Кіріспе
Халық пен тауарлардың уақыт өте қалай жылжуын өлшеу – географиялық мобильділік. Географиялық мобильділік, халықтың жылжуы немесе қарапайым мобильділік – бұл халық ішіндегі көші-қонды өлшейтін статистикалық көрсеткіш. Демография және адам географиясында кеңінен қолданылатын бұл термин, жануарлардың түрлер арасындағы қозғалысын сипаттау үшін де пайдаланылуы мүмкін. Мұндай жылжулар халықаралық көші-қон сияқты ірі масштабты немесе аймақтық жұмысқа барып-келу сияқты ұсақ масштабты болуы мүмкін. Географиялық мобильділік қоғамдағы көптеген әлеуметтік факторларға маңызды әсер етеді және қазіргі таңдағы академиялық зерттеулердің тақырыбы болып табылады. Бұл көрсеткіш әр түрлі аймақтардағы ресми саясатқа және қалыптасқан әлеуметтік нормаларға байланысты өзгереді, сондай-ақ әр түрлі қоғамдарда әртүрлі әсерлер мен реакциялар тудырады. Халықтың жылжуы үкіметтік басқарудағы әкімшілік өзгерістерден бастап, жергілікті экономиканың өсуіне, тұрғын үй нарығына және аймақтық қызметтерге деген сұранысқа дейін әртүрлі салдарга әкелуі мүмкін.
Geographic mobility is the measure of how populations and goods move over time. Geographic mobility, population mobility, or more simply mobility is also a statistic that measures migration within a population. Commonly used in demography and human geography, it may also be used to describe the movement of animals between populations. These moves can be as large scale as international migrations or as small as regional commuting arrangements. Geographic mobility has a large impact on many sociological factors in a community and is a current topic of academic research. It varies between different regions depending on both formal policies and established social norms, and has different effects and responses in different societies. Population mobility has implications ranging from administrative changes in government and impacts on local economic growth to housing markets and demand for regional services.
Өлшем
Ұлттық географиялық мобильділік деректері АҚШ, Еуропалық Одақ, Қытай және көптеген басқа елдердегі халық санағы мен мемлекеттік тіркелген деректерде қолжетімді. Халықаралық мобильділік туралы мәліметтер туризм статистикасы және көлік операторларының ақпараты арқылы алынады. Осы дереккөздер негізінде "Глобалды трансұлттық мобильділік деректер жинағы" жыл сайын елден елге қоныс аударатын адамдар санын бағалау мүмкіндігін ұсынады.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ халық санағы бюросы әзірлеген ағымдағы халықты зерттеу (CPS) бойынша қозғалыс бағалаулары, мобильділік статусын әр адамның наурыз айындағы зерттеу кезіндегі тұратын жері мен бір жыл бұрынғы тұратын жерінің салыстырылуы негізінде анықтайды. Қозғалыс кезеңінің басы мен соңында бір үйde тұрған адамдар – қозғалмағандар саналады. Ал қозғалғандар – кезеңнің басында емес, соңында басқа үйde тұрған адамдар. Олар сондай-ақ округ, штат, аймақ бойынша немесе шетелден келгендер ретінде жіктеледі. Қозғалғандар орталық қалалар, қала шеттері және АҚШ-тың қала емес аймақтарында немесе олардың арасында қозғалғандарына қарай да жіктеледі. CPS қозғалу себептері туралы ақпаратты қамтиды. Оларға жұмысқа қатысты факторлар, мысалы, жұмысқа ауысу, жұмыстан босату немесе жұмыс іздеу, сондай-ақ жұмысқа жақын болу қалауы жатады. Тұрғын үй факторларына үйге ие болуға ниет, жақсырақ үй немесе жақсырақ ауданды іздеу, немесе арзан бағада тұрғын үй табу кіреді. Қозғалыстың қосымша факторларына колледжге түсу, отбасылық жағдайдың өзгеруі, зейнеткерлікке шығу немесе денсаулық сақтаумен байланысты көшу жатады.
Еуропалық Одақ
Еуробарометр сауалнамасы мобильділікті АҚШ-тағы халық санағы сияқты өлшейді. Екі деректерді тікелей салыстыру қиын, себебі Еуроодақта елдер арасында саяхаттауға кедергі келтіретін әлеуметтік факторлар АҚШ-та штаттар арасында саяхаттауда кездеспейді. Осыған қоса, тілдік кедергілер, мәдени қарсылық және халықаралық еңбек заңнамасының қосымша қиындықтары бар.
Қытай
Қытайдағы географиялық ұтқырлықты өлшеу үшін бірнеше ғылыми сараптамалар жүргізілді, бірақ толыққанды санақ әлі жүргізілген жоқ. 2000 жылдан бері Қытайдың Ұлттық статистика бюросы жылдық үй шаруашылықтарын зерттеуіне көшіп-қонған жұмысшылар туралы мәліметтерді қосып келеді. Мемлекеттік кеңестің Қытай дамуын зерттеу орталығы 2010 жылы жұмыс үшін миграцияның масштабын және осы топтың тиісті статистикасын анықтау бойынша зерттеу жүргізді. Сауалнамада жас, білім деңгейі, жұмыс түрі, кіріс, шығыстар, тұрғын үй және бос уақытты өткізу сияқты демографиялық мәліметтер өлшенді.
Басқа шаралар
Халықтың айналымы – халық санына шаққандағы жалпы көші-қонды көрсететін статистикалық көрсеткіш, мысалы, халық санақтары арасындағы белгілі бір аумаққа адамдардың келуі мен кетуі.
Экономикалық себептер
Теориялық модельдердің көпшілігі көшіп кетуді жалақы мен еңбекақының, сондай-ақ жұмыспен қамтудың жеке күтілетін табысқа тигізетін әсерімен байланыстырады. Басқа аймақта табыс табу мүмкіндігі бастапқы қауымдастықта қол жетімсіз жаңа мүмкіндіктер мен ресурстарды пайдалану үшін қозғалысқа итермелейді. Көшіп кету туралы шешім қабылдауда көзқарас, болашақ табыстардағы айырмашылықтар, нақты ақпараттың болуы және географиялық қашықтық маңызды рөл атқарады. Зерттеулер көрсеткендей, Еуроодақта (мобильді қоғам) жұмыссыздық деңгейі өлшенген көші-қонмен статистикалық байланысты. Әлеуметтік жұмыссыздыққа байланысты сақтандыру бағдарламалары жеке ликвидтілікті арттыруға және іздеу шығындарын азайтуға, сондай-ақ көшіп кету тәуекелін төмендетуге көмектеседі. Зерттеулер көрсеткендей, әлеуметтік сақтандырудың болуы жеке тұлғалардың қозғалыс деңгейіне күшті әсер етпейді, себебі ол көшіп кетудің салыстырмалы шығындарын төмендеткенімен, мүмкіндік шығындарын арттырады. Бұқаралық ақпарат құралдарының (БАҚ) тудырған өзіне-өзінің хабардар болуы және батыс әлемінен әкелінген жоғары жекеленген символизм адамдарға өздерін мүлдем басқа өмір салтында көруге мүмкіндік берді. Әлемдік тәжірибе де адамның мобильдікке бейімділігін арттырады. Қоғамдық денсаулық сақтау зерттеулері жыныстық қызметпен айналысатын әйелдердің географиялық ұтқырлығын жоғары көрсетті, егер олар: ішімдік ішсе, зорлық-зомбылыққа ұшыраса, төрт жылдан астам жұмыс істесе және тұрақты, ақы төлемейтін серігі болса. Екінші дүниежүзілік соғысының американдық ардагерлері, алыс құрлықтарға сапар шегіп, содан кейін отанға оралғаннан кейін, бұрынғы буын американдықтарға қарағанда жұмыс іздеу үшін көшіп кетуге көбірек дайын болды. Демографиялық тұрғыдан алғанда, зерттеулер көрсеткендей, білім деңгейі жоғары мобильділікпен байланысты, әсіресе университет бітірушілер арасында.
Құтқару
Өзін-өзі тану деңгейі арта түскен білімді әйелдер көшуден туындайтын мүмкіндіктерді пайдаланып, жекеленуі мен мүмкіндіктерін кеңейтуді үміттенеді. Англияда жүргізілген сауалнамаға сәйкес, әйелдердің жүргізуші куәлігіне ие болу ықтималдығы ерлерге қарағанда төмен, ал маңызды жерлерге жету үшін көбірек уақыт жұмсалады. Әйелдер көбінесе ерлерге қарағанда үйге жақын жұмыс іздеуге бейім, географиялық тұрғыдан шектеулі аймақтарда жұмыс істейді және көбінесе автокөліктен басқа көлік түрлерін пайдаланады. Жеке көлік құралына қол жеткізу әйелдердің таңдау мүмкіндіктерін арттырып, орташа сапар уақытын қысқартуға мүмкіндік береді. Бұрынғы байланыстардың үзілуі әлеуметтік қолдауды азайтады және, әсіресе жасөспірімдер арасында, өнімділіктің төмендеуіне әкелуі мүмкін. Алдыңғы қарым-қатынастардан географиялық оқшаулану жеке тәуелділікті ядролық отбасыға арттырады және шаңырақтың ішіндегі билік тепе-теңдігін бұзуы мүмкін. Жұмыс үшін көшіп-қону мигранттарға жаңа дағдыларды дамытуға және шетелде жаңа техникалық білім алуға жағдай жасайды. Әлемдік мобильділіктің артуы жастардың тұрақты жұмыс табу перспективаларын күңкілдетіп, жастардың тәуекелге баруға бейімділігін арттырады. Қиындықтарды жеңу стратегиялары оларды ұзақ мерзімді міндеттемелерді кейінге жылдыруға, отбасы құруды азайтуға және туу көрсеткіштерін төмендетуге итермелейді. Еңбек нарығының тұрақсыздығы тұрақты өмір салғандағы қауіпті арттырады, себебі табысқа ұзақ мерзімде сенуге болмайды. Жұмыс істейтін әйелдер бала тууға кедергілерге жиірек тап болады, себебі олар уақытша жұмыстан кетуге мәжбүр болса, оларды оңай алмастыруға болады.
Мәдени алмасу
Географиялық мобильділіктің артуы қауымдастықтар арасындағы мәдени алмасудың тереңдеуіне және сапалық жақсаруына мүмкіндік береді. Шапшаң алмасу мәдени оқшаулануға алып келуі мүмкін және кейде көршілердің жақын, біртұтас қарым-қатынас орнатуына кедергі келтіреді. Алшақ қашықтықтағы байланыстарды күту үшін көбірек уақыт талап етіледі және жоспарланбаған әлеуметтік өзара әрекеттесу мүмкіндігін азайтады. Мобильділіктің жоғарылауы жеке адамның жергілікті қауымдастыққа байланысын әлсіретіп, жергілікті қолдау желілерін нашарлатуы мүмкін. Адамдар көбінесе қашықтықтағы байланысты сақтау үшін ақпараттық технологияларды пайдаланады, бұл алшақ қарым-қатынастарды нығайтады және серігінен географиялық алшақтыққа қарамастан, мансаптық мүмкіндіктерді пайдалануға мүмкіндік береді.