Кіріспе

1848 жылы Жохан Штраус ағаның шығарған "Радецкий маршы", Op. 228, (Radetzkymarsch;) – Иоганн Штраус (Аға) жазған марш. Ол алғаш рет 1848 жылғы 31 тамызда Вена қаласында Аустрия империясының фельдмаршалы Иосиф Радецкий фон Радецтің Бірінші итальяндық тәуелсіздік соғысы кезінде Кустоза шайқасында итальяндық әскерлерге қарсы жеңісін тойлау үшін орындалды. Марш әскери емес, көтеріңкі көңіл-күймен жазылғаны байқалады, бірақ бұл оның әскердегі қатарлап жүретін сарбаздардың арасында тез танымалдылыққа ие болуына кедерес болмады.

Шығу тегі

Штраус бұл тақырыпты бұрынғы "Jubel Quadrille", Op. 130 шығармасында қолданған болатын; көтеріңкі бөлімі Жозеф Гайдннің 1794 жылы жазылған №100 симфониясының Аллегро бөлімінің екінші тақырыбымен үлкен ұқсастықтарды көрсетеді. Үштік бөлімі үшін Штраус бастапқыда 3/4 өлшемінде болған "Alter Tanz aus Wien" немесе "Tinerl Lied" деп аталатын көне халық әнін пайдаланды. Радецкий 1848 жылы Кустоза шайқасында жеңіске жеткеннен кейін Венаға оралғанда, оның әскерлері сол кезде танымал болған әнді айтып жүрген. Дегенмен, Штраус осы әнді естіп, 2/4 өлшеміне ауыстырылған мелодияны Радецкий маршына қосты.

Қабылдау

Жохан Штраус кішісінің "Көк Дунай" вальсімен қатар, бұл шығарма Австрияның ресми емес ұлттық әнұранына айналды. 1932 жылы Джозеф Рот өзінің "Радецкий маршы" романын жариялады, онда Австро-Венгрия империясының құлдырауы мен ыдырауы суреттелген. Бүгінде бұл мелодия көптеген жарнамалық әуендерде және ірі спорттық шараларда, әсіресе Австрия ұлттық футбол командасының матчтарында қолданылады. 1896 жылдан бері "Радецкий маршы" Чили армиясының әскери мектебінің және Парагвай армиясының Маршал Франсиско Солано Лопес әскери академиясының ресми салтанатты маршы болып табылады. Ұлыбританияның 1-ші Королеваның драгун гвардиясы "Радецкий маршын" өз полкінің жылдам маршы ретінде қабылдады. Ол алғаш рет австриялық офицерлердің алдында орындалғанда, олар хорды естігенде өздігінен қол соғысып, аяқтарын тоқтатты. Бұл дәстүр, мелодияның бірінші бөлігінде тыныш ырғақты қол соғу, ал екіншісінде дауыспен шапалақтау, Леопольд Венингер (1879–1940) дайындаған оркестрлік нұсқада классикалық музыка орталықтарында орындалған кезде жиі кездеседі. 1946 жылы дирижер Йозеф Крипс Вена филармониясының Жаңа жылдық концертінде (Neujahrskonzert) алғаш рет орындағаннан бері, ол әрқашан қуанышты бис ретінде орындалады. 2019 жылы Вена филармониясының директорлар кеңесі марштан "нацистік элементтерді жою" мақсатында Венингердің аранжировкасын алмастыратын жаңа нұсқа қолданылатынын хабарлады. Жаңа аранжировка алғаш рет 2020 жылғы Жаңа жылдық концертте орындалды.