Неваданың сирек кездесетін балығы – Шайтан ойығының балығы

Кіріспе

Невада штатында (АҚШ) кездесетін сирек балық түрі. Дьяволдың тесігінде (Cyprinodon diabolis) – АҚШ-тың Невада штатындағы Дьяволдың тесігінде ғана табылған Cyprinodontidae (балық-балықтар) тұқымдасының аса қауіпті түрі. Алғаш рет 1930 жылы түр ретінде сипатталған, C. nevadensis және Өлім аңғары балық-балығымен (C. salinus) ең жақын туыс. Түрдің жасы белгісіз, әртүрлі талдаулар мыңнан алпыс мың жылға дейінгі аралықты көрсетеді. Бұл шағын балық, ең ұзын ұзындығы 7,6 см-ге жетеді. Еркектер жарқыраған көгілдір түсті, ал аналықтары мен жас балықтар сарғыш түсті болады. Бұл түрдің ерекше белгісі – жамбас жүзбекшелерінің болмауы. Дьяволдың тесігіндегі барлық қол жетімді тамақ ресурстарын – қоңыздарды, құтыларды, балдырларды және тұщы су шаяндары мен т.б. тұтынады, диета жыл маусымына байланысты өзгереді. Оны Neoclypeodytes cinctellus хищті суға секіретін қоңызы жейді, ол алғаш рет 1999 немесе 2000 жылы Дьяволдың тесігінде байқалды. Көбею жыл бойы жүреді, көктем мен күзде өрбуі байқалады. Аналықтары аз жұмыртқа туады және жұмыртқадан ересек балыққа дейін тірі қалу көрсеткіші төмен. Балықтар 10–14 ай өмір сүреді. Дьяволдың тесігі 150 метрден астам тереңдікте, бірақ балық-балықтар тек жоғарғы 24,38 метрде ғана кездеседі. Су температурасы тұрақты және еріген оттегі деңгейі төмен. Кішкентай, жақсы батып жатқан тау жынысы балық-балықтарға тамақтану және көбею ортасын қамтамасыз етеді. 1960 және 1970 жылдары жақын жердегі ауыл шаруашылығы суаруы Дьяволдың тесігінде су деңгейінің төмендеуіне әкеп соқты, нәтижесінде тау жынысының азаятын бөлігі су астында қалды. Осыдан кейін бірнеше сот процесі болды, нәтижесінде Жоғарғы соттағы Cappaert v. United States ісі бойынша 1952 жылы Дьяволдың тесігін Ұлттық ескерткіш ретінде сақтау, су бассейні мен оның фаунасының ғылыми құндылығын сақтау үшін жеткілікті жер асты суларын сақтауды қамтиды деп шешілді. Түрге қатысты басқа да қауіптер – су тасқыны, жер сілкінісі және вандализм. Оның табиғи ареалы бір ғана жер болғандықтан, 1960 және 1970 жылдардан бері басқа популяцияларды құруға әрекеттер жасалып келеді, бірақ олардың көпшілігі сәтсіз аяқталды. 1972, 1973 және 1990 жылдары үш паналау орталығы құрылды, бірақ олардың барлығы 2007 жылға дейін техникалық қызмет көрсетудің жеткіліксіздігі, будандастыру және аз негізін қалаушы популяциялар салдарынан жабылды. 2010 жылдардың басында Дьяволдың тесігінің ең жоғарғы бөлігінің дәл көшірмесі Ash Meadows Fish Conservation Facility-де салынды, ол қыс айларында Дьяволдың тесігінен алынған жұмыртқалармен толтырылды, олардың ересекке айналуының ықтималдығы төмен. Жабайы популяцияны сақтауға бағытталған шараларға тау жынысынан шөгінділерді алып тастау, қосымша тамақ қосу және рұқсатсыз адамдарды ұстап қалу үшін қоршаулар мен күзет камераларын орнату кірді. Табиғатты қорғау шаралары қымбатқа түсіп, даулы мәселе болып табылады. 1960 және 1970 жылдары жер асты сулары үшін болған заңдық күрес кезінде "Балық-балықты өлтіріңіз" немесе "Балық-балықты құтқарыңыз" деген жазулары бар стикерлер таратылды. Кейбіреулер түрдің жойылуына жол беру керек деп санайды, ал басқалары бұл "қолықты сақтау үшін Луврді бомбалаумен" тең болады дейді. Дьяволдың тесігі балық-балығы 1967 жылдан бері АҚШ федералды үкіметі тарапынан жойылып бара жатқан түр ретінде және 2014 жылдан бері Халықаралық табиғатты қорғау одағы тарапынан аса қауіпті түр ретінде тізілген.

Rare species of fish native to Nevada, U. S.

The Devils Hole pupfish (Cyprinodon diabolis) is a critically endangered species of the family Cyprinodontidae (pupfishes) found only in Devils Hole, a water filled cavern in the US state of Nevada. It was first described as a species in 1930 and is most closely related to C. nevadensis and the Death Valley pupfish (C. salinus). The age of the species is unknown, with differing analyses offering ranges between one thousand and sixty thousand years. It is a small fish, with maximum lengths of up to Individuals vary in coloration based on age and sex: males are bright metallic blue while females and juveniles are more yellow. A defining trait of this species is its lack of pelvic fins. The pupfish consumes nearly every available food resource at Devils Hole, including beetles, snails, algae, and freshwater crustaceans, with diet varying throughout the year. It is preyed on by the predaceous diving beetle species Neoclypeodytes cinctellus, which was first observed in Devils Hole in 1999 or 2000. Reproduction occurs year round, with spikes in the spring and fall. Females produce few eggs and the survivorship from egg to adult is low. Individuals live 10–14 months. Devils Hole is more than deep, though pupfish are only found in the upper 24.38 m. The water is a constant temperature of and dissolved oxygen levels are low. A small, shallowly submerged rock shelf provides critical feeding and spawning habitat for the pupfish. Nearby agricultural irrigation in the 1960s and 1970s caused the water to drop in Devils Hole, resulting in less and less of the shelf remaining submerged. Several court cases ensued, resulting in the Supreme Court case Cappaert v. United States, which determined that the preservation of Devils Hole as a National Monument in 1952 implicitly included preservation of adequate groundwater to maintain the scientific value of the pool and its fauna. Other threats faced by the species include flash floods, earthquakes, and vandalism. As its entire native range is a single locality, efforts to create other populations have proceeded since the 1960s and 1970s, most of which have failed. Three refugia were created in 1972, 1973, and 1990, though all were closed by 2007 as a result of maintenance failures, hybridization, and small founder populations. In the early 2010s, an exact replica of the uppermost of Devils Hole was constructed at Ash Meadows Fish Conservation Facility, which was populated with eggs taken from Devils Hole in winter months when development into adults is unlikely. Efforts to conserve the wild population have included removing sediment from the shallow shelf, adding supplemental food, and installing fences and security cameras to keep unauthorized people away. Conservation efforts have been costly and divisive. During the legal battle over ground water in the 1960s and 1970s, bumper stickers were distributed that read "Kill the Pupfish" or "Save the Pupfish". Some have argued that the species should be allowed to go extinct, while others have said this would be akin to "bombing the Louvre to make way for a parking lot". The Devils Hole pupfish has been listed as endangered by the US federal government since 1967 and critically endangered by the International Union for Conservation of Nature since 2014.

Таксономия және эволюция

C. diabolis-тің өз туысының кейбір басқа мүшелеріне қатысты орны. "Diabolis" түрінің атауы Devils Hole типтік орнына сілтеме жасау үшін таңдалды. Түрдің атауы да, орналасқан жері де "Devils Hole" деп жазылады, апострофсыз, бұл "үкімет картографтары мен ғалымдарының ерекшеліктерінен" туындаған көне әдет. Генетикалық талдауларға сәйкес, Devils Hole құсбалығының жақын туысы Cyprinodon nevadensis болып табылады. Өлім аңғарының құсбалығы (C. salinus)мен бірге Амаргоза өзенінің бассейніндегі үш түр бір клад құрайды. Түрдің жасы туралы көп пікірталас бар, ал талдаулар өте әртүрлі мәліметтерді көрсетеді. Devils Hole шамамен 60 000 жыл бұрын пайда болған, ал кейбір зерттеушілер құсбалықтың 10 000–20 000 жыл бойы оқшауланған күйде болғанын болжайды. Оның Devils Hole-ге қалай қоныстанғаны белгісіз; гипотезаларға жер асты сулары арқылы немесе құрғақ жер арқылы келу жатады. Американың жергілікті халқы құсбалық түрлерін тамақ ретінде пайдаланғандықтан, олардың құсбалықты Devils Hole-ге әдейі немесе жайсыз әкелген болуы мүмкін деген болжам бар. Бір зерттеуде оның C. nevadensis mionectes-пен ортақ атадан айырмашылығы 217–2530 жыл деп бағаланған. Екі зерттеу, әрқайсысы тәуелсіз генетикалық деректерге негізделген, бұл түрдің алғаш рет 1000 жылдың ішінде тесікке қоныстанғанын көрсетсе, ал тағы біреуі түрдің жасы 60 000 жылға жетеді деп ұсынады. Бұл бағалаулар түрдің мутация деңгейіне көп тәуелді, ол әлі белгісіз, бірақ оның аз популяциясының салдарынан кез келген омыртқалы жануар үшін ең жоғары деңгейлердің бірі болуы мүмкін деп болжанады.

Статусты белгілеу және сот іс-әрекеті

[[Файл:Құқық ойығының су деңгейі. jpg|upright=1.35|thumb|1967–1988 жылдардағы "Диволс-хоул" су айдынының су деңгейі. Нүктелер айлық орташа ең жоғары мәнді көрсетеді. X осьіндегі үшбұрыштар: 1) аудандық сотқа шағымдану және үш ұңғыманың жабылуы (1971); 2) шағымдану процесінің жандануы (1972); 3) алдын ала шектеу (1973); 4) тұрақты шектеу (1974); 5) АҚШ Жоғарғы Сотының шешімі (1976); 6) аудандық соттың соңғы су деңгейінің белгіленуі (1977). 1967 жылы балық ресми түрде жойылу қаупі төнген түрлер тізіміне енгізілді. Қалпына келтіру жоспарының мақсаттарының бірі – су қорларын қыста 300-ге, жаздың соңында 700–900-ге дейін ауытқытайтын деңгейде сақтау болды. 1986 жылға қарай "Диволс-хоул" кіретін барлық Ash Meadows аймағы үшін қалпына келтіру жоспары әзірленді.

Табиғи ортада

1956 жылдан кейін көп ұзамай, Devils Hole жартасының жарығына кіруді шектеу үшін жабық қақпа орнатылды. 2005 жылы қоректену және шағылысуын ынталандыру үшін шалқадан шөгінділер алынып тасталды. Нәтижесінде дернәсілдер саны көтерілгендей болғанымен, келесі жылы популяция жалпы алғанда азайды. 2006 жылдың қаңтар айында биологтар балықтың денсаулығы нашарлап, тамақтануы жеткіліксіз екенін байқағаннан кейін, балықтың тамақ қорын толықтыруды бастады. Бастапқыда жиырма бес балықтан тұратын популяция, 1984 жылдың тамызында электр қуаты үзілгенге дейін, су ағынын тоқтатып, популяцияны жетіге дейін азайтқанша, бірнеше ондаған балыққа дейін жетті. 1987 жылдың қазанына қарай популяция 121-ге дейін өсті. 1990 жылы үшінші пана, сондай-ақ AMNWR-де, "Point of Rocks" панасы салынды. Паналардағы популяцияны сақтауға жасалған тарихи әрекеттер көбінесе тиімсіз болды, себебі әр пананың кішкентай бастапқы популяциясы және күтімнің жеткіліксіздігі себеп болды. 2006 жылы алты жас балық Devils Hole-ден Аризона штатындағы Willow Beach ұлттық балық шаруашылығына көшірілді, нәтижесінде аквариум пайда болды. Шамамен бір шақырымдай қашықтықта орналасқан бұл пана, су химиясы, шағылысу шебі және табиғи күн сәулесі сияқты табиғи Devils Hole-ге өте ұқсас. Дегенмен, температура және еріген оттегі мөлшері жағынан ерекшеленеді. Температура Devils Hole-ден салқынырақ, ал еріген оттегінің мөлшері балықтарға жылулық және тыныс алу стресін азайту мақсатында екі есеге арттырылған. AMFCF-қа жеткізілген жұмыртқалар көмекейге, бактерияға және паразитке қарсы емдеуден өтеді. Олар ересекке дейін аквариумда өсіріліп, содан кейін үлкен пана резервуарына ауыстырылады. Бұл процедура пана резервуарында салынған жұмыртқалар үшін де қолданылады. 2006 жылдың қаңтарынан 2007 жылдың мамырына дейінгі сақтау жұмыстарына 750 000 доллар жұмсалды. Жер асты суларын алу құқығы бойынша сот ісінде Каппарт отбасы, аймақта 7 миллион доллар инвестициялап шаруашылық ашқаннан кейін, бұрынғыдай көп суды ала алмайтыны белгілі болды. Каппарт отбасының адвокаты Жоғарғы Соттың адамдарды емес, балықты қорғауды жөн көргенін айтты, ал жақын маңдағы Пахрумптан шыққан газет редакторы оларды өлтіру үшін Devils Hole-ге пестицид құюмен қорқытты.

Shortly after 1956, a locked gate was installed in a rock crevice of Devils Hole to limit public access to the site. In 2005, of sediment was removed from the shallow shelf to encourage feeding and spawning. While the number of larvae appeared to increase as a result, the population still experienced a net decline over the following year. In January 2006, biologists began supplementing the fish's food supply in response to observations of poor health and malnourishment. From the founding population of twenty five fish, it remained at several dozen individuals until a power failure in August 1984 disrupted the water flow, reducing the population to seven. The population increased to 121 by October 1987. In 1990, a third refugium was constructed, also at AMNWR, called Point of Rocks refuge. Historical attempts to maintain the refugia populations through traditional methods has been largely ineffective, blamed on the small founder population size of each refugium as well as maintenance failures. Also in 2006, six younger pupfish were moved from Devils Hole to the Willow Beach National Fish Hatchery in Arizona. resulting in a tank. Located less than a mile away , this refuge closely mimics the natural Devils Hole, including water chemistry, spawning shelf, and natural sunlight. It intentionally differs, however, in temperature and dissolved oxygen content. The temperature is cooler than that of Devils Hole and the dissolved oxygen content is doubled in attempts to reduce thermal and respiratory stress on the fish. When transferred to AMFCF, the eggs are exposed to anti fungal, anti bacterial, and anti parasite treatments. They are reared in the aquarium until adulthood, at which point they are transferred to the large refuge tank. This procedure is also followed for eggs laid in the refuge tank. Conservation efforts from January 2006 to May 2007 were $750,000. The legal case over the rights to extract groundwater concluded that the Cappaert family, who invested $7 million into opening a ranch in the area, could no longer withdraw the same amount of water. The Cappaert family's attorney decried that the Supreme Court had chosen the interests of a fish over people, and a newspaper editor from nearby Pahrump threatened to dump a pesticide into Devils Hole to kill them all.

Халық санының өсуі

[[Файл:Көбелекті балық. Devils Hole құсбалықтарының көктемгі және күзгі ең көп саны, 1972-2013 жылдар. Тік нүктелі сызық 1995 жылдан бастап құсбалықтардың санының тұрақты төмендеуін көрсетеді. 1970 жылдан 1996 жылға дейін орташа саны 324 болды. Төмен өсуі және басқа қысқы жағдайлар көктемгі популяцияның 35–65% құрауына себеп болады. 2014 жылғы зерттеу Devils Hole құсбалықтарының келесі жиырма жылда жойылып кету ықтималдығының 26–33% екенін анықтады.

2005 жылдың қарашасында суға түсушілер Devils Hole популяциясында бар болғаны 84 дарақты санады, бұл жазғы популяциямен бірдей санды құрайды, жаз бойы жұмыртқа салу мен жас балықтардың байқалуына қарамастан. 2007 жылы Devils Hole-де 38-ден 42-ге дейін балық қалды. 2008 жылдың күзінде балықтардың саны 126-ға дейін өсті, бұл 10 жылдан астам уақыттан берігі тұрақты өсімнің алғашқы көрсеткіші болды. 2013 жылдың сәуірінде АҚШ Балық және жабайы табиғат басқармасы табиғи ортасында бар болғаны 35 балық қалғанын хабарлады, бірақ 2014 жылы қайта өлшенгенде саны 92-ге дейін артты. 2019 жылдың көктемінде құсбалықтардың саны 136-ға жетті, бұл 2003 жылдан бері көктемдегі ең жоғары көрсеткіш. 2020 жылы COVID-19 пандемиясының салдарынан халық санағы тоқтатылды, бірақ жасанды ортада өсіру үшін жұмыртқа жинау жалғасты. Байқаушылар популяцияның өсуіне үміт беретін белгілерді атап өтті және 2022 жылдың сәуірінде келесі санақ кезінде 175 құсбалық байқалды. Балықтардың саны өсуін жалғастыруда, 2022 жылдың қыркүйек айында 263 құсбалық байқалды.]]