Кіріспе

Екі кабиналы бу локомотивінің прототипі "Лидер" – инновациялық инженер Оливер Буллейдтің жобасы бойынша Ұлыбританияда жасалған тәжірибелік бу локомотивтерінің класы. "Лидер" – қазіргі бу локомотивтерімен байланысты көптеген операциялық кемшіліктерді жою арқылы бу тартудың қызмет ету мерзімін ұзартуға жасалған әрекет болды. Ол Оңтүстік теміржолында (SR) әлі де пайдаланылып келген M7 классының ескірген танк локомотивтерін алмастыру мақсатында жасалған. Буллейд соғыстан кейінгі кезеңде бумен жұмыс істеудің еңбекті қажет ететіндігіне деген көзқарастың өзгергенін, дизельдік және электрлендіруге басымдық берілгенін атап өтті. Будың әлеуетін көрсету үшін Буллейд бу қуатының шектерін кеңейтті, оның дизельдік және электрлік локомотивтермен еңбекті үнемдеу және пайдаланудың қарапайымдығы тұрғысынан бәсекелесе алатынына үміттенді. Ұсыныс дамыған сайын, Буллейд дәстүрлі бу локомотивтерімен байланысты белгілі бір жұмыстарды заманауи Оңтүстік электр локомотивтерінің ерекшеліктерін қабылдау арқылы жоюға болатынын түсінді. Ұсынысты одан әрі жетілдіре отырып, Буллейд жүк салмағын рельстерге тең бөліп, ось жүктемесін азайтатын күктелгіш локомотив дизайнын таңдады.

Дизайн

Буллейд компаниясы Оңтүстік темір жолы басшылығына екі жақты жүріс мүмкіндігін қамтитын, локомотив жүргізушісіне қазандық немесе тендер көрінбейтіндей, екі бағытта да максималды көрінуді қамтамасыз ететін бірқатар бастапқы идеяларды ұсынды. Локомотивті бұру үшін айналым платформасы қажет болмады, бірақ бастапқы жобалар дәнекерлеу техникасымен байланысты мәселелерге байланысты пайдалану бөлімі тарапынан қабылданбады. Қабылданған жобаға салмағын азайту үшін жең клапандары және тізбектері бар екі 0-6-0 буды жетегіш доңғалақтары кірді. Қазандық байланыс дәлізін жасау үшін ығыстырылды, бұл жүргізушіге локомотивтен шықпай-ақ екі кабинаға өтуге мүмкіндік берді, бұл кейіннен проблемаларға әкелді. Локомотивтің ортасына жақын орналасқан оттық, үшінші кабинадан от тартушымен қамтамасыз етілді, ол байланыс дәлізі арқылы екі жүргізуші кабинасымен байланысты болды. Барлық конструкция ортақ рамаға орналастырылды және осы себепті көбінесе «лидер» деп аталды, бірақ нақты белгісі – екі қозғалтқыш бірлігінің де Гарратт, Дабл Фэрли немесе Мейер локомотивтері сияқты икемделуіне байланысты басқаша. Лидер прототипі 1946 жылы жұмыстың басталуымен Брайтон локомотив зауытында салынды. Кейінгі тапсырыс Оңтүстік темір жолы мемлекеттік меншікке өткеннен кейін прототипті сынауға мүмкіндік беру үшін тоқтатылды. Клапандық механизмінде ерекше жең клапанды конструкция қолданылды, ол бірінші Лидер локомотивінің құрылысымен қатар бұрынғы LB&SCR H1 класының Хартленд Пойнт локомотивінде де сынақтан өтті. Локомотивтің ерекше доңғалақтары Bulleid Firth Brown доңғалақтарынан жасалған, олар тікұшақты доңғалақтардан жеңіл, бірақ берік болды. Қозғалтқыш бірліктерінің жылжымалы бөліктерін майлау үшін жең клапандары мен май ванналарын пайдалану заманауи ішкі жану қозғалтқыштарының тәжірибесінен шабыттанды. Алайда, бұл күрделі механизмге әкелді, оны күту қиын болды және жоюға арналған іркілулерді жалғастырды. Бұл ерекшелік прототиптің екі жетегіш доңғалағынан сынақтар барысында алынып тасталды. Буды жетегіш доңғалақ құрамының тағы бір инновациялық ерекшелігі – ақаулар пайда болған кезде оларды ауыстыру мүмкіндігі болды, бұл қарапайым буды локомотивтің механизмін күрделі жөндеумен салыстырғанда техникалық қызметкерлер үшін оңай операция болды. Лидердің «құрғақ қабырғалы» оттығы болды. Ол әдеттегідей сумен «қаптамаланбаған», бірақ дәнекерленген болаттан жасалған және оқшаулау үшін судың орнына от кірпіштерін пайдаланған, бұл жаңа, бірақ қиын шешім болды. Оттық бастапқыда от кірпішті аркамен жабдықталмаған, бірақ 1950 жылдың жазында ол қосымша орнатылды. Арка проблемалы болды, өйткені ол жоғары қуатта оттың кабинаға кіруіне әкелді, бұл оттық кеңістігінің тарылуымен нашарлады. Мәселе күлдің сырғытқыштың жиектеріне жиналуында болды, бұл түтін камерасына ауаның кіруіне мүмкіндік берді, соның салдарынан локомотивтің тиімділігі төмендеді. Қызмет көрсетуді жеңілдету үшін қазандық, оттық және түтін камерасы болат жабынмен қапталған, бұл қозғалтқыштың пішіні заманауи дизель локомотивіне ұқсас болды. Бұл дәстүрлі буды локомотив дизайнынан үлкен қашықтық болды, бұл қозғалтқышты вагондарды жуу қондырғысын пайдаланып тазалауға мүмкіндік берді. Локомотив 4 тонна (4,06 тонна) көмір және су тасымалдауға арналған, ал көмір бункері от тартушының кабинасына су кірмеуі үшін брезентпен жабылған. Локомотивке кіру жылжымалы есіктерге апаратын баспақыштар арқылы жүзеге асырылды, бірақ жетегіш доңғалақ конструкциясының арқасында от тартушының кабинасына көтерілу май ваннасының үстінен өтуді қажет етті. 1948 жылы ұлттықтандырылғаннан кейін Британдық темір жолы Лидер жобасын мұра етті, ол прототиптің құрылысын жалғастыруға жеткілікті деңгейде дамыған еді, өйткені Булейд Британдық темір жолының жаңа құрылған Оңтүстік аймағының бас инженер-механигі болып қалды. Басқа төрт локомотивтің жұмысы тоқтап қалғанмен, Лидер прототипі Брайтоннан 1949 жылдың маусым айында No. 36001 локомотиві ретінде шықты. Оңтүстік темір жолының бастапқы тапсырысының қалған төрт мүшесі, No. 36002–5, даму кезеңінің соңына қарай әртүрлі құрылыс кезеңдерінде болды. No. 36002 аяқталуға жақын еді, No. 36003 сыртқы қаптамасы болмады, ал No. 36004–5 кадрлар жиынтығынан асып кетпеді, бірақ олардың көптеген негізгі компоненттері Истли мен Брайтонда жасалып, орнатуға дайын сақталды. Бұл заманауи WC/BB тихоходты локомотивтерінен айтарлықтай төмен болды, олар 7-сыныпқа жатты, бұл Лидердің екінші бағыттарда және қос ұшты конструкция ең пайдалы болатын тармақ желілерінде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін осьтік жүктемеге ие болуы керек екенін білдірді. Аяқтағаннан кейін No. 36001 дереу Оңтүстік-Шығыстағы бос жолаушылар вагондарымен сынаққа жіберілді. Алайда, Британдық темір жолы бас штабына Мэрилебонда жолданған сынақтардың нәтижелері Лидердің күшті жақтарына – қазандыққа, тежегіш жүйеге және екі жетегіш доңғалақпен қамтамасыз етілген жалпы ұстауға – мақтау айтудан «көзге түспеді». Осы жағдайға қатысты бірнеше теориялар айтылды, ең ықтимал болғаны – Брайтон мен Темір жол атқару комитетінің консервативті қызметкерлері Лидердің тым революциялық екенін ойлап, статус-квоны сақтауға ұмтылды.

No 36001 орындалуы

Бір жылдан астам уақытқа созылған сынақтардан кейін, №36001 бірнеше кемшіліктері бар екені анықталды, оның ішінде көп мөлшерде көмір мен су жұмсалуы, механикалық тұрақсыздық, машинист пен топтаушы үшін жұмыс жағдайларының қанағаттандырмас деңгейде болуы, цилиндр сақиналары арқылы будың шығындалуы және доңғалақ жұбында салмақтың теңсіз таралуы. Цилиндр жинағын жаңартқаннан кейін, локомотив LNER динамикалық тежегіш вагонымен Брайтон және Истли аймақтарында сынақтан өтті, нәтижесінде отынның қымбаттылығына және топтаушының күш-жігеріне қарамастан, жақсы жүріс байқалды. Екі апта бойы «Лидер» локомотиві U кластың локомотивімен салыстырылып сынақтан өтті. Бұл сынақтар кранды біліктердің жұлынуымен тоқтатылды, олар 36002 локомотивінен алынған біліктермен ауыстырылды, бірақ олар да түпнұсқасындай шамамен бірдей қашықтықта жұлынды. Қызықтысы, локомотивтің биіктігі 12 фут (4 метр) болғанымен, кабина төбелері салыстырмалы түрде төмен болды. Локомотивтің оттық бөлігіндегі кабина топтаушының кабинесі сияқты артық ыстыққа ұшырады. Бұл мәселені шешу үшін локомотив кері бағытта пайдаланылды, себебі артқы кабина су багы мен көмір құймасының жанында орналасқандықтан, оттықтан шығатын ыстық газдардан алыс болды. Кемшіліктеріне қарамастан, локомотив сынақ жүрісінде екі жетекші доңғалақ жұбынан күшті бу және жоғары сүйреу қабілетін көрсетті. Дұрыс отын берілгенде, «Лидер» кестеге сәйкес жүре алды, кейде тіпті одан да жылдам. Дегенмен, су толықтыру кезінде қиындықтар туындады – локомотив суды өте жылдам жұмсады, сондықтан жиі тоқтау қажет болды. Сонымен қатар, толығымен жабық корпус және локомотивтің биіктігі көптеген су крандарының су багына тікелей құю үшін тым төмен болуына себеп болды, сондықтан импровизацияланған шүмектер мен шлангтарды пайдалану немесе тұрақтандырылған құбырдан су багын толтыру қажет болды. Екі әдіс те су толықтыруға кететін уақытты ұзартып, локомотив жақсы жұмыс істеген кезде ұтқан уақытты жоғалтты және жарияланған көрсеткіштерге әсер етті. Бұрынғы Оңтүстік темір жолының орталық бөлімінде сынақ пойыздарын тартқанына қарамастан, «Лидер» прототипі клапандық механизмнің бұзылу қаупі және бұл Британ темір жолдарына келтіретін жағымсыз әсерлерге байланысты ақы төленетін қызметте пайдаланылмады.

Оңтүстік темір жолы

Жоба Оңтүстік темір жолының басқаруында болғанда, No. 36001 локомотиві CC101 нөмірімен тағайындалған болар еді. Дизайн алты жетекші осьтерден тұрғандықтан, алғашқы партия CC101-ден CC105-ке дейін нөмірленген болар еді, соңғы нөмір – локомотивтің идентификаторы.

Британдық теміржол

Операциялық түсі фото сұр түсті, қызыл және ақ жолақтармен болған. Британдық теміржолының «Велосипедтегі арыстан» эмблемасы да қолданылды, бірақ сурет түсірілгеннен кейін, ешқандай түсіндірме берілмей, оның үстінен боялды.

Операциялық бағалау

Leader-ді өндіру кезінде бу қазандығын жабық конструкцияға орнатудың қате екені анық болды. Ішкі орта өте қолайсыз болды, салмағы тым ауыр еді, ал қазандықты тазалау сияқты қажетті техникалық қызметтерді жүргізу үшін локомотивті толық разборлау қажет болды. Булейдтің кеткенінен кейін жобаға жауапты болған Р. Г. Джарвис локомотивтің бастапқы идеясындағы мәселелерді шешу үшін толық қайта жобалау қажет екенін мәлімдеді. 1950 жылы сынақтар кезінде туындаған мәселелерден кейін, сол жылдың қараша айында 36001 және құрастырылып жатқан басқа төрт Leader локомотиві металл тескісіне жіберілді. 36001 нөміріндегі номерлік тақта Ұлттық теміржол мұражайында сақталады; ал локомотивке арналған, бірақ қызметке орнатылмаған локомотив жасаушысының тақтасы 2008 жылы 1050 фунт стерлингке сатылды. Leader – заманауи бу локомотивтерінің дизайнының шегін кеңейтуге жасалған батыл әрекет болды және егер сәтті аяқталғанда, Британ теміржолдарында будың қолданылу мерзімін ұзартуға мүмкіндік берген болар еді.