Кіріспе
Адамды үйінен қуу немесе жер аударылу – негізінен, туған елінен мәжбүрлі түрде шығарылу, ал екінші жағынан, жағдайдың мәжбүрлілігімен немесе жоғары мақсаттың қатаң талаптарымен туындаған шетелге кету немесе отаннан ұзақ уақытқа кетіп қалу. Әдетте, адамдар мен халықтар жер аударылады, бірақ кейде институттар сияқты әлеуметтік құрылымдар (мысалы, папалық немесе үкімет) өз отанынан кетуге мәжбүр болады. Рим құқығында эксилиум ерікті жер аударылуды және өлім жазасына балама ретіндегі қуғынды білдірген. Депортация – мәжбүрлі жер аударылу, ол азаматтығынан және мүлкінен өмір бойы айыруға әкеледі. Релегация – азаматтығы мен мүлкі сақталатын депортацияның жеңіл түрі. Диаспора термині топтық жер аударылуды, ерікті де, мәжбүрлі де, сипаттайды. "Қасқындықтағы үкімет" – елдің өз заңдылығын елден тыс жерде дәлелдейтін, ел аумағынан басқа жерге көшіп кеткен үкіметін көрсетеді. Ерікті жер аударылу көбінесе қуғын-сүргін мен қудалаудан (мысалы, салық немесе қылмыстық айыптаулар) қашу, ұят немесе өкініш сезімі, немесе белгілі бір іске толыққанды көңіл бөлу үшін өзін оқшаулау мақсатымен жасалатын наразылық нысаны ретінде бейнеленеді. Адам құқықтарының жалпыға жарияланған декларациясының 9-бабында "Ешкімді еріксіз тұтқындауға, қамауға алуға немесе жер аударылуға жатқызуға болмайды" делінген.
Exile or banishment, is primarily penal expulsion from one's native country, and secondarily expatriation or prolonged absence from one's homeland under either the compulsion of circumstance or the rigors of some high purpose. Usually persons and peoples suffer exile, but sometimes social entities like institutions (e. g. the papacy or a government) are forced from their homeland. In Roman law, exsilium denoted both voluntary exile and banishment as a capital punishment alternative to death. Deportation was forced exile, and entailed the lifelong loss of citizenship and property. Relegation was a milder form of deportation, which preserved the subject's citizenship and property. The term diaspora describes group exile, both voluntary and forced. "Government in exile" describes a government of a country that has relocated and argues its legitimacy from outside that country. Voluntary exile is often depicted as a form of protest by the person who claims it, to avoid persecution and prosecution (such as tax or criminal allegations), an act of shame or repentance, or isolating oneself to be able to devote time to a particular pursuit. Article 9 of the Universal Declaration of Human Rights states that "No one shall be subjected to arbitrary arrest, detention or exile."
Ішкі жер аударылу
Ішкі жер аударылу — өзіңнің туған жеріңнің шегінде, бірақ үйіңнен алысқа қуылғанның бір түрі.
Шет елге айдалған мемлекет басшылары
Кейбір жағдайларда төңкерістен немесе үкіметтік өзгерістерден кейін, құлатылған мемлекет басшысына елден кетуге рұқсат берілуі мүмкін, бұл бейбіт өтуді жеңілдету үшін немесе әділеттен қашуға мүмкіндік беру үшін жасалады.
Салық немесе заң мәселелерін болдырмау
Салық төлейтін жері арзан азаматтар салықтан бас тартушылар деп аталады. Кенеттен байлыққа қол жеткізген авторлар мен музыканттар сияқты шығармашылық адамдар кейде осы жолды таңдайды. Мысалы, британдық-канад жазушысы Артур Хейли, "Отель" және "Әуежай" романдарының үлкен сәттіге ие болғаннан кейін салықтан қашу үшін Багама аралдарына көшіп кетті. Ал 1971 жылдың көктемінде ағылшын рок-тобы "The Rolling Stones" төлей алмайтын мөлшерде салық борышына ілігіп, үкімет олардың мүлкін тәркілемес бұрын Ұлыбританиядан шығып кетті. Топ мүшелері бір уақытқа Францияға көшіп, француз Ривьерасына сілтеме жасайтын "Exile on Main Street" альбомына музыка жазды. 2012 жылы Facebook-тің негізін қалаушылардың бірі Эдуардо Саверин компаниясының IPO-сы алдында АҚШ азаматтығынан бас тартқаны жаңалықтарға тарады. Бразилия және АҚШ азаматтығы бар Савериннің Сингапурға көшіп, азаматтығынан бас тартуы АҚШ Сенатында "Ex-PATRIOT Act" заң жобасын тудырды, ол осындай бай салықтан бас тартушыларды АҚШ-қа қайта кіру үшін арнайы салық төлеуге міндеттер еді. Кейбір жағдайларда адамдар сот процестері немесе қылмыстық қудалау сияқты құқықтық мәселелерден қашу үшін өз еркімен жер аударылып тұрады. Мысалы, Ұлыбританиядағы 1.7 миллиард фунт стерлингтік "Polly Peck" компаниясының банкроттығына байланысты қылмыстық қудалаудан қашу үшін 17 жыл бойы Солтүстік Кипрдің Түрік Республикасына қашқан Асыл Надирді келтіруге болады.
Сотталушының эвфемизмі
Шеттеу, үкімет адамы және тағайындалған қызметкер – XIX ғасырда Ұлыбританиядан Австралияға жіберілген сотталғандарды атайтын эвфемизмдер болатын.
Қауымдық
Жайлы жер аударылу – антрополог Бинеш Баланның 2018 жылы жаңадан дамытқан баламалы теориясы. Оның сөзінше, жайлы жер аударылу – «негізгі қоғамнан мүшелігінен айырылған адамдардың әлеуметтік шеттетілуі. Мұндай адамдар діни, нәсілдік, этникалық, тілдік немесе касталық белгілеріне байланысты «шеттен келгендер» немесе ішкі «басқалар» саналады, сондықтан өз елінде өкілдік, ұлттық ерекшелік және азаматтық құқықтарын қалпына келтіру үшін өмірін тәуекелге тігіп, басқа жаққа, жайлы орынға көшіп кетеді және көбінесе үстем діннің, қоғамның немесе мәдениеттің құрамына ену үшін ыңғайлы жаңа өзіндік ерекшелікке қол жеткізеді».
Көшіп кеткен халық
Көптеген адамдардан тұратын топ, немесе кейде бүкіл халық не ұлт жер аударылса, сол халықтың жер аударылғанын айтуға болады, яғни «диаспора». Ұзақ жылдар бойы жер аударылған халықтардың қатарында ассириялық патша Саргон II-нің б.з.д. 720 жылы жер аударған израильдіктер, б.з.д. 586 жылы вавилондық патша Навуходоносор II-нің жер аударған яһудиялықтар және Иерусалимдегі екінші ғибадатхананың қиратылуынан кейін 70 жылы жер аударған яһудиялықтар бар. Көптеген яһудий дұғаларында Иерусалим мен Яһудеяға оралуға деген құштарлық білдіріледі. Польшаның 18-шы ғасырдың соңындағы бөліністерінен кейін, сондай-ақ бөліскен державаларға (Ресей, Пруссия және Австрия) қарсы көтерілістерден (Костюшко көтерілісі, қараша көтерілісі және қаңтар көтерілісі) кейін көптеген поляктар өз еркімен немесе мәжбүрлі түрде жер аударылып, әсіресе Франция мен АҚШ-та үлкен диаспораларды (Полония деп аталады) құрды. 1944 жылдың 18 мамырында Қырымдағы барлық қырым татарлары (барлығы 200 000 адам) жалған айыптаулар бойынша этникалық тазалау және ұжымдық жазалау нысаны ретінде Орталық Азияға жер аударылды. Куба революциясынан бері миллионнан астам кубалық Кубадан кетіп қалды. Олардың көпшілігі өздерін жер аударылғандар деп санайды, себебі аралдан кетудің себебі саяси сипатта. Куба революциясы кезінде Кубада 6,5 миллион адам тұрды және 1958 жылы әлемдегі иммигранттарды қабылдау бойынша алтыншы орында болды, бұл елде елеулі эмиграция тарихы болған жоқ. Көбінесе жер аударылғандардың балалары да өздерін кубалық жер аударылғандар деп санайды. Куба заңдарына сәйкес, шетелде туған кубалықтардың балалары кубалық азаматтар болып есептеледі. Латын Америкасы колониялық тәжірибелердің жалғасуы ретінде 19 және 20 ғасырларда саяси сипаттағы кең таралған жер аударылуды бастан өткерді.
Көшіп кеткен үкімет
Шетелдік оккупация кезінде немесе төңкерістен кейін, осындай қиын жағдайға тап болған елдің эмиграциядағы үкіметі құрылуы мүмкін. Мұның ең белгілі мысалы – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германияның Польшаны басып алуынан кейін Польшадан тыс жерде әрекет еткен Польша қарулы күштеріне басшылық еткен Польшаның эмиграциядағы үкіметі. Басқа мысалдардың ішінде сол кездегі Шарль де Голльдің басқаруындағы «Еркін Франция күштері» үкіметі және 14-ші Далай-лама басқаратын, көбінесе Тибет үкіметі деп аталатын Орталық Тибет әкімшілігі бар.
Тірі емес заттар үшін
Зор Иван бірде Сібірге жансыз нәрсені – қоңырауды жер аударды. "Углич қаласының халқы Үрейлі Иванға қарсы наразылық акциясын ұйымдастыру үшін қоңырау соққанда, қатал патша екі жүз (ақсүйек) адамды жазалап, Углич қоңырауын Сібірге жер аударды, ол екі жүз жыл бойы сонда тұрды."
Драмалық
Ежелгі грек трагедиясында сүргін ертедегі тақырып болып табылады. Ежелгі гректер үшін бұл өлімнен де ауыр жаза саналды. Бұл тақырып Еврипидтің б.з.б. V ғасырда жазған «Медея» пьесасындағы шегіне жетеді және грек мифологиясының көне ауызша дәстүрлерімен байланысты. Еврипидтің «Медеясы» ХХ ғасырға дейін ең көп қойылған грек трагедиясы болып келді.
Өнер
Ясон Медеяны тастап кеткеннен кейін, ол өшпенділікпен кісі өлтіруге дейін барып, Афинаға қашып, Айгей патшаға үйленді және Тесейдің әкесі болды. Оның Тесеймен қарым-қатынасында туған жанжалдың салдарынан, ол Полистен кетуге және жер аударылуға мәжбүр болды. Ағылшын суретшісі Джон Уильям Уотерхаус (1849–1917) салған «Ясон мен Медея» атты әйгілі картинасы, Медея Тесейді улауға тырысқан сәттен бұрынғы маңызды кезеңді бейнелейді.