Кіріспе

Пәнжаби тайпасы

Хохар – Пәнжабтың тарихи тайпасы, негізінен Пәкістан Пәнжабының Потохар үстіртінен шыққан. Хохарлар Үндістанның Пәнжаб және Харьяна штаттарында да таралған. Хохарлар көбінесе ислам дінін ұстанады, Баба Фаридтің ықпалына түскеннен кейін индуизмнен исламға ауысты.

Тарих

"Хохар" сөзі парсы тілінен шыққан және "қанқұмар" деген мағынаны білдіреді. 1204–1205 жылдары хохарлар өздерінің басшысының төңкерісін көтеріп, Мултан мен Лахорды басып алып, тонады және Пәнджаб пен Газни арасындағы стратегиялық жолдарды жапты. "Тарих и Альфи" бойынша, саудагерлер Раисалдың хохарлардың тонауынан қорқып, ұзақ жолмен сапар шегуге мәжбүр болды, олар тұрғындарды соншалық қырып-жойды, олардың арасынан ешкім өтпеді. Құтубұддин Айбек көтерілісті өзі шеше алмағандықтан, Гурдың Мұхаммед хохарларға қарсы көптеген жорықтар жасады және оларды Желум өзенінің жағасында болған соңғы шайқаста жеңіп, одан кейін олардың халқын жаппай қырғынға ұшыратты. Газнаға қайтып келе жатқанда, 1206 жылдың наурыз айында тұзды алқаптардағы Дамиакта оның билігі кезінде қуғынға ұшыратқан исмаилилер оны өлтірді. Кейбір кейінгі есептерде Мұхаммедтің өлтірілуі индуист хохарларға таңылды, бірақ бұл кейінгі есептерді ерте парсы жылнамашылары растамады, олар оның өлтірушілері шиит мұсылмандарының қарсыласы – Исмаилия тармағынан екенін мәлімдеді. Доктор Хабибулла Ибн Асирдің сөзіне сүйене отырып, бұл іс Батини және хохарлардың бірлескен ісі деп санайды. Аға Махди Хусейннің пікірінше, хохарларды да ислам дініне жаңадан кіргендері үшін малахида деп атауға болады. Соңғы жорығында Мұхаммед көптеген хохарларды тұтқынға алды, олар кейіннен ислам дінін қабылдады. Сол экспедиция кезінде ол Газна мен Пәнджаб арасында тұратын көптеген хохарлар мен буддистерді де исламға көшірді. Парсы жылнамашыларының мәліметінше, "осы жорық кезінде қасиетті жіп тағынған үш-төрт жүз мыңнан астам мұшрик мұсылманға айналды". 16 ғасыр тарихшысы Феришта былай деді: "Газна мен Инд таулары арасында тұратын көптеген мұшриктер шынайы дінге (исламға) көшті".

Дели сұлтандығының тұсында

1240 жылы Шамс-уддин Илтутмиштің қызы Разия және оның күйеуі Алтуния тақты ағасы Мүйзуддин Бахрамшахтан қайтарып алуға тырысты. Ол көбінесе Пәнджабтың Хохарларынан жалдамалы әскерлерден тұратын әскерге басшылық еткендігі хабарланды. 1246-1247 жылдары Балбан тұз алқаптарына дейін жорық ұйымдастырды. Лахор 1251 жылы Делидегі үкімет бақылауында болғанымен, монғолдар мен олардың Хохар одақтастары бірнеше рет шабуыл жасағаннан кейін, келесі жиырма жыл бойы қираған күйінде қалды. Сол кезде моғол қолбасшысы Хулечу Лахорды басып алып, Мұхаммедтің әкесі Гүл Хохармен одақтасты. Исламды алғаш қабылдағандардың бірі болған Хохарлар, Баба Фаридтің ықпалымен, олардың қыздарын ғибадатхана басшыларының отбасыларына үйлендірді. «Жавахар и Фариди» еңбегінде осындай жиырма үш некеден он төртінің Хохарларға тиесілі екені, олардың есімдерінің алдына «Малик» сөзі қосылғаны, бұл саяси билікпен байланысты екенін көрсетеді. Пакпатан ғибадатханасымен байланысты тайпалардың арасында жиырма тайпа болды: Хохарлар, Ханхванилер, Бахлилер, Адххандар, Джакарвалилер, Яккан, Мехархан, Сияндар, Хавалилер, Санхвалилер, Сиалдар, Баготилер, Бартилер, Дудилер, Джойестер, Нахарванилер, Тобилер және Догарлар. Ғази Мәлік Делиде Туғлақ әулетін көтеріліс арқылы құрды, Хохар тайпаларының қолдауымен, олар армияның алдыңғы күзетшілері ретінде орналастырылды. Хохарлар Гүл Хохардың көтерілісіне дейін ұзақ уақыт бойы Туғлақтардың қамқорлығында болды. Олар мүмкіндік туған сайын бүлік шығарып, халықты көтеріліске итермеледі. Мултанның губернаторы Айнул Мулк Мултани Аджодхандан (Пакпаттан) Мултанға дейінгі сапарында отбасы мен асыраушыларының қауіпсіздігіне алаңдады, себебі Хохарлардың көтерілісі жолды қауіпті етіп берді. Хохарлар 1342 жылы Мұхаммед бин Туғлақтың тұсында Лахорды басып алды, ал 1394 жылы солтан Махмуд Туғлақтың тұсында Лахордың бұрынғы губернаторы болған Шейха Хохар басшылығымен қайта басып алды. Олар Фирүз шаһтың тұсында күшті болды, ол Хохар басшысына қарсы Самбалға жорық жасады. Лахор губернаторы Нусрат Хохар Дели сұлтандығының Саранг хан, Маллу Икбал және Мукарраб ханмен бірге маңызды ақсүйектерінің бірі болды. Дели сұлтандығының Туғлақ әулеті тағайындаған Нагаур губернаторы Джалал Хан Хохар болды. Джалал Хан Хохар жаңадан пайда болған Марвар патшалығының билеушісі Рау Чунданың әйеліне үйленді. Делидегі Тимурдың наместнигі және Дели сұлтандығының Сейид әулетін құрған Хизер ханның тегі туралы пікірталас бар. Кейбір ғалымдардың пікірінше, Хизр хан Самарқанға сапар шегіп, Тимуридтер қоғамымен байланыс жасаған Хохар басшысы болған.

Тәуелсіз әміршілер

Мұстафа Жасрат Хохар (кейде Жасрат немесе Дашрат) – Шейха Хохардың ұлы. Шейха Хохар қайтыс болғаннан кейін Хохарлардың басшысы атанды. Кейін ол Пунджабқа қайтып келді. Ол Саид әулетінің Әли шаһына қарсы Кашмирді бағындыру үшін болған соғыста Шахи ханға көмектесті және жеңісі үшін сыйлық алды. Кейіннен ол Хизер ханның қайтысынан кейін Делині жаулап алуға тырысты. Талванди мен Джуллундурдағы әскери жорықтарында сәттілікке жеткенімен, Сирхиндті басып алуға тырысқанда маусымдық жаңбырлар кедергі келтірді.