaim Publishing, 1990. Maimonides. The Guide for the Perplexed, part 1, chapters 6, 10, 47–48; part 2, chapter 41; part 3, chapter 22. Cairo, Egypt, 1190. In, e. g., Moses Maimonides. The Guide for the Perplexed. Translated by Michael Friedländer, pages 19, 23, 63–65, 235–36, 298–99. New York: Dover Publications, 1956. Hezekiah ben Manoah. Hizkuni. France, circa 1240. In, e. g., Chizkiyahu ben Manoach. Chizkuni: Torah Commentary. Translated and annotated by Eliyahu Munk, volume 1, pages 66–102. Jerusalem: Ktav Publishers, 2013. Nachmanides. Commentary on the Torah. Jerusalem, circa 1270. In, e. g., Ramban (Nachmanides): Commentary on the Torah: Genesis. Translated by Charles B. Chavel, volume 1, pages 105–63. New York: Shilo Publishing House, 1971. Midrash ha Ne'lam (The Midrash of the Concealed). Spain, 13th century. In Zohar Chadash, pages 20d–24a. Salonika, 1597. In, e. g., The Zohar: Pritzker Edition. Translation and commentary by Nathan Wolski, volume 10, pages 223–74. Stanford, California: Stanford University Press, 2016. Zohar, part 1, pages 59b–76b. Spain, late 13th century. In, e. g., The Zohar. Translated by Harry Sperling and Maurice Simon, volume 1, pages 192–259. London: Soncino Press, 1934. And in, e. g., The Zohar: Pritzker Edition. Translation and commentary by Daniel C. Matt, volume 1, pages 339–450. Stanford, California: Stanford University Press, 2004. Bahya ben Asher. Commentary on the Torah. Spain, early 14th century. In, e. g., Midrash Rabbeinu Bachya: Torah Commentary by Rabbi Bachya ben Asher. Translated and annotated by Eliyahu Munk, volume 1, pages 163–215. Jerusalem: Lambda Publishers, 2003. Isaac ben Moses Arama. Akedat Yizhak (The Binding of Isaac). Late 15th century. In, e. g., Yitzchak Arama. Akeydat Yitzchak: Commentary of Rabbi Yitzchak Arama on the Torah. Translated and condensed by Eliyahu Munk, volume 1, pages 63–92. New York, Lambda Publishers, 2001.
Қазіргі заманғы
Исаак Абраванел. Тораға түсініктеме. Италия, 1492 және 1509 жылдар аралығында. Мысалы, Абарбанел: Тораға қатысты таңдалған түсініктемелер: 1-том: Береиш / Жаратылыс. Израиль Лазардың аудармасы мен түсіндірмесі, 54–81-беттер. Бруклин: CreateSpace, 2015 жыл. Обадия бен Якоб Сфорно. Тораға түсініктеме. Венеция, 1567 жыл. Мысалы, Сфорно: Тораға түсініктеме. Рафаэль Пельковиц аударған және түсіндірген, 40–61-беттер. Бруклин: "Месора" баспасы, 1997 жыл. Моше Альшич. Тораға түсініктеме. Сафед, шамамен 1593 жылы. Мысалы, Моше Альшич. Раввин Моше Альшиштың Тора туралы мидрашы. Елияху Мунк аударған және түсіндірген, 1-том, 62–91-беттер. Нью-Йорк, Ламбда баспасы, 2000 жыл. Менаше бен Исраил. "Ел татуластырушысы" (El Conciliador). Амстердам, 1632 жыл. Р. Манаса Бен Израильдің татуластырушысы: Киелі жазбалардағы қарама-қайшылықтарды татуластыру: оған түсіндірме жазбалар мен келтірілген авторитеттердің өмірбаянының ескертулері қосылған. Элиас Хиам Линдоның аудармасы, 31–35, 37–49-беттер. Лондон, 1842 жыл. "Набу Пресс" 2010 ж. қайта басып шығарған. Авраам Ехошуа Хешел. Тораға түсініктемелер. Краков, Польша, 17 ғасырдың ортасы. "Ханукат Хатора" деп жинақталған. Ханох Хенох Эрзон редакциялаған. Пьотрков, Польша, 1900 жыл. Авраам Ехошуа Хешелдің шығармасында. Ханукас Хатора: Рав Авраам Ехошуа Хешелдің Чумаш туралы мистикалық түсініктері. Авраам Перец Фридман аударған, 41–47-беттер. Саутфилд, Мичиган: Таргум Пресс/Фелдхайм баспасы, 2004 жыл. Томас Хоббс. Левиафан, 3-бөлім, 34-тарау, 38-тарау. Англия, 1651 жыл. К. Б. Макферсон редакциялаған қайта басып шығару, 430–31 және 486-беттер. Хармондсворт, Англия: "Пингвин классикасы", 1982 жыл. Барух Спиноза. "Теология және саясат" атты трактат, 6-шы, 8-ші тараулар. Амстердам, 1670 жыл. Мысалы, Барух Спиноза. Теологиялық саяси трактат. Самуэль Ширли аударған, 78–79, 106–07-беттер. Индианаполис: Hackett Publishing Company, екінші басылым, 2001 жыл. Хаим ибн Аттар. Ор ха Хаим. Венеция, 1742 жыл. Шайим бен Аттар. Ор Хахаим: Тораға түсініктеме. Елияху Мунк аударған, 1-том, 92–117-беттер. Бруклин: Ламбда баспасы, 1999 жыл. Мұса Мендельсон. Иерусалим, 1-тармақ. Берлинде, 1783 жыл. Иерусалим: немесе діни билік пен иудаизм туралы. Алан Аркуш аударған; кіріспе мен түсініктеме Александр Альтманн, 70-бет. Хановер, Нью-Гэмпшир: Брандейс университетінің баспасы, 1983 жыл. Мэри Шелли. Франкенштейн немесе Қазіргі Прометей, 15-тарау. Лондон: Лаккинтон, Хьюз, Хардинг, Мавор және Джонс, 1818 ж. (Түпнұсқада Жаратылыс 1:26–27; 5:1; және 9:6, Виктор Франкенштейнге былай дейді: "Құдай, қайырымдылықпен, адамды өзінің бейнесі бойынша әдемі және тартымды етіп жаратты; бірақ менің пішінім сенің лас үлгің, тіпті ұқсастығынан да қорқыныштырақ."). "Мария, жылама". АҚШ, 19 ғасыр. Эмили Дикинсон. 48- өлең (Бір рет, менің енді мазасыз көгершін). Шамамен 1858 жылы. 403- өлең (Қыс өте қысқа). 1862 жылы шамамен. 1473 өлең (Біз бір-біріміз туралы сөйлестік). 1879 жыл шамасында. "Эмили Дикинсонның толық өлеңдері" кітабында. Томас Х. Джонсон басқарған, 27, 192, 623-беттер. Нью-Йорк: Литтл, Браун және компания, 1960 жыл. Джордж Эллиот. Адам Беде, 30-тарау. Эдинбург және Лондон: Уильям Блэквуд және ұлдары, 1859 ж. Қайта басып шығарылған, мысалы, Кэрол А. Мартин редакциялаған, 295-бет. Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы, 2008 жыл. (Дина Сетке жазды, Жаратылыс 7:11-ді қайталап, "жаңбыр жауды, аспан терезелері қайтадан ашылды" деп жазды). Сэмюэл Дэвид Луццатто (Шадал). Тораға түсініктеме. Падуа, 1871 жыл. Мысалы, Сэмюэл Дэвид Луццатто. Тора түсіндірмесі. Елияху Мунк аударған және түсіндірген, 1-том, 100–36-беттер. Нью-Йорк: Ламбда баспасы, 2012 жыл. Малбим. Тора мен өсиеттер. Варшава, 1874–80. Мысалы, Малбимде: Раббену Меир Лейбуш бен Иехиил Мишель. Малбим: Раббину Меир Лейбуш бен Йехиел Мишель: Тораға түсініктеме. Zvi Faier аударған; Израиль: М. П. Пресс/Хиллель Пресс, 1982 жыл. Ехуда Арий Лейб Альтер. Сефат Емет. Гура Калвария (Гер), Польша, 1906 жылға дейін. "Ақиқат тілі: Сефат Еметтің Тора түсіндірмесі" кітабынан үзінді. Артур Грин аударған және түсіндірген, 13–17-беттер. Филадельфия: Еврей баспа қоғамы, 1998 жыл. 2012 жылы қайта басылған. Герман Коэн. Ақыл-ой діні: Иудаизмнің көздері. Симон Капланның кіріспесімен аударылған; Лео Штраустың кіріспе очерктері, 117–18-беттер, 181. Нью-Йорк: Унгарда, 1972 жыл. "Атланта: Scholars Press" баспасында қайта басылған, 1995 жыл. Бастапқыда басылып шыққан Religion der Vernunft aus den Quellen des Judentums. Лейпциг: Густав Фок, 1919 жыл. Бенно Якоб. Киелі кітаптың алғашқы кітабы: Жаратылыс. Эрнест Джейкоб пен Уолтер Джейкоб аударған, 48–84-беттер. Джерси-Сити, Нью-Джерси: KTAV баспасы, 1974 жыл. Бастапқыда басылып шыққан Das erste Buch der Tora, Genesis: Übersetzt und erklärt von Benno Jacob. Берлин: Schocken Verlag, 1934 жыл. Александр Алан Штайнбах. Саббат патшайымы: Пентатеухтің әр бөлігіне негізделген жасөсперімдерге арналған 54 Библиялық әңгіме. 4–7-беттер. Нью-Йорк: Behrman's Jewish Book House, 1936 жыл. Томас Манн. Жозеф және оның бауырлары. Джон Е. Вудс аударған, 5, 8–12, 15–16, 19–24, 35–36, 64, 68, 71, 73, 88–89, 107, 109, 154, 172, 183, 323–24, 333, 337, 339–41, 347, 355, 441–42, 447–48, 515, 547, 604–05, 715, 783, 806, 926-беттер. Нью-Йорк: Alfred A. Knopf, 2005 жыл. Бастапқыда басылып шыққан Joseph und seine Brüder. Стокгольм: Bermann Fischer Verlag, 1943 жыл. Умберто Кассуто. Жаратылыс кітабына түсініктеме: Екінші бөлім: Нойдан Ибрахимға дейін. Иерусалим, 1949 жыл. Израиль Авраамс аударған, 3–287-беттер. Иерусалим: The Magnes Press, The Hebrew University, 1964; 1974 жылы қайта басылған. Джей Макферсон. Ұсақ қайықшы. Оксфорд университетінің Канадалық баспасы, 1957 жыл. Якоб Хофтижер. "Нойдың мастығы туралы әңгімеге бірнеше ескертулер." Oudtestamentische Studiën, 12-том (1958): 22–27-беттер. Джеймс Франклин Армстронг. "Жаратылыс 6:16аα туралы сындық ескерту." Vetus Testamentum, 10-том, 1-нөмір (1960): 328–33-беттер. Джеймс Болдуин. От келесі жолы. 1963 жыл. Modern Library, 1995 ж. қайта басылған. Уолтер Оренштейн және Герц Франкель. Тора және дәстүр: еврей жастарына арналған Библиялық оқулық: 1-том: Береиш, 13–24-беттер. Нью-Йорк: Hebrew Publishing Company, 1964 жыл. Эфраим А. Спейзер. Жаратылыс: кіріспе, аударма және түсіндірмелер, 47–81-беттер. Нью-Йорк: Anchor Bible, 1964 жыл. Майкл С. Астур. "Сабта және Сабтека: Жаратылыс 10-дағы египеттік фараондардың есімдері." Journal of Biblical Literature, 84-том, 4-нөмір (1965): 422–25-беттер. Уолтер С. Олсон. "Ғылым Библиялық су тасқынына уақыт белгіледі ме?" Zygon, 2-том, 3-нөмір (1967): 274–78-беттер. Джеймс Барр. "Жаратылыс кітабындағы Құдайдың бейнесі - терминологияны зерттеу." Bulletin of the John Rylands Library, 51-том, 1-нөмір (1968): 11–26-беттер. Сэмюэл Ноа Крамер. "Тілдердің Вавилон мұнарасы": шумерлік нұсқасы." Journal of the American Oriental Society, 88-том, 1-нөмір (қаңтар-наурыз 1968): 108–11-беттер. В. Г. Ламберт және А. Р. Миллард. Atra–Ḫasīs: Шумерлік су тасқынының әңгімесі. Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы, 1969 жыл. Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns, 1999 ж. қайта басылған. Эуген Дж. Фишер. "Гилгамеш және Жаратылыс: су тасқынының әңгімесі контексте." Catholic Biblical Quarterly, 32-том, 3-нөмір (1970): 392–403-беттер. Дэвид Дж. А. Клайнс. "Адамдағы Құдайдың бейнесі." Tyndale Bulletin, 19-том (1968): 53–103-беттер. Фредерик В. Бассетт. "Нойдың жалаңаяқтығы және Ханаанның қарғысы: туысқа қатынас жағдайы?" Vetus Testamentum, 21-том, 2-нөмір (1971): 232–37-беттер. В. Малькольм Кларк. "Су тасқыны және патриархтар тарихының құрылымы." Zeitschrift für die Alttestamentliche Wissenschaft, 83-том, 2-нөмір (1971): 184–211-беттер. В. Малькольм Кларк. "Нойдың адалдығы." Vetus Testamentum, 21-том, 3-нөмір (1971): 261–80-беттер. Дэвид Дж. А. Клайнс. "Нойдың су тасқыны: I: су тасқынының әңгімесінің теологиясы." Faith and Thought, 100-том, 2-нөмір (1972–73): 128–42-беттер. Томас С. Хартман. "Шумерлік патшалар тізімі және Жаратылыс 5 және 11B туралы бірнеше ойлар." Journal of Biblical Literature, 91-том, 1-нөмір (наурыз 197...
Isaac Abravanel. Commentary on the Torah. Italy, between 1492 and 1509. In, e. g., Abarbanel: Selected Commentaries on the Torah: Volume 1: Bereishis/Genesis. Translated and annotated by Israel Lazar, pages 54–81. Brooklyn: CreateSpace, 2015. Obadiah ben Jacob Sforno. Commentary on the Torah. Venice, 1567. In, e. g., Sforno: Commentary on the Torah. Translation and explanatory notes by Raphael Pelcovitz, pages 40–61. Brooklyn: Mesorah Publications, 1997. Moshe Alshich. Commentary on the Torah. Safed, circa 1593. In, e. g., Moshe Alshich. Midrash of Rabbi Moshe Alshich on the Torah. Translated and annotated by Eliyahu Munk, volume 1, pages 62–91. New York, Lambda Publishers, 2000. Menasseh ben Israel. El Conciliador (The Conciliator). Amsterdam, 1632. In The Conciliator of R. Manasseh Ben Israel: A Reconcilement of the Apparent Contradictions in Holy Scripture: To Which Are Added Explanatory Notes, and Biographical Notices of the Quoted Authorities. Translated by Elias Hiam Lindo, pages 31–35, 37–49. London, 1842. Reprinted by, e. g., Nabu Press, 2010. Avraham Yehoshua Heschel. Commentaries on the Torah. Cracow, Poland, mid 17th century. Compiled as Chanukat HaTorah. Edited by Chanoch Henoch Erzohn. Piotrkow, Poland, 1900. In Avraham Yehoshua Heschel. Chanukas HaTorah: Mystical Insights of Rav Avraham Yehoshua Heschel on Chumash. Translated by Avraham Peretz Friedman, pages 41–47. Southfield, Michigan: Targum Press/Feldheim Publishers, 2004. Thomas Hobbes. Leviathan, part 3, chapters 34, 38. England, 1651. Reprint edited by C. B. Macpherson, pages 430–31, 486. Harmondsworth, England: Penguin Classics, 1982. Baruch Spinoza. Theologico Political Treatise, chapters 6, 8. Amsterdam, 1670. In, e. g., Baruch Spinoza. Theological Political Treatise. Translated by Samuel Shirley, pages 78–79, 106–07. Indianapolis: Hackett Publishing Company, 2nd edition, 2001. Chaim ibn Attar. Ohr ha Chaim. Venice, 1742. In Chayim ben Attar. Or Hachayim: Commentary on the Torah. Translated by Eliyahu Munk, volume 1, pages 92–117. Brooklyn: Lambda Publishers, 1999. Moses Mendelssohn. Jerusalem, § 1. Berlin, 1783. In Jerusalem: Or on Religious Power and Judaism. Translated by Allan Arkush; introduction and commentary by Alexander Altmann, page 70. Hanover, New Hampshire: Brandeis University Press, 1983. Mary Shelley. Frankenstein; or, The Modern Prometheus, chapter 15. London: Lackington, Hughes, Harding, Mavor, & Jones, 1818. (alluding to Genesis 1:26–27; 5:1; and 9:6, the creature tells Victor Frankenstein, “God, in pity, made man beautiful and alluring, after his own image; but my form is a filthy type of yours, more horrid even from the very resemblance.”). "Mary Don't You Weep." United States, 19th century. Emily Dickinson. Poem 48 (Once more, my now bewildered Dove). Circa 1858. Poem 403 (The Winters are so short —). Circa 1862. Poem 1473 (We talked with each other about each other). Circa 1879. In The Complete Poems of Emily Dickinson. Edited by Thomas H. Johnson, pages 27, 192, 623. New York: Little, Brown & Co., 1960. George Eliot. Adam Bede, chapter 30. Edinburgh and London: William Blackwood and Sons, 1859. Reprinted, e. g., edited by Carol A. Martin, page 295. Oxford: Oxford University Press, 2008. (Dinah writes Seth, paraphrasing Genesis 7:11, “the rains that have fallen, as if the windows of heaven were opened again”). Samuel David Luzzatto (Shadal). Commentary on the Torah. Padua, 1871. In, e. g., Samuel David Luzzatto. Torah Commentary. Translated and annotated by Eliyahu Munk, volume 1, pages 100–36. New York: Lambda Publishers, 2012. Malbim. The Torah and the Commandments. Warsaw, 1874–80. In, e. g., Malbim: Rabbenu Meir Leibush ben Yechiel Michel. Malbim : Rabbenu Meir Leibush ben Yechiel Michel : commentary on the Torah. Translated by Zvi Faier; Israel: M. P. Press/Hillel Press, 1982. Yehudah Aryeh Leib Alter. Sefat Emet. Góra Kalwaria (Ger), Poland, before 1906. Excerpted in The Language of Truth: The Torah Commentary of Sefat Emet. Translated and interpreted by Arthur Green, pages 13–17. Philadelphia: Jewish Publication Society, 1998. Reprinted 2012. Hermann Cohen. Religion of Reason: Out of the Sources of Judaism. Translated with an introduction by Simon Kaplan; introductory essays by Leo Strauss, pages 117–18, 181. New York: Ungar, 1972. Reprinted Atlanta: Scholars Press, 1995. Originally published as Religion der Vernunft aus den Quellen des Judentums. Leipzig: Gustav Fock, 1919. Benno Jacob. The First Book of the Bible: Genesis. Translated by Ernest Jacob and Walter Jacob, pages 48–84. Jersey City, New Jersey: KTAV Publishing House, 1974. Originally published as Das erste Buch der Tora, Genesis: Übersetzt und erklärt von Benno Jacob. Berlin: Schocken Verlag, 1934. Alexander Alan Steinbach. Sabbath Queen: Fifty four Bible Talks to the Young Based on Each Portion of the Pentateuch, pages 4–7. New York: Behrman's Jewish Book House, 1936. Thomas Mann. Joseph and His Brothers. Translated by John E. Woods, pages 5, 8–12, 15–16, 19–24, 35–36, 64, 68, 71, 73, 88–89, 107, 109, 154, 172, 183, 323–24, 333, 337, 339–41, 347, 355, 441–42, 447–48, 515, 547, 604–05, 715, 783, 806, 926. New York: Alfred A. Knopf, 2005. Originally published as Joseph und seine Brüder. Stockholm: Bermann Fischer Verlag, 1943. Umberto Cassuto. A Commentary on the Book of Genesis: Part Two: From Noah to Abraham. Jerusalem, 1949. Translated by Israel Abrahams, pages 3–287. Jerusalem: The Magnes Press, The Hebrew University, 1964; reprinted 1974. Jay Macpherson. The Boatman. Oxford University Press Canada, 1957. Jacob Hoftijzer. "Some Remarks to the Tale of Noah's Drunkenness." Oudtestamentische Studiën, volume 12 (1958): pages 22–27. James Franklin Armstrong. "A Critical Note on Genesis Vi 16aα." Vetus Testamentum, volume 10, number 1 (1960): pages 328–33. James Baldwin. The Fire Next Time. 1963. Reprinted Modern Library, 1995. Walter Orenstein and Hertz Frankel. Torah and Tradition: A Bible Textbook for Jewish Youth: Volume I: Bereishis, pages 13–24. New York: Hebrew Publishing Company, 1964. Ephraim A. Speiser. Genesis: Introduction, Translation, and Notes, pages 47–81. New York: Anchor Bible, 1964. Michael C. Astour. "Sabtah and Sabteca: Ethiopian Pharaoh Names in Genesis 10." Journal of Biblical Literature, volume 84, number 4 (1965): pages 422–25. Walter S. Olson. "Has Science Dated the Biblical Flood?" Zygon, volume 2, number 3 (1967): pages 274–78. James Barr. "The Image of God in the Book of Genesis—A Study of Terminology." Bulletin of the John Rylands Library, volume 51, number 1 (1968): pages 11–26. Samuel Noah Kramer. "The 'Babel of Tongues': A Sumerian Version." Journal of the American Oriental Society, volume 88, number 1 (January–March 1968): pages 108–11. W. G. Lambert and A. R. Millard. Atra–Ḫasīs: The Babylonian Story of the Flood. Oxford: Oxford University Press, 1969. Reprinted Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns, 1999. Eugene J. Fisher. "Gilgamesh and Genesis: The Flood Story in Context." Catholic Biblical Quarterly, volume 32, number 3 (1970): pages 392–403. David J. A. Clines. "The Image of God in Man." Tyndale Bulletin, volume 19 (1968): pages 53–103. Frederick W. Bassett. "Noah's Nakedness and the Curse of Canaan: A Case of Incest?" Vetus Testamentum, volume 21, number 2 (1971): pages 232–37. W. Malcolm Clark. "The Flood and the Structure of the Pre–patriarchal History." Zeitschrift für die Alttestamentliche Wissenschaft, volume 83, number 2 (1971): pages 184–211. W. Malcolm Clark. "The Righteousness of Noah." Vetus Testamentum, volume 21, number 3 (1971): pages 261–80. David J. A. Clines. "Noah's Flood: I: The Theology of the Flood Narrative." Faith and Thought, volume 100, number 2 (1972–73): pages 128–42. Thomas C. Hartman. "Some Thoughts on the Sumerian King List and Genesis 5 and 11B." Journal of Biblical Literature, volume 91, number 1 (March 1972): pages 25–32. H. Hirsch Cohen. The Drunkenness of Noah. Alabama: University of Alabama, 1974. Tikva Frymer Kensky. "What the Babylonian Flood Stories Can and Cannot Teach Us About the Genesis Flood." Biblical Archaeology Review, volume 4, number 4 (1974): pages 32–41. Isaac M. Kikawada. "The Shape of Genesis 11:1–9." In Rhetorical Criticism: Essays in Honor of James Muilenburg. Edited by Jared J. Jackson and Martin Kessler, pages 18–32. Pittsburgh: Pickwick, 1974. Albert L. Baumgarten. "Myth and Midrash: Genesis 9:20–29." In Christianity, Judaism and Other Greco Roman Cults: Studies for Morton Smith at Sixty: Part Three: Judaism Before 70. Edited by Jacob Neusner, pages 55–71. Leiden: Brill Academic Publishers, 1975. Robert E. Longacre. "The Discourse Structure of the Flood Narrative." In Society of Biblical Literature Abstracts and Seminar Papers, 1976, pages 235–62. David L. Petersen. "The Yahwist on the Flood." Vetus Testamentum, volume 26, number 4 (1976): pages 438–46. Tikva Frymer Kensky. "The Atrahasis Epic and Its Significance for Our Understanding of Genesis 1–9." Biblical Archaeologist, volume 40, number 4 (1977): pages 147–55. Gerhard Larsson. "Chronological Parallels Between the Creation and the Flood." Vetus Testamentum, volume 27, number 4 (1977): pages 490–92. Bernhard W. Anderson. "Babel: Unity and Diversity in God's Creation." Currents in Theology and Mission, volume 5, number 2 (1978): pages 69–81. Peter C. Craigie. The Problem of War in the Old Testament, page 73. Grand Rapids, Michigan: William B. Eerdmans Publishing Company, 1978. Gerhard F. Hasel. "The Genealogies of Gen 5 and 11 and Their Alleged Babylonian Background." Andrews University Seminary Studies, volume 6 (1978): pages 361–74. Robert B. Laurin. "The Tower of Babel Revisited." In Biblical and Near Eastern Studies: Essays in Honor of William Sanford La Sor. Edited by Gary A. Tuttle, pages 142–45. Grand Rapids: Eerdmans, 1978. Gordon J. Wenham. "The Coherence of the Flood Narrative." Vetus Testamentum, volume 28, number 3 (1978): pages 336–48. Dale S. DeWitt. "The Historical Background of Genesis 11:1–9: Babel or Ur?" Journal of the Evangelical Theological Society, volume 22, number 1 (1979): pages 15–26. Mulford Q. Sibley. "Political Science, Moses, and Ancient Hebrew Thought." The Western Political Quarterly, volume 32, number 2 (June 1979): pages 148–49. Nahum M. Sarna. "The 'Tower of Babel' as a Clue to the Redactional Structuring of Primeval History [Gen. 1–11:9]." In The Bible World: Essays in Honor of Cyrus H. Gordon. Edited by Gary Rendsburg, Ruth Adler, Milton Arfa, and Nathan H. Winter, pages 211–19. New York: Ktav, 1980. Rosemary Courtney. "Noah's Flood." ETC: A Review of General Semantics, volume 38, number 3 (Fall 1981): pages 269–71. Nehama Leibowitz. Studies in Bereshit (Genesis), pages 59–108. Jerusalem: The World Zionist Organization, 1981. Reprinted as New Studies in the Weekly Parasha. Lambda Publishers, 2010. Walter Brueggemann. Genesis: Interpretation: A Bible Commentary for Teaching and Preaching, pages 73–104. Atlanta: John Knox Press, 1982. Cyrus H. Gordon. "Ebia and Genesis 11." In A Spectrum of Thought: Essays in Honor of Dennis Kinlaw. Edited by Michael L. Peterson, pages 125–34. Wilmore, Kentucky: Francis Asbury Publishing, 1982. Jack P. Lewis. "Noah and the Flood: In Jewish, Christian, and Muslim Tradition." Biblical Archaeologist, volume 47, number 4 (December 1984): pages 224–39. Elie Wiesel. "Noah's Warning." Religion & Literature, volume 16, number 1 (winter 1984): pages 3–20. In Sages and Dreamers: Biblical, Talmudic, and Hasidic Portraits and Legends, pages 19–34. New York: Summit Books, 1991. Isaac M. Kikawada and Arthur Quinn, Before Abraham Was: The Unity of Genesis 1–11. Nashville: Abingdon, 1985. Pinchas H. Peli. Torah Today: A Renewed Encounter with Scripture, pages 7–10. Washington, D. C.: B'nai B'rith Books, 1987. Louis H. Feldman. "Josephus' Portrait of Noah and Its Parallels in Philo, Pseudo Philo's 'Biblical Antiquities,' and Rabbinic Midrashim." Proceedings of the American Academy for Jewish Research, volume 55 (1988): pages 31–57. Lloyd R. Bailey. Noah: The Person and Story in History and Tradition. University of South Carolina Press, 1989. Marc Gellman. Does God Have a Big Toe? Stories About Stories in the Bible, pages 27–45. New York: HarperCollins, 1989. Rolf Rendtorff. "'Covenant' as a Structuring Concept in Genesis and Exodus." Journal of Biblical Literature, volume 108, number 3 (Autumn 1989): pages 385–93. Nahum M. Sarna. The JPS Torah Commentary: Genesis: The Traditional Hebrew Text with the New JPS Translation, pages 47–88, 376–77. Philadelphia: Jewish Publication Society, 1989. Mark S. Smith. The Early History of God: Yahweh and the Other Deities in Ancient Israel, page 102. New York: HarperSanFrancisco, 1990. (Genesis 11:7). Mario Brelich. Navigator of the Flood. Marlboro, Vermont: Marlboro Press, 1991. Robert A. Di Vito. "The Demarcation of Divine and Human Realms in Genesis 2–11." In Creation in the Biblical Traditions. Edited by Richard J. Clifford and John J. Collins, pages 39–56. Washington, D. C.: Catholic Biblical Association of America, 1992. Aaron Wildavsky. Assimilation versus Separation: Joseph the Administrator and the Politics of Religion in Biblical Israel, page 5. New Brunswick, New Jersey: Transaction Publishers, 1993. I Studied Inscriptions from Before the Flood: Ancient Near Eastern, Literary, and Linguistic Approaches to Genesis 1–11. Edited by Richard S. Hess and David Toshio Tsumura. Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns, 1994. Judith S. Antonelli. "Naamah: Survivor of the Flood." In In the Image of God: A Feminist Commentary on the Torah, pages 19–26. Northvale, New Jersey: Jason Aronson, 1995. Jacob Milgrom. "Bible Versus Babel: Why did God tell Abraham to leave Mesopotamia, the most advanced civilization of its time, for the backwater region of Canaan?" Bible Review, volume 11, number 2 (April 1995). Frank H. Polak. "The Restful Waters of Noah." Journal of the Ancient Near Eastern Society, volume 23 (1995): pages 69–74. Naomi H. Rosenblatt and Joshua Horwitz. Wrestling With Angels: What Genesis Teaches Us About Our Spiritual Identity, Sexuality, and Personal Relationships, pages 65–92. Delacorte Press, 1995. Avivah Gottlieb Zornberg. The Beginning of Desire: Reflections on Genesis, pages 37–71. New York: Image Books/Doubelday, 1995. Karen Armstrong. In the Beginning: A New Interpretation of Genesis, pages 39–53. New York: Knopf, 1996. Norman Cohn. Noah's Flood: The Genesis Story in Western Thought. New Haven: Yale Univ. Press, 1996. Ellen Frankel. The Five Books of Miriam: A Woman's Commentary on the Torah, pages 11–14. New York: G. P. Putnam's Sons, 1996. Marc Gellman. God's Mailbox: More Stories About Stories in the Bible, pages 24–29, 107–11. New York: Morrow Junior Books, 1996. James Morrow. "Bible Stories for Adults, No. 17: The Deluge" and "Bible Stories for Adults, No. 20: The Tower." In Bible Stories for Adults, pages 1–14, 61–84. New York: Harcourt Brace & Company, 1996. W. Gunther Plaut. The Haftarah Commentary, pages 13–22. New York: UAHC Press, 1996. Sorel Goldberg Loeb and Barbara Binder Kadden. Teaching Torah: A Treasury of Insights and Activities, pages 11–18. Denver: A. R. E. Publishing, 1997. Jacob Migrom. "The Blood Taboo: Blood should not be ingested because it contains life. Whoever does so is guilty of murder." Bible Review, volume 13, number 4 (August 1997). Susan Freeman. Teaching Jewish Virtues: Sacred Sources and Arts Activities, pages 4–6, 55–68, 269–82. Springfield, New Jersey: A. R. E. Publishing, 1999. (Genesis 8:21; 9:6). William Ryan and Walter Pitman. Noah's Flood: The New Scientific Discoveries About the Event that Changed History. New York: Simon & Schuster, 1999. Adin Steinsaltz. Simple Words: Thinking About What Really Matters in Life, page 49. New York: Simon & Schuster, 1999. Tamara Goshen Gottstein. “The Souls that They Made: Physical Infertility and Spiritual Fecundity.” In Torah of the Mothers: Contemporary Jewish Women Read Classical Jewish Texts. Edited by Ora Wiskind Elper and Susan Handelman, pages 123–54. New York and Jerusalem: Urim Publications, 2000. (Genesis 11:30). John S. Kselman. "Genesis." In The HarperCollins Bible Commentary. Edited by James L. Mays, pages 88–91. New York: HarperCollins Publishers, revised edition, 2000. Julie Ringold Spitzer. "Mrs. Noah." In The Women's Torah Commentary: New Insights from Women Rabbis on the 54 Weekly Torah Portions. Edited by Elyse Goldstein, pages 53–56. Woodstock, Vermont: Jewish Lights Publishing, 2000. Robert Bly. "Noah Watching the Rain." In The Night Abraham Called to the Stars: Poems, page 89. New York: HarperCollins/Perennial, 2001. Lainie Blum Cogan and Judy Weiss. Teaching Haftarah: Background, Insights, and Strategies, pages 314–23. Denver: A. R. E. Publishing, 2002. Michael Fishbane. The JPS Bible Commentary: Haftarot, pages 11–17. Philadelphia: Jewish Publication Society, 2002. Tikva Frymer Kensky. "To the Barricades: Views against the Other." In Reading the Women of the Bible, pages 199–208. New York: Schocken Books, 2002. (the curse and genealogy of Canaan). Ian Wilson. Before the Flood: The Biblical Flood as a Real Event and How It Changed the Course of Civilization. New York: St. Martin's Griffin, 2002. David M. Goldenberg. The Curse of Ham: Race and Slavery in Early Judaism, Christianity, and Islam. Princeton University Press, 2003. Rodger Kamenetz. "Noah's Grapes." In The Lowercase Jew, page 38. Evanston, Illinois: Triquarterly Books/Northwestern University Press, 2003. Leon R. Kass. The Beginning of Wisdom: Reading Genesis, pages 151–243. New York: Free Press, 2003. Joseph Telushkin. The Ten Commandments of Character: Essential Advice for Living an Honorable, Ethical, Honest Life, pages 87–91, 275–78. New York: Bell Tower, 2003. Robert Alter. The Five Books of Moses: A Translation with Commentary, pages 40–61. New York: W. W. Norton & Co., 2004. Jon D. Levenson. "Genesis." In The Jewish Study Bible. Edited by Adele Berlin and Marc Zvi Brettler, pages 21–30. New York: Oxford University Press, 2004. David Maine. The Preservationist. New York: St. Martin's Press, 2004. Kacy Barnett Gramckow. The Heavens Before. Chicago: Moody, 2004. Kacy Barnett Gramckow. He Who Lifts the Skies. Chicago: Moody, 2004. Kacy Barnett Gramckow. A Crown in the Stars. Chicago: Moody, 2005. John S. Bergsma and Scott W. Hahn. "Noah's Nakedness and Curse on Canaan (Genesis 9:20–27)." Journal of Biblical Literature, volume 124, number 1 (2005): pages 25–40. Professors on the Parashah: Studies on the Weekly Torah Reading Edited by Leib Moscovitz, pages 25–30. Jerusalem: Urim Publications, 2005. Muhammad A. S. Abdel Haleem. "The Qur'anic Employment of the Story of Noah." Journal of Qur'anic Studies, volume 8, number 1 (2006): pages 38–57. W. Gunther Plaut. The Torah: A Modern Commentary: Revised Edition. Revised edition edited by David E. S. Stern, pages 57–87. New York: Union for Reform Judaism, 2006. Khalid Sindawi. "Noah and Noah's Ark as the Primordial Model of Shīʿism in Shīʿite Literature." Quaderni di Studi Arabi (new series), volume 1 (2006): pages 29–48. Michael E. Stone. "The Book(s) Attributed to Noah." Dead Sea Discoveries, volume 13, number 1 (2006): pages 4–23. Suzanne A. Brody. "Coloring." In Dancing in the White Spaces: The Yearly Torah Cycle and More Poems, page 63. Shelbyville, Kentucky: Wasteland Press, 2007. Esther Jungreis. Life Is a Test, pages 168, 218–19, 229–30. Brooklyn: Shaar Press, 2007. James L. Kugel. How To Read the Bible: A Guide to Scripture, Then and Now, pages 69–88, 90, 92, 97, 108, 649, 658. New York: Free Press, 2007. Steven D. Mason. “Another Flood? Genesis 9 and Isaiah's Broken Eternal Covenant.” Journal for the Study of the Old Testament, volume 32, number 2 (December 2007): pages 177–98
Andrei Orlov. "The Heir of Righteousness and the King of Righteousness: The Priestly Noachic Polemics in 2 Enoch and the Epistle to the Hebrews." The Journal of Theological Studies (new series), volume 58, number 1 (April 2007): pages 45–65. Steven Greenberg. "From Delight to Destruction: The Double Faced Power of Sex: Parashat Noach (Genesis 6:9–11:32)." In Torah Queeries: Weekly Commentaries on the Hebrew Bible. Edited by Gregg Drinkwater, Joshua Lesser, and David Shneer; foreword by Judith Plaskow, pages 19–23. New York: New York University Press, 2009. Laura Lieber. "Portraits of Righteousness: Noah in Early Christian and Jewish Hymnography." Zeitschrift für Religions und Geistesgeschichte, volume 61, number 4 (2009) : pages 332–55. The Torah: A Women's Commentary. Edited by Tamara Cohn Eskenazi and Andrea L. Weiss, pages 35–58. New York: URJ Press, 2008. Jonathan Goldstein. "Noah and the Ark" and "The Tower of Babel." In Ladies and Gentlemen, the Bible!, pages 44 78. New York: Riverhead Books, 2009. Reuven Hammer. Entering Torah: Prefaces to the Weekly Torah Portion, pages 11 15. New York: Gefen Publishing House, 2009. Jonathan Sacks. Covenant & Conversation: A Weekly Reading of the Jewish Bible: Genesis: The Book of Beginnings, pages 41 64. New Milford, Connecticut: Maggid Books, 2009. T. K. Thorne. Noah's Wife. Fountain Hills, Arizona: Chalet Publishers, 2009. John H. Walton. "Genesis." In Zondervan Illustrated Bible Backgrounds Commentary. Edited by John H. Walton, volume 1, pages 46 68. Grand Rapids, Michigan: Zondervan, 2009. Mark A. Awabdy. “Babel, Suspense, and the Introduction to the Terah Abram Narrative.” Journal for the Study of the Old Testament, volume 35, number 1 (September 2010): pages 3–29. Mary Katherine Y. H. Hom. “‘ A Mighty Hunter before YHWH’: Genesis 10:9 and the Moral Theological Evaluation of Nimrod.” Vetus Testamentum, volume 60, number 1 (2010): pages 63–68. Noah and His Book(s). Edited by Michael E. Stone, Aryeh Amihay, and Vered Hillel. Atlanta: Society of Biblical Literature, 2010. David VanDrunen. "Natural Law in Noahic Accent: A Covenantal Conception of Natural Law Drawn from Genesis 9." Journal of the Society of Christian Ethics, volume 30, number 2 (Fall/Winter 2010): pages 131–49. Brad Embry. “The ‘Naked Narrative’ from Noah to Leviticus: Reassessing Voyeurism in the Account of Noah’s Nakedness in Genesis 9.22–24.” Journal for the Study of the Old Testament, volume 35, number 4 (June 2011): pages 417–33. Jeannie St. John Taylor. City of a Thousand Gods: The Story of Noah's Daughter in Law. Living Clay, 2011. Calum Carmichael. The Book of Numbers: A Critique of Genesis, pages 11, 19, 69, 108, 114, 118. New Haven: Yale University Press, 2012. Joydeb Chitrakar and Gita Wolf. The Enduring Ark. Chennai, India: Tara Books, 2012. (Indian version of the story of Noah's Ark, illustrated by Bengali Patua scroll painter). William G. Dever. The Lives of Ordinary People in Ancient Israel: When Archaeology and the Bible Intersect, page 46. Grand Rapids, Michigan: William B. Eerdmans Publishing Company, 2012. Shmuel Herzfeld. "Failure: It's No Big Deal." In Fifty Four Pick Up: Fifteen Minute Inspirational Torah Lessons, pages 7–11. Jerusalem: Gefen Publishing House, 2012. Irving Finkel. The Ark Before Noah: Decoding the Story of the Flood. London: Hodder & Stoughton, 2014. Ralph Amelan. "Guarantor of the natural world." The Jerusalem Report, volume 25, number 15 (November 3, 2014): page 47. Ralph Amelan. "Defining the Jews: Irving Finkel proposes a theory that accounts for the birth of the Hebrew Bible and how the story of Noah and the Flood came to be in it." The Jerusalem Report, volume 25, number 18 (December 15, 2014): pages 42–45. Richard Faussette. "The Biblical Significance of the Tower of Babel." (2015). Carol M. Kaminski. Was Noah Good? : Finding Favour in the Flood Narrative. New York: Bloomsbury T&T Clark, 2015. *Jonathan Sacks. Lessons in Leadership: A Weekly Reading of the Jewish Bible, pages 7–12. New Milford, Connecticut: Maggid Books, 2015. Joseph Blenkinsopp. “The First Family: Terah and Sons.” Journal for the Study of the Old Testament, volume 41, number 1 (September 2016): pages 3–13. Hubert Damisch. "Noah's Ark." AA Files, number 72 (2016): pages 115–26. Jean Pierre Isbouts. Archaeology of the Bible: The Greatest Discoveries From Genesis to the Roman Era, pages 26–33. Washington, D. C.: National Geographic, 2016. Jonathan Sacks. Essays on Ethics: A Weekly Reading of the Jewish Bible, pages 9–14. New Milford, Connecticut: Maggid Books, 2016. Shai Held. The Heart of Torah, Volume 1: Essays on the Weekly Torah Portion: Genesis and Exodus, pages 12–20. Philadelphia: Jewish Publication Society, 2017. Steven Levy and Sarah Levy. The JPS Rashi Discussion Torah Commentary, pages 6–8. Philadelphia: Jewish Publication Society, 2017. Jeffrey K. Salkin. The JPS B'nai Mitzvah Torah Commentary, pages 7–11. Philadelphia: Jewish Publication Society, 2017. Tremper Longman III, John H. Walton, and Stephen O. Moshier. The Lost World of the Flood: Mythology, Theology, and the Deluge Debate. Downers Grove, Illinois: IVP Academic, 2018. Liana Finck. Let There Be Light: The Real Story of Her Creation, pages 91–135. New York: Random House, 2022.