Халықтың көші-қоны және қайта орналастыру мәселелері

Кіріспе

Халықтың үлкен тобының бір аймақтан екінші аймаққа қоныс аударуы, БҰҰ-ның босқындарының қоныс аударуы

Халықты көшіру немесе қоныс аудару – мемлекеттік саясат немесе халықаралық билік тарапынан жиі жүзеге асырылатын жаппай көші-қонның бір түрі. Мұндай жаппай көші-қон көбінесе этникалық немесе діни факторларға байланысты болады, бірақ экономикалық дамудың нәтижесінде де туындауы мүмкін. Шеттету немесе жер аудару ұқсас процесс, бірақ ол жеке адамдар мен топтарға күшпен қолданылады. Халықты көшіру, жеке адамның еркімен қоныс аударудан техникалық жағынан ғана емес, сонымен қатар мазмұны жағынан да өзгеше, бірақ соғыс кезінде қауіптен немесе ашаршылықтан қашу жиі екеуінің арасындағы шекараны жояды. Егер мемлекет көші-қонның сансыз "жеке" шешімдердің нәтижесі екенін көрсетсе, ол осы оқиғаға өзінің кінәсінің жоқтығын дәлелдеуге тырысады. Көбінесе, зардап шеккен халық күшпен алыс аймаққа көшіріледі, бұл аймақ олардың өмір салтына сәйкес келмей, оларға елеулі зиян келтіруі мүмкін. Бұған қоса, бұл процесс жылжымайтын мүліктің және қозғалмалы мүліктің көп бөлігінің жоғалуымен байланысты. Мұндай көшіруге себеп, жерді пайдалануға мүдделі күшті тараптың ниеті немесе, сирек жағдайларда, қауіпсіздік, экологиялық немесе экономикалық апаттардың тудырған жағдайлар болуы мүмкін. Халықты алғашқы рет көшіру оқиғалары б.з.д. 13 ғасырда Орта Ассирия империясы кезінде тіркелген, ал мәжбүрлі қоныс аудару Жаңа Ассирия империясы тұсында кеңінен таралған. Тарихтағы ең ірі халықты көшіру – 1947 жылы Үндістанның бөлінуі, оған Пәнджаб провинциясында 12 миллионға дейін адам, ал Британдық Үндістанның барлық аймандарында 20 миллионға дейін адам қатысқан. Екінші ірі көшіру – Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін немістердің қашуы мен қууы, оған 12 миллионнан астам адам қатысқан. Украинаға Ресейдің басқыншылығы кезінде украин халқының (оның ішінде мыңдаған балалардың) Ресейге күштеп жер аударылуынан бұрын, Еуропадағы ең ірі халықты көшірудің кейбір оқиғалары Иосиф Сталиннің басшылығымен Кеңес Одағының этникалық саясатына байланысты болды. Экономикалық дамудың ең жақсы белгілі соңғы мысалы – Қытайдағы Үш сарқырама бөгетінің құрылысы.

Population transfer or resettlement is a type of mass migration that is often imposed by a state policy or international authority. Such mass migrations are most frequently spurred on the basis of ethnicity or religion, but they also occur due to economic development. Banishment or exile is a similar process, but is forcibly applied to individuals and groups. Population transfer differs more than simply technically from individually motivated migration, but at times of war, the act of fleeing from danger or famine often blurs the differences. If a state can preserve the fiction that migrations are the result of innumerable "personal" decisions, the state may be able to claim that it is not to blame for the displacement. Often the affected population is transferred by force to a distant region, perhaps not suited to their way of life, causing them substantial harm. In addition, the process implies the loss of immovable property and substantial amounts of movable property when rushed. This transfer may be motivated by the more powerful party's desire to make other uses of the land in question or, less often, by security or disastrous environmental or economic conditions that require relocation. The first known population transfers date back to the Middle Assyrian Empire in the 13th century BCE, with forced resettlement being particularly prevalent during the Neo Assyrian Empire. The single largest population transfer in history was the Partition of India in 1947 that involved up to 12 million people in Punjab Province with a total of up to 20 million people across British India, with the second largest being the flight and expulsion of Germans after World War II, which involved more than 12 million people. Before the forcible deportation of Ukrainians (including thousands of children) to Russia during the Russian invasion of Ukraine, Moreover, some of the largest population transfers in Europe have been attributed to the ethnic policies of the Soviet Union under Joseph Stalin. The best known recent example caused by economic development is that resulting from the construction of the Three Gorges Dam in China.

Тарихи негіздер

Халықты көшірудің ең ерте белгілі мысалдары соғыс пен империя аясында орын алды. Сеннахиримнің Иерусалим патшасы Езекияға қарсы жорығының бір бөлігі ретінде (б.з.д. 701 ж.) "200,150 адам, үлкендері мен кішілері, еркек және әйел" Жаңа Ассирия империясының басқа жерлеріне көшірілді. Ахменидтер мен Византия империяларында да ұқсас халықты көшіру оқиғалары болған. Халықты көшіру Ағарту дәуірінен кейінгі еуропалық қоғамдардың құндылықтарына қайшы келеді деп есептеледі, бірақ бұл көбінесе отарлық державаның өз территориясына ғана қатысты, ал халықты көшіру 20-шы ғасырда еуропалық отарларда жалғасты.

Этникалық сұйыту

Этникалық сұйыту – этникалық азшылық немесе мәдени жағынан өзгеше, немесе басым емес топ тұратын аймаққа этникалық және/немесе мәдени үстемдік құратын халықтың бір бөлігін қоныстандыру мақсатында көші-қон саясатын жүзеге асыру тәжірибесі. Бұл туған жердегі этникалық топты уақыт өте келе басым мәдениетке айналдырып, оның құрамын өзгертуге бағытталған.

Франция

Франция тарихымен байланысты екі танымал көші-қон – 1308 жылы яһудилердің дініне тыйым салу және 1685 жылы Фонтенбло бұйрығымен француз протестанттары – гугеноттардың дініне тыйым салу. Протестанттарға қарсы діни соғыстар көптеген адамдарды Нидерланды, Англия және Швейцарияға қашуға мәжбүр етті. 18-шы ғасырдың басында кейбір гугеноттар отарлық Америкаға көшіп кетті. Екі жағдайда да халықты күштеп шығармады, егер де олардың діні заңсыз деп жарияланды, сондықтан көптеген адамдар елден кетіп қалды. Иван Сертиманың сөзіне сүйенсек, Людовик XV Франциядан барлық қара нәсілділерді депортациялауға бұйрық берді, бірақ бұл орындалмады. Ол кезде олар негізінен Кариб теңізі мен Луизиана колонияларынан еркін терісі қоңыр адамдар болды, көбінесе француз колониалдық әрлері мен африкалық әйелдердің ұрпақтары. Кейбір әкелер әртүрлі нәсілді ұлдарын білім алу үшін Францияға жіберді немесе оларға онда қоныстану үшін мүлік берді. Басқалары әскери қызметке қатысты, мысалы, Александр Дюманың әкесі – Томас Александр Дюма. 19-шы ғасырдың соңында Франция кейбір алжирліктерді өз туған жерінен күштеп шығарып, Тынық мұхитына, әсіресе Жаңа Каледонияға көшірді.

Ирландия

1652 жылы Ирландияны Кромвель басып алғаннан кейін және Жерді бөлу туралы акті қабылдағаннан соң, жергілікті ирландтық католиктердің көпшілігінің жерлері тартып алынып, оларға жаңадан құрылған қалаларда тұруға тыйым салынды. Белгісіз саны, шамамен 100 000-ға дейін ирландтықтар Вест-Индия және Солтүстік Америкадағы колонияларға мерзімілі жұмысшылар ретінде жіберілді. Бұған қоса, тәж Ирландияның адал протестант халқын көбейту үшін Ирландияға халықты көшіруді қолдады. "Плантациялар" деп аталатын осы көші-қондар негізінен Шотландиядан және Англияның солтүстік шекаралық округтерінен келген адамдарды қабылдады. XVIII ғасырдың соңында шотландтық-ирландтықтар Америка Тәуелсіздік соғысына дейін Британ аралдарынан Он үш колонияға келген ең ірі иммигранттар тобын құрады.

Шотландия

Британдық ауыл шаруашылығы революциясында Англияның ауылдық аймақтарын халықтан айырған қоршаулар орта ғасырларда басталды. Шотландияда осыған ұқсас құбылыстар жақында "Төмендіктер тазалануы" деп аталды. Таулы аймақтардағы тазаланулар – 18 ғасырда Шотландияның таулы жерлері мен аралдарының халқының күштеп көшірілуі. Бұл жаппай көші-қонға алып келді, адамдар жағалауға, Шотландияның төмендіктеріне және шетелге, соның ішінде Он үш колонияға, Канадаға және Кариб аймағына қоныс аударды.

Орталық Еуропа

Тарихи тұрғыдан алғанда, еврейлер мен ромаларды қуғынға салу мемлекеттік бақылаудың күшін көрсетеді, ол ғасырлар бойы оларға қарсы қуғын-сүргін бұйрықтары, заңдары, жарлықтары және т.б. түрінде қолданылып келді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Молотов-Риббентроп келісімі бойынша Польша екіге бөлінгеннен кейін, немістер поляктар мен еврейлерді нацистік Германияға қосылған Польша аумақтарынан депортациялады, ал Кеңес Одағы поляктарды Шығыс Польшаның, Кресси аймақтарынан Сібір мен Қазақстанға депортациялады. 1940 жылдан бастап Адольф Гитлер немістерді азшылықты құрайтын аймақтардан (Балтық елдері, Оңтүстік-Шығыс және Шығыс Еуропа) Вартегауға, Познань, неміс Позен аймағына қоныстандыруға тырысты. Ол поляктар мен еврейлерді, олар сол аймақта халықтың көпшілігін құраған, қуғынға салды. Соғысқа дейін бұл аймақтағы халықтың 16%-ы немістерді құрады. Нацистер бастапқыда еврейлерді эмиграцияға мәжбүрлеуге тырысты және Австрияда еврей халқының көп бөлігін қуғынға салды. Алайда, шетелдік қарсылықтың күшеюі осы жоспарды тоқтатты. Кейіннен еврейлер геттоларға, содан кейін өлім лагерлеріне жіберілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германияда мәжбүрлі еңбек кеңінен қолданылды. Нацизм кезінде Германия мен Австриядағы мүліктерін тапсырған еврейлер, оған мәжбүр болғанына қарамастан, соғыстан кейін өтемақы алуға шамасы келмеді, себебі үкіметтердің «өз еркімен кету туралы» шешім қабылдауы мүмкін болды. Немістер шамамен жиырма еуропалық елден 12 миллиондай адамды ұрлады, олардың үштен екісі Шығыс Еуропадан келді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1919 жылы Батыс одақтастары Польшаның шығыс шекарасы ретінде ұсынған Керзон сызығы іске асырылғанда, барлық этникалық топтардың өкілдері өздерінің жаңа аумақтарына көшірілді (поляктар Польшаға, украиндар Совет Украинасына). Бұрынғы неміс аумақтары Одер-Найсе сызығының шығысында да осылай болды, онда неміс азаматтары Германияға көшірілді. Немістер Совет Одағы мен Польшаның аннексиялаған аумақтарынан, сондай-ақ Чехословакия, Венгрия, Румыния және Югославия аумақтарынан қуылды. 1944 жылдан 1948 жылға дейін 13,5-тен 16,5 миллионға дейін немістер Орталық және Шығыс Еуропадан қуылды, эвакуацияланды немесе қашып кетті. Федералды статистика басқармасы (Statistisches Bundesamt) қаза тапқандардың санын 2,1 миллионға бағалайды. Польша мен Совет Украинасы халықты алмастыруды жүзеге асырды. Жаңа Польша-Совет шекарасының шығысында тұратын поляктар Польшаға (2,1 миллион адам) депортацияланды, ал жаңа шекараның батысында тұратын украиндар Совет Украинасына депортацияланды. Халықты Совет Украинасына көшіру 1944 жылдың қыркүйегінен 1946 жылдың мамырына дейін (450 000 адам) жүргізілді. Кейбір украиндар (200 000 адам) Польшаның оңтүстік-шығысын 1944-1945 жылдар аралығында көбінесе өз еркімен тастап кетті. Екінші оқиға 1947 жылы «Висла» операциясы кезінде болды. 1944 жылдан 1951 жылға дейін этностық топтарды іріктеу процесінде шамамен 20 миллион адам Еуропада өз үйлерінен қашып кетті немесе қуылды, ауыстырылды немесе алмастырылды.

Historically, expulsions of Jews and of Romani people reflect the power of state control that has been applied as a tool, in the form of expulsion edicts, laws, mandates etc., against them for centuries. After the Molotov–Ribbentrop Pact divided Poland during World War II, Germans deported Poles and Jews from Polish territories annexed by Nazi Germany, and the Soviet Union deported Poles from areas of Eastern Poland, Kresy to Siberia and Kazakhstan. From 1940, Adolf Hitler tried to get Germans to resettle from the areas in which they were the minority (the Baltics, South Eastern and Eastern Europe) to the Warthegau, the region around Poznań, German Posen. He expelled the Poles and Jews who formed there the majority of the population. Before the war, the Germans were 16% of the population in the area. The Nazis initially tried to press Jews to emigrate and in Austria succeeded in driving out most of the Jewish population. However, increasing foreign resistance brought the plan to a virtual halt. Later on, Jews were transferred to ghettoes and eventually to death camps. Use of forced labor in Nazi Germany during World War II occurred on a large scale. Jews who had signed over properties in Germany and Austria during Nazism, although coerced to do so, found it nearly impossible to be reimbursed after World War II, partly because of the ability of governments to make the "personal decision to leave" argument. The Germans abducted about 12 million people from almost twenty European countries; about two thirds of whom came from Eastern Europe. After World War II, when the Curzon line, which had been proposed in 1919 by the Western Allies as Poland's eastern border, was implemented, members of all ethnic groups were transferred to their respective new territories (Poles to Poland, Ukrainians to Soviet Ukraine). The same applied to the formerly German territories east of the Oder Neisse line, where German citizens were transferred to Germany. Germans were expelled from areas annexed by the Soviet Union and Poland as well as territories of Czechoslovakia, Hungary, Romania and Yugoslavia. From 1944 until 1948, between 13.5 and 16.5 million Germans were expelled, evacuated or fled from Central and Eastern Europe. The Statistisches Bundesamt (federal statistics office) estimates the loss of life at 2.1 million

Poland and Soviet Ukraine conducted population exchanges. Poles residing east of the new Poland Soviet border were deported to Poland (2,100,000 persons), and Ukrainians that resided west of the New border were deported to Soviet Ukraine. Population transfer to Soviet Ukraine occurred from September 1944 to May 1946 (450,000 persons). Some Ukrainians (200,000 persons) left southeast Poland more or less voluntarily (between 1944 and 1945). The second event occurred in 1947 under Operation Vistula. Nearly 20 million people in Europe fled their homes or were expelled, transferred or exchanged during the process of sorting out ethnic groups between 1944 and 1951.

Испания

1492 жылы Альгамбра жарлығы арқылы Испаниядағы еврей халқы қуылды. Еврейлердің бір бөлігі Солтүстік Африкаға, ал қалғандары Польша, Франция, Италия және басқа Жерорта теңізі елдеріне, шығысқа қарай кетті. 1609 жылы, бір ғасырдан астам уақыт бойы католиктердің соттары, оқшаулануы және діни шектеулерден кейін, 300 000 мұсылман Испаниядан күштеп шығарылды. Испан мұсылмандарының көп бөлігі Солтүстік Африкаға және Осман империясының билігіндегі аймақтарға қоныс аударды.

Оңтүстік-шығыс Еуропа

1940 жылдың қыркүйегінде Крайова келісіміне сәйкес Румынияның Оңтүстік Добруджаны Болгарияға қайтаруымен халық алмасу шарасы жүзеге асырылды. 103 711 румын, ароман және меглено румыны шекараның солтүстігіне көшіруге мәжбүр болды, ал Солтүстік Добруджада тұратын 62 278 болгар Болгарияға көшіруге мәжбүр болды. Болгарияның «Жаңару» процесі кезінде Болгариядан шамамен 360 000 түрік қашқан. 1990 жылдардағы Югославия соғыстары кезінде Югославияның тарауы ірі халық көші-қонына әкелді, көбінесе бұл ерікті емес еді. Бұл этникалық ұлтшылдыққа негізделген қақтығыс болғандықтан, аз ұлт өкілдері көбінесе өз этникалық тобының басымдығын құратын аймақтарға қашып кетті. «Этникалық тазалау» құбылысы алғаш рет Хорватияда байқалды, бірақ одан кейін Боснияға тарады. Босния мұсылмандарының дереу паналаруға мүмкіндігі болмағандықтан, олар этникалық зорлық-зомбылықтан ең көп зардап шекті. Біріккен Ұлттар Ұйымы Шығыс Боснияда мұсылман халқы үшін қауіпсіз аймақтар құруға тырысты, бірақ Сребреницадағы қырғын және басқа да жерлердегі бейбітшілік сақтаушы күштері қауіпсіз аймақтарды қорғауға күш жеткізбеді, нәтижесінде мыңдаған мұсылман қаза болды. Дейтон келісімі Босния мен Герцеговинадағы соғысты аяқтады, соғысқан екі тарап арасындағы шекараларды 1995 жылдың күзінде белгіленгендей бекітті. Бейбіт келісімнен кейін халықтың көшірілуінің тікелей салдары аймақтағы этникалық зорлық-зомбылықтың күрт төмендеуі болды. Конфликттің шолуы үшін Washington Post Balkan Report-қа, ал халықтың этникалық таралу карталары үшін бұрынғы Югославия бойынша FAS талдауына жүгініңіз. 1999 жылғы Косово соғысы кезінде Сербияның албандарына қарсы жаппай және жүйелі депортация жүргізілді, шамамен 800 000 албан (шамамен 1,5 миллион халқынан) Косовотан қашуға мәжбүр болды. Соғыс аяқталғаннан кейін Косовода албандар көпшілікке айналды, ал 200 мың серб пен цыған Косовотан қашып кетті. 2008 жылы Косово тәуелсіздік жариялағанда, оның халқының басым бөлігі албандарды құрады. Бірқатар қолбасшылар мен саясаткерлер, әсіресе Сербия мен Югославия президенті Слободан Милошевич, БҰҰ-ның бұрынғы Югославия бойынша халықаралық қылмыстық трибуналында депортация және геноцид сияқты түрлі соғыс қылмыстары бойынша сотталды.

In September 1940, with the return of Southern Dobruja by Romania to Bulgaria under the Treaty of Craiova, a population exchange was carried out. 103,711 Romanians, Aromanians and Megleno Romanians were compelled to move north of the border, while 62,278 Bulgarians living in Northern Dobruja were forced to move into Bulgaria. Around 360,000 Bulgarian Turks fled Bulgaria during the Revival Process. During the Yugoslav wars in the 1990s, the breakup of Yugoslavia caused large population transfers, mostly involuntary. As it was a conflict fueled by ethnic nationalism, people of minority ethnicities generally fled towards regions that their ethnicity was the majority. The phenomenon of "ethnic cleansing" was first seen in Croatia but soon spread to Bosnia. Since the Bosnian Muslims had no immediate refuge, they were arguably the hardest hit by the ethnic violence. United Nations tried to create safe areas for Muslim populations of eastern Bosnia but in the Srebrenica massacre and elsewhere, the peacekeeping troops failed to protect the safe areas, resulting in the massacre of thousands of Muslims. The Dayton Accords ended the war in Bosnia and Herzegovina, fixing the borders between the two warring parties roughly to those established by the autumn of 1995. One immediate result of the population transfer after the peace deal was a sharp decline in ethnic violence in the region. See Washington Post Balkan Report for a summary of the conflict, and FAS analysis of former Yugoslavia for population ethnic distribution maps. A massive and systematic deportation of Serbia's Albanians took place during the Kosovo War of 1999, with around 800,000 Albanians (out of a population of about 1.5 million) forced to flee Kosovo. Albanians became the majority in Kosovo at the wars end, around 200,000 Serbs and Roma fled Kosovo. When Kosovo proclaimed independence in 2008, the bulk of its population was Albanian. A number of commanders and politicians, notably Serbia and Yugoslav President Slobodan Milošević, were put on trial by the UN's International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia for a variety of war crimes, including deportations and genocide.

Грекия мен Түркия

1919-1922 жылдардағы грек-түрік соғысынан кейін Ұлттар Лигасы өзара қуылғандарды "Грекияның мұсылман халқы" деп Түркияға, ал "Түркияның христиан-православ халқы" деп Грекияға көшіруді белгіледі. Бұл жоспар екі елде де күшті қарсылыққа ұшырап, көптеген елдер тарапынан қатаң айыптауға ие болды. Фридтжоф Нансен бұл халық алмасу туралы ұсынысты Грекия мен Түркия қабылдауына жету үшін жұмыс істеді. Халықаралық шекараның бір жағынан екінші жағына шамамен 1,5 миллион христиан және жарты миллион мұсылман көшірілді. Алмасу күшіне енген кезде (1923 жылдың 1 мамыры), Эгей Түркиясының соғысқа дейінгі православиелік грек халқының көп бөлігі қуғын-сүргін мен грек геноциді салдарынан қашып кеткен еді. Сондықтан, орталық Анатолияның православиелік христиандары (грек және түрік тілдерінде сөйлейтіндер) және Понт гректері ғана қатысты, олардың жалпы саны шамамен 189 916 адамды құрады. Мұсылмандардың жалпы саны 354 647 адам болды. Халықты көшіру тиісті мемлекеттердегі азшылықтарға қарсы одан әрі шабуылдардың алдын алды, және Нансенге Нобель бейбітшілік сыйлығы табысталды. Көшіру нәтижесінде Грекиядағы мұсылман және Түркиядағы грек азшылықтары айтарлықтай азайды. Кипр мен Додеканес аралдары 1923 жылғы грек-түрік халық алмасуына кірмеді, себебі олар тиісінше британдық және итальяндық тікелей басқаруда болды. Кипрдің тағдыры туралы төменде қараңыз. Додеканес аралдары 1947 жылы Грекияның құрамына енді.

Италия

1939 жылы Гитлер мен Муссолини Оңтүстік Тирольдегі неміс тілді халыққа таңдау жасау мүмкіндігін берісті (Оңтүстік Тироль опциясы туралы келісім): олар көрші Германияға (жақында қосылған Австрияны қоса) көшіп кетуге немесе Италияда қалып, ассимиляциялануға келісе алатын. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғандықтан, келісім толыққанды орындалмады.

Кипр

Түркияның Кипрге басып кіруінен және аралдың одан әрі бөлінуінен кейін, Біріккен Ұлттар Ұйымының қолдауымен 1975 жылдың 2 тамызында бір жағынан грек өкілі, екінші жағынан түрік кипрлік өкілі арасында келісім жасалды. Кипр Республикасының Үкіметі түрік кипрліктердің Кипр аралының түрік басқан аймақтарына ерікті түрде қозғалысына қатысты барлық шектеулерді жояды, ал оның орнына түрік кипрлік тарап оккупацияланған аймақтарда қалған барлық грек кипрліктерге онда қалуға және қалыпты өмір сүру үшін барлық көмек көрсетуге келіседі. Аралдың солтүстік бөлігінен, грек кипрліктері халықтың 80% құраған жерден, шамамен 150 000 адам (Кипрдің жалпы халқының төрттен бірінен астам, және грек кипрліктерінің үштен бірі) көшірілді. Келесі жыл ішінде түрік кипрліктерінің жартысын құрайтын, шамамен 60 000 түрік кипрлігі оңтүстіктен солтүстікке көшірілді.

Кеңес Одағы

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, оның кезінде және соғыстан кейін Иосиф Сталин кең көлемде депортациялар сериясын жүргізді, бұл Кеңес Одағының этникалық картасына терең әсер етті. 1,5 миллионнан астам адам Сібірге және Орталық Азия республикаларына жер аударылды. Депортациялардың негізгі ресми себептері – сепаратизм, Кеңес үкіметіне қарсылық және шабуыл жасаған немістермен ынтымақтастық болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Шығыс Пруссия халқының орнына негізінен орыстардан құралған Кеңес азаматтары қоныстанды. Көптеген татар мұсылмандары қазіргі Украинаның құрамындағы Солтүстік Қырымға, ал Оңтүстік Қырым мен Ялтаға орыстар көшірілді. Ялта конференциясының қорытындысы бойынша одақтастар көптеген уәде берді, соның ішінде одақтас аймағында қалған барлық совет азаматтарын Кеңес Одағына қайтаруға міндеттенді (Килхаул операциясы). Бұл саясат одақтастар босатып алған совет әскері тұтқындарына тиді, сондай-ақ Шығыс Еуропадан келген барлық қашқынға таратылды. Қашқындырды Кеңес Одағына мәжбүрлеп қайтару жоспары осы құжатта жазылған, және ол 50 жылдан астам уақыт бойы американдық және британдық халықтан құпия сақталды.

Украина

Жүздеген мың украиндық 2022 жылғы Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде күштеп Ресейге депортацияланды деген хабар бар. Ресейдің мыңдаған украин балаларын Ресейге депортациялауы салдарынан Халықаралық қылмыстық сот Ресей президенті Владимир Путин мен Ресейдің балалар құқықтары жөніндегі комиссары Мария Львова-Беловаға қамау ордері шығарды. 2023 жылдың 21 қарашасына дейін Ресейдің Украинаға басып кіруінен қашқан 6 338 100 украин босқыны тіркелді. Олардың көп бөлігі (5 946 000) Еуропа елдеріне, ал қалғаны (392 100) Еуропадан тыс елдерге кетті.

Инка империясы

Инка империясы жаулап алған этностық топтарды империяның өкілдіктеріне таратып, дәстүрлі қауымдық байланыстарды жойып, әртүрлі халықты кечуа тілі мен мәдениетін қабылдауға мәжбүр етті. Колумбтан бұрын толыққанды сәттілікке жете алмаған тоталитарлық саясат, 16 ғасырдан бастап испан үстемдігіне қарсы пан-андалық ұлттық сананы қалыптастыру үшін қабылданғанда ең үлкен табысқа жетті. Инка халқының қоныс аударуы туралы қазіргі білімнің көп бөлігі испандық тарихшылар Педро Сиеса де Леон мен Бернабе Кобоның жазбаларынан алынған.

Канада

Француздар мен үндістер соғысы кезінде (Ұлыбритания мен Франция арасындағы Жеті жылдық соғыстың Солтүстік Америка театры) британдықтар шамамен 8000 акадиді Канаданың теңіз провинцияларынан, алдымен Он үш колонияға, содан кейін Францияға күштеп көшірді. Мыңдаған адам суға батып, аштықтан немесе аурудан қайтыс болды. Кейбір акадтар Францияға көшірілді, содан кейін Луизианаға көшіп барды, онда олардың ұрпақтары Каджун деп аталатын француздық американдық мәдени топтың бөлігі болды. Үнділер туралы заңнан бастап, бірақ 1800 және 1900 жылдардағы жергілікті халықтарға қатысты федералды және провинциялық саясаттың негізінде Канада үкіметі жүздеген жергілікті қауымдарға қарсы мәжбүрлі көшіру саясатын жүргізді. Канадалық индейлердің мектеп-интернаттық жүйесі мен индейлер резерві жүйесі (жергілікті халықтарды дәстүрлі аумақтарынан шығарып, астаналықтардың шағын жер учаскелеріне ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптік дамуды орнату үшін және отарлаушы колониализм процесін бастау үшін) осы тарихтың кілті болып табылады және көптеген ғалымдар оны үкіметтің "жергілікті жерлерге құқықты әкімшілік және бюрократиялық құралдармен жою" ниетінің дәлелі ретінде қарастырады. Жергілікті халықтарды дәстүрлі аумақтарынан қуып шығару үшін жасалған күш-жігер де одан да қатыгез тәсілдермен жүзеге асырылды. Азық-түлік пен ресурстарды жеткізуді, қорық жерлеріне кіру мен шығуды және жергілікті халықтың өмірінің барлық басқа аспектілерін бақылайтын Пасс жүйесі 1885 жылғы Солтүстік-Батыс көтерілісіне тікелей жауап ретінде Үндістан актісі арқылы жүзеге асырылды, онда Кри, Мети және басқа да жергілікті халықтар жерді және құқықтарды басып алуға қарсылық көрсетті. Солтүстік-Батыс атты полициясы, Корольдік Канада атты полициясының алғысы, колониализмге қарсы жергілікті тұрғындардың қарсылығына тікелей жауап ретінде құрылды. Олардың міндеті Джон А. Макдональдтың отарлау және ұлттық саясатын жүзеге асыру болды, әсіресе Руперт жерінде, болашақта Прерия провинциялары болып қалатын аймақта. Жоғары Арктикадағы көшіру 1950 жылдары, суық соғыс кезінде болды, сол кезде Канада үкіметі 87 инуитті Жоғары Арктикаға көшірді. Бұл көшіру дау-дамай тудырды және Канаданың федералды үкіметі Кеңес Одағына қарсы алыс солтүстіктегі егемендігін нығайту үшін жасаған мәжбүрлі көші-қонның аз зерттелген аспектісі болып табылады. Көшірілген инуиттерге жеткілікті қолдау көрсетілмеді және олардың көшірілуіне қатысты пікір білдіруге мүмкіндік берілмеді. Канаданың көптеген басқа да жергілікті халықтары өз қауымдастықтарын әртүрлі қорық жерлеріне көшіруге мәжбүр болды, соның ішінде 1964 жылы "Nak'waxda'xw" қауымы да осы жағдайға тап болды.

During the French and Indian War (the North American theatre of the Seven Years' War between Great Britain and France), the British forcibly relocated approximately 8,000 Acadians from the Canadian Maritime Provinces, first to the Thirteen Colonies and then to France. Thousands died of drowning, starvation, or illness as a result of the deportation. Some of the Acadians who had been relocated to France then emigrated to Louisiana, where their descendants became part of the French American cultural group known as Cajuns. Beginning with the Indian Act, but underlying federal and provincial policies towards Indigenous peoples throughout the 1800s and 1900s, the Canadian Government pursued a deliberate policy of forced relocation against hundreds of Indigenous communities. The Canadian Indian residential school system and the Indian reserve system (which forced Indigenous peoples off traditional territories and into small parcels of crown land in order to establish agricultural and industrial developments, and to begin the process of settler colonialism) are key to this history and have been seen by many scholars as evidence of the government's intent to "extinguish Aboriginal title through administrative and bureaucratic means". The efforts to displace Indigenous peoples from their traditional territories were also carried out by more brutal means. The Pass system, which controlled the supply of food and resources, movement in and out of reserve lands, and all other aspects of Indigenous peoples' lives, was implemented via the Indian Act in direct response to the 1885 North West Rebellion, in which Cree, Metis, and other Indigenous peoples resisted the seizure of land and rights by the government. The North West Mounted Police, precursor to the Royal Canadian Mounted Police, were likewise established as a direct response to Indigenous resistance against colonialism. Their purview was to carry out John A. Macdonald's colonial and national policies, especially in Rupert's Land, what would become the Prairie provinces. The High Arctic relocation took place during the Cold War in the 1950s, when 87 Inuit were moved by the Government of Canada to the High Arctic. The relocation has been a source of controversy, and is an understudied aspect of forced migration instigated by the Canadian federal government to assert its sovereignty in the Far North against the Soviet Union. Relocated Inuit peoples were not given sufficient support and were not given a say in their relocaion. Numerous other indigenous peoples of Canada have been forced to relocate their communities to different reserve lands, including the 'Nak'waxda'xw in 1964.

Жапондық канадалық интернациялау

Жапон канадалықтарының интернациясы – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Перл-Харборға жасалған шабуылдан кейін және Канаданың Жапонияға соғыс жариялауынан кейін жапон канадалықтарының ұсталып қамауын білдіреді. Бұл мәжбүрлі көшіру жапон канадалықтарын үкімет белгілеген комендант сағатына, тексерулерге, жұмыс орындары мен мүліктерінен айырылуға алып келді. Жапон канадалықтарының интернациясына премьер-министр Маккензи Кинг бұйрық берді, бұл көбінесе сол кездегі нәсілшілдікке байланысты болды. Алайда, Корольдік атты полициясы және Ұлттық қорғаныс министрлігі ұсынған дәлелдер бұл шешімнің негізсіз екенін көрсетті. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін төрт жыл өткен 1949 жылға дейін жапон тегіндегі барлық адамдар жүйелі түрде үйлерінен және бизнестерінен шығарылып, интернациялық лагерьлерге жіберілді. Канада үкіметі жапон тіліндегі барлық газеттерді жапты, бизнестерді және балық аулау кемелерін иеленді, оларды тиімді түрде сатты. Интернацияны қаржыландыру үшін көлік құралдары, үйлер және жеке заттар да сатылды.

Тәуелсіздік

Америка революциялық соғысы барысында және одан кейін көптеген лоялистер өмірден, бостандықтан немесе мүліктен айырылды, ал кейбіреулері жеңіл физикалық зиянға ұшырады, кейде айыптау актілері арқылы, ал кейде күшпен. Паркер Уикхэм және басқа да лоялистерде негізді қорқыныш пайда болды. Осының салдарынан көптеген адамдар бұрынғы үйлерін, Америка Құрама Штаттары болып бітілген жерлерді тастап кетуге мәжбүр болды немесе оны таңдады, көбінесе Канадаға кетіп, онда Таж оларға өтемақы ретінде және қайта қоныстандыру үшін жер берді. Көпшілігіне болашақта Үстіңгі Канада аталған шекаралық аймақтарда жер берілді және олар жаңа қалалар құруға кірісті. Осы қауымдардың көп бөлігі бір ұлттық және діни топқа жатқан адамдармен құрылды. Кейбір қалалар белгілі бір әскери бөлімдер мен олардың отбасыларының күшімен салынды.

Америка тумаларының жер аударулары

XIX ғасырда АҚШ үкіметі шамамен 100 000 түпкілікті американдықты федералдық меншіктегі және белгіленген үнді резервацияларына көшірді. Түпкілікті американдықтар шығыс штаттарынан батыс штаттарына көшірілді. Ең әйгілі көшірулер 1830-шы жылдарда Оңтүстік-Шығыстан, шокто халқынан басталды. 1830 жылғы «Үнділерді көшіру туралы» заңға сәйкес, Бес өркениетті тайпа Миссисипи өзенінің шығысындағы өздерінің жерлерінен батыстағы Үнділер аумағына көшірілді. Бұл процестің нәтижесінде барлығы үшін үлкен әлеуметтік дүрбелең, көптеген өлім-жұлым және чероки ұлты үшін «Жастың жолы» болды. Үнділерді көшіруге қарсылық көрсету Флоридадағы Екінші Семинол соғысын қоса алғанда, бірнеше зорлық-зомбылық қақтығыстарға әкелді. Калифорния геноцидінің бір бөлігі ретінде 1863 жылдың тамызында барлық Конкоу Майду Чикодағы Бидуэлл ранчосына жіберіліп, кейін Мендосино округінің Ковелодағы Дөңгелек аңғар резервациясына жеткізілді. Аймақта қалған үндістерді атып өлтіруге бұйрық берілді. Майдулар қоршалып, күзетпен Сакраменто аңғарынан батысқа қарай, Жағалау қатарларына дейін аттандырылды. 461 түпкілікті американдық сапарды бастады, 277-сі аяқтады. Олар 1863 жылдың 18 қыркүйегінде Дөңгелек аңғарға жетті. Навахолардың ұзақ жолы – 1864 жылы АҚШ үкіметінің Навахо халқын Аризонадағы өздерінің жерінен Шығыс Нью-Мексикоға күштеп көшіруін білдіреді. Явапай халқы Явапай соғысынан кейін 1875 жылдың 27 ақпанында Кэмп-Верде резервациясынан Аризона штатындағы Сан-Карлос апачилер резервациясына күштеп көшірілді. Федералдық үкімет бірнеше түпкілікті соғыстардан кейін жазықтардағы үндістерді резервациялармен шектеді, онда үндістер мен еуропалық американдықтар жер мен ресурстар үшін күресті. Үнді соғысы тұтқындары Флоридадағы Форт-Марион және Форт-Пикенс бекіністерінде ұсталды. Явапай соғыстарынан кейін, қалған 1400 явапайдың 375-і үнділерді көшіру кезінде қайтыс болды.

No 11 жалпы бұйрық (1863)

Жалпы бұйрық №11 – АҚШ Азамат соғысы кезінде 1863 жылдың 25 тамызында шығарылған, Батыс Миссуридегі төрт округтегі ауылдық аймақтарды эвакуациялауға мәжбүрлеген Одақ әскерінің жарлығы. Бұл жарлық кең ауқымды бүлікшілдік пен партизандық соғысқа жауап ретінде қабылданды. Армия партизандарды жергілікті қолдаудан айыру мақсатымен аймақты тазартты. Одақ генералы Томас Юинг бұйрыққа қол қойды, ол адалдығына қарамастан, барлық ауыл тұрғындарына әсер етті. Одаққа адалдығын дәлелдей алғандар аймақта қалуға рұқсат алды, бірақ фермаларын тастап, әскери бекеттерге жақын қалаларға көшуге міндетті болды. Ал мұндай мүмкіндігі жоқтар аймақты толығымен тастап кетуге тиіс еді. Осы процесте Одақ әскерлері көптеген мүлікті жойды және қақтығыстар салдарынан көптеген адам қаза тапты.

Жапондық-американдық интернациялау

Жапон империясының Перл-Харборға шабуыл жасауынан кейін, ондаған жылдар бойы этникалық жапондарға деген күдік пен антагонизм күшейіп, АҚШ үкіметі әскерилерге АҚШ-та тұратын шамамен 110 000 жапон-американдықтарды және жапон азаматтарын 1942 жылы жаңадан салынған "Соғыс көшіру лагерьлеріне" немесе интернмент лагерьлеріне күштеп көшіруді бұйырды, онда олар соғыс аяқталғанға дейін ұсталды. Ақ американдықтар көбінесе олардың мүлкін арзанға сатып алатын. АҚШ-тың Батыс жағалауында тұратын жапон азаматтары мен жапон-американдықтардың барлығы интернментке алынды. Гавайиде, онда 150 000-нан астам жапон-американдықтар осы аумақтың халқының үштен бірін құрады, билік шенеуніктері тек 1200-1800 жапон-американдықты ғана интернментке алды. 20-шы ғасырдың соңында АҚШ үкіметі интернмент лагерьлерінен аман қалғандарға белгілі бір өтемақы төледі.

Осман империясы

Осман империясы жаңадан жаулап алынған аумақтарды жер аудару (sürgün) және қайта қоныстандыру арқылы отарлады, көбінесе бос жайларды толтыру және логистикалық тұрғыдан тиімді жерлерде елді мекендер құру үшін. Сүргун термині Османдық құжаттардан бізге белгілі және sürmek (қоздыру, орын ауыстыру) етістігінен туындаған. Бұл түрдегі қайта қоныстандырудың басты мақсаты Империяның күнделікті басқаруын қолдау болды, бірақ кейде халықты көшіру этникалық немесе саяси себептерге байланысты жүрді. Мехмет I билігі тұсында татарлар мен түркімендер христиандық Еуропамен шекаралас аймақтарды қорғау үшін Балқанға көшірілді. Бағындырылған христиандар Анатолия мен Фракияға қоныстырылды. Бұл халықты көшіру Мурад II мен Мехмет II билік кезінде де жалғасты. Балқандағы алмасулардан кейін, Үлкен державалар, содан кейін Ұлттар Лигасы, соғысты азайту мақсатында Осман империясынан кейінгі Балқанда біртектілікті қамтамасыз ету механизмі ретінде мәжбүрлі халық көшіруін қолданды. Норвегиялық дипломат Фридтжоф Нансен 1919 жылы Ұлттар Лигасымен босқындар жөніндегі жоғарғы комиссар ретінде жұмыс істеп, мәжбүрлі халық көшіру идеясын ұсынды. Бұл идея бұрынғы Грек-Болгар мәжбүрлі халық көшіруіне негізделген, яғни Грекиядағы болгарлардың Болгарияға, ал Болгариядағы гректердің Грекияға көшірілуіне ұқсас болды. Израильдік ғалым Мордехай Закен өзінің 2007 жылғы кітабында 1842 жылдан бері Түркия мен Ирактағы (Ирак Курдистанында) ассириялық христиандардың тарихын талқылады. Закен 1843-1933 жылдар аралығында болған үш ірі құбылысты анықтады, оның кезінде ассириялық христиандар Түркияның оңтүстік-шығысындағы Хаккари (немесе Джуламерк) аймағындағы жерлерін және үстемдігін жоғалтып, Иран мен Ирак сияқты басқа елдерде босқындарға айналды. Олар сондай-ақ Еуропа мен Батыс елдерінде (АҚШ, Канада, Австралия, Жаңа Зеландия, Швеция және Франция сияқты елдерді қоса алғанда) эмигранттық қауымдастықтар құрды. Ассириялық христиандар әр саяси дағдарыстан кейін кезең-кезеңмен көшіп кетті. Бүгінде миллиондаған ассириялық христиан Батыста эмигранттық және өркендеген қауымдастықтарда өмір сүруде.

Палестина

1948 жылғы палестиналықтарды күштеп шығару мен қашу, сондай-ақ "Накба" деп белгілі, 1948 жылғы Палестина соғысы кезінде Израильге айналған Палестина бөлігінен шамамен 750 000 палестиналық арабтың этникалық тазартылуы болды. Палестиналық босқындардың көп бөлігі Газа секторында (1949-1967 жылдар аралығында Египет басқаруында) және Батыс жағалауда (1949-1967 жылдар аралығында Иордания басқаруында), Иорданияда, Сирияда және Ливанда қоныстанды. Соғыс кезінде Хагана "Далет" жоспарын жасады, кейбір ғалымдар оны палестиналықтарды күштеп шығаруды қамтамасыз етуге бағытталған деп түсіндіреді, бірақ бұл түсіндірме даулы. Эфраим Карш көптеген арабтардың өз еркімен кеткенін немесе Израильдің оларды қалуға көндіру әрекеттеріне қарамастан, өзге арабтардың қысымымен кеткенін айтады. Палестинадан арабтарды көшіру идеясы одан шамамен жарты ғасыр бұрын қарастырылған. Мысалы, Теодор Герцль 1895 жылы күнделігінде сионистік қозғалыстың "біздің елімізде жұмыссыз қалған, бірақ транзиттік елдерде жұмыс тауып, шекарадан тысқары ақшасы жоқ халықты шығарып жіберуге тырысады" деп жазған. Герцльдің бұл сөзіне қатысты пікірлер қарама-қайшы. Қырық жыл өткен соң, 1937 жылғы британдық Пил комиссиясының баяндамасында арабтарды болашақ еврей мемлекетінің аумағынан көшіру ұсынылды, тіпті Палестина жазығынан мәжбүрлі түрде көшіру де қарастырылды. Бұл ұсынысқа бастапқыда Ұлыбритания үкіметі қарсылық білдірмеді. Ғалымдар Дэвид Бен-Гурионның көшіруге қатысты көзқарасын, әсіресе 1937 жылғы Бен-Гурион хатының контекстінде талқылайды, бірақ Бенни Морриске сәйкес, Бен-Гурион "басқа жағдайларда, күдік тудырмайтын мәлімдемелерде арабтарды немесе арабтарды болашақ еврей мемлекетінің аумағынан "ерікті түрде" немесе күштеп шығару идеясын бірнеше рет қолдады". Гош-Этцион және Шығыс Иерусалимдегі еврей аудандары Иорданияның Батыс жағалауды аннексиялауынан кейін халқынан айырылды. Халық жаңадан құрылған Израиль мемлекетіне сіңірілді, ал көптеген жерлер 1967 жылғы Алты күндік соғыстан кейін қайтадан қоныстанды. Сол соғыс кезінде арабтар тағы да кең ауқымды жер аударуға тап болды, бұл "Накса" деп аталды. Шамамен 280 000-325 000 адам жер аударылған, олардың көпшілігі 1947-1949 жылдар аралығында Накба кезінде Батыс жағалауға қуылғаннан немесе қашқаннан кейін онда тұрған.

The 1948 Palestinian expulsion and flight, also known as "the Nakba", was the ethnic cleansing of around 750,000 Palestinian Arabs during the 1948 Palestine war from the part of Mandatory Palestine that became Israel. The bulk of the Palestinian refugees ended up in the Gaza Strip (under Egyptian rule between 1949 and 1967) and the West Bank (under Jordanian rule between 1949 and 1967), Jordan, Syria and Lebanon. During the war, the Haganah devised Plan Dalet, which some scholars interpret to have been primarily aimed at ensuring the expulsion of Palestinians, but that interpretation is disputed. Efraim Karsh states that most of the Arabs who fled left of their own accord or were pressured to leave by their fellow Arabs despite Israeli attempts to convince them to stay. The idea of the transfer of Arabs from Palestine had been considered about half a century beforehand. For example, Theodor Herzl wrote in his diary in 1895 that the Zionist movement "shall try to spirit the penniless population across the border by procuring employment for it in the transit countries, while denying it any employment in our country." That interpretation of Herzl has been disputed. Forty years later, one of the recommendations in the Report of the British Peel Commission in 1937 was for a transfer of Arabs from the area of the proposed Jewish state, and it even included a compulsory transfer from the plains of Palestine. That recommendation was not initially objected to by the British Government. Scholars have debated David Ben Gurion's views on transfer, particularly in the context of the 1937 Ben Gurion letter, but according to Benny Morris, Ben Gurion "elsewhere, in unassailable statements repeatedly endorsed the idea of “transferring” (or expelling) Arabs, or the Arabs, out of the area of the Jewish state to be, either "voluntarily" or by compulsion." Gush Etzion and Jewish neighborhoods in East Jerusalem were depopulated by following the Jordanian annexation of the West Bank. The population was absorbed by the new State of Israel; and many of the locations were repopulated after the Six Day War in 1967. During that war, Arabs again faced mass displacement, known as the Naksa. Estimates range between 280,000 325,000 displaced, many of whom had been living in the West Bank after being expelled or fleeing there during the Nakba between 1947 to 1949.

Персия

Сафавилер үшін Курдистан мен Кавказдағы Османмен шекаралас аймақтардағы халықты көшіру стратегиялық маңызға ие болды. Жүздеген мыңдаған күрдтермен қатар, көптеген армян, ассириялықтар, әзербайжандықтар және түркімендер де шекаралық аймақтардан күштеп шығарылып, Парсының ішкі аймақтарына қоныстандырылды. Бұл, шекараның ар жағындағы сол топтардың өкілдерімен байланысты үзу және халықтың өтуін шектеу мақсатында жасалған шара еді. Тахмасп I тұсында Сафавилер Анатолиядағы күрд халқының үлкен бөлігін Хорасанға жер аударып, қазіргі Хорасан күрдтерін қалыптастырды. Кейбір күрд тайпалары одан да шығысқа қарай, Афғанстанның Гиндукуш тауларындағы Гарджистанға, батыс Күрдістандағы бұрынғы қоныстарынан шамамен 1500 мильдей қашықтыққа жер аударылды.

Ежелгі Ассирия

Ежелгі заманда халықты көшіру, басып алынған аумақтағы барлық еркектерді өлтіруден және әйелдер мен балаларды құлдыққа салудан гөрі, көбінесе адамгершілік жағдайды сақтаудың жолы болды. Біздің заманымыздан бұрынғы 13 ғасырдан бастап Ассирия көтерілістерді жазалау үшін жаппай жер аударуды пайдаланды. Біздің заманымыздан бұрынғы 9 ғасырға қарай, ассириялықтар тынышсыз азаматтарын мыңдаған санда басқа жерлерге жер аударатын болды. Ассирия біздің заманымыздан бұрынғы 720 жылы Солтүстік Израиль патшалығының халқын күштеп қоныстандырды; олар "Он жоғалған тайпа" деп белгілі болды.

Үндістан субконтиненті

Британдық Үндістан Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін тәуелсіздік күресін бастан өткерген кезде, бірқатар мұсылмандық ұйымдар (әсіресе Мұсылман лигасы) Шығыс және Батыс Пакистаннан тұратын, бірін-біріне жанаспайтын екі аймақтан құралған мұсылман мемлекетін талап етті. Жаңа мемлекеттердің діни принциптер бойынша (халықтың ортақ тарихы мен тілдері болғандықтан нәсілдік немесе тілдік принциптерге қарама-қарсы) құрылуын жеңілдету үшін Үндістан мен Пакистан арасында халықты алмастыру шаралары жүзеге асырылды. 5 миллионнан астам индус пен сикх қазіргі Пакистаннан қазіргі Үндістанға көшіп келді, ал дәл сол сандағы мұсылмандар кері бағытта қозды. Сонымен қатар, миллионнан астам адам (кейбір есептер бойынша) осыған байланысты зорлық-зомбылықтан қаза тапты. Көптеген мұсылмандар Пакистанға көшіп барғанмен, олардың тең саны Үндістанда қалуды жөн көрді. Дегенмен, Пакистандағы индустар мен сикхтердің көп бөлігі келесі жылдары Үндістанға көшіп кетті. Пакистанға көшіп келген мұсылман иммигранттары көбінесе Карачиде қоныстанды және урду тілінде сөйлейтін мухаджир қауымы ретінде белгілі болды. 1989-1992 жылдары этникалық индус кашмирлік пандиттер азшылықтағы урду тілінде сөйлейтін мұсылмандар тарапынан Кашмирден күштеп шығарылды. Урду тілінің енгізілуі кашмир және догри сияқты жергілікті тілдердің қолданылуының азаюына әкелді. Осының салдарынан көптеген индустар қаза тауып, барлық индустар Кашмирден кетуге мәжбүр болды. Үнді мұхитындағы Диего Гарсия аралында 1967-1973 жылдары британдық үкімет АҚШ Қарулы күштерінің базасын салу үшін 2000 шагос аралдық тұрғынды күштеп көшірді. Сот олардың пайдасына шешім шығарғанына қарамастан, олар Маврикийдегі жер аударылудан оралмады, бірақ британдық үкімет қаржылық өтемақы төлеу және ресми түрде кешірім сұрау мүмкіндігін қарастырып жатыр деген белгілер бар.

Ауғанстан

1880 жылдары Абдурахман хан елдің оңтүстік бөлігінен наразы Гилзай пуштундарын солтүстік бөлігіне көшірді. Бұған қоса, Абдурахман мен оның ізбасарлары 19-шы және 20-шы ғасырлардың соңында түрлі жеңілдіктер ұсынып, пуштундарды Ауғанстанның солтүстігіне қоныстануға ынталандырды.

Қазақстан

Қызыл кхмерлердің алғашқы әрекеттерінің бірі – қала тұрғындарының көп бөлігін елді мекендерге көшіру болды. 2,5 миллион халқы бар Пномпень, оның ішінде соғыстан қашқан 1,5 миллионға жуық адам туыстарымен немесе қала ішінде тұрып жатқан еді, көп кешікпейге дейін дерлік толық босады. Осыған ұқсас эвакуациялар Баттамбанг, Кампонг-Чам, Сием-Рип, Кампонг-Том және елдің басқа да қалаларында болды. Қызыл кхмерлер Камбоджаны қалаларды халықтан босату және қала халқын ("Жаңа адамдар") ауыл шаруашылығы коммундарына күштеп енгізу арқылы тапсыз қоғамға айналдыруға тырысты. Елдің барлық халқы еңбек лагерьлерінде шаруа болуға мәжбүр етілді.

Кавказ

Бұрынғы Кеңес Одағының Кавказ аймағында этникалық топтардың қоныс аударуы Армения, Таулы Қарабақ және Әзірбайжанның өзінде, Абхазия, Оңтүстік Осетия және Грузияның өзінде, сондай-ақ Чечня мен Ресейдегі іргелес аймақтарда ондаған мың адамға әсер етті.

Таяу Шығыс

Түркиядағы күрдтердің 1920 жылдан бастап 1937 жылға дейінгі көтерілісі кезінде жүздеген мың күрд босқыны басқа жерге көшірілуге мәжбүр болды. Израиль мемлекетінің құрылуынан және Израиль Тәуелсіздік соғысынан кейін араб елдеріндегі антисемитизмнің күшті толқыны көптеген еврейлерді Еуропаға, Америкаға және Израильге қашуға мәжбүр етті. Олардың саны 850 000 – 1 000 000 аралығында деп бағаланады. Израильге келгендер мемлекет оларға қалпына келгенше көмектескенге дейін босқындар лагерьлеріне орналастырылды. Күрд-түрік қақтығысында 3 миллионға жуық адам, негізінен күрдтер, қоныс аударды, олардың шамамен 1 миллионы 2009 жылы әлі де ішкі қоныс аударғандар болып тіркелді. Саддам Хусейн солтүстік Иракты ондаған жылдар бойы күштеп арабтандырды. Сунни арабтар Мосулдың батысынан кем дегенде 70 000 күрдті қуып шығып, олардың орнына сунни арабтарды орналастырды. Қазір Мосулдың шығысы ғана күрдтердің қоныс екендігін сақтайды. Бірінші шығанақ соғысы кезінде жасалған сауалнамада 732 000 йемендік көшіп келушінің шығанақ елдерін тастап, Йеменге оралуға мәжбүр болғаны хабарланды. Олардың көп бөлігі Сауд Арабиясында болған. Бірінші шығанақ соғысынан кейін Кувейт билігі Кувейттен шамамен 200 000 палестиналықты қуды. Бұл, ішінара, ҚО басшысы Ясир Арафаттың Саддам Хусейнмен біріккеніне жауап болды. 2005 жылдың тамызында Израиль Газа секторы мен Батыс жағалаудың солтүстігінен барлық 10 000 израильдік қоныс тастаушыларды күштеп көшірді. Сирия азамат соғысы салдарынан Сирия ішінде шамамен 6,5 миллион босқын қоныс аударды, ал 4,3 миллионы көршілес елдерге кетті. Көптеген адамдар соғыс қимылдарынан қоныс аударды, олардың арасында суннит арабтары мен алавиттерге қарсы күштеп қуу да болды.

Эфиопия

1983-1985 жылдардағы Эфиопиядағы аштық кезінде мыңдаған адам солтүстіктен оңтүстік Эфиопияға қоныс аударылды. Үкімет берген ресми түсіндірме бойынша, құрғақшылықтан зардап шеккен солтүстік облыстардан егін шаруашылығына жарамды жері көп оңтүстік және оңтүстік-батысқа адамдар көшірілді. Ал басқалар бұл қоныс аударудың Эфиопия азамат соғысындағы наразылықтар ошағы болған аймақтарды босату мақсатымен жасалған амал екенін айтты.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африканың түбіндегі африкалықтар апартеид саясатының бір бөлігі ретінде Оңтүстік Африка мен Оңтүстік-Батыс Африкада (қазіргі Намибия) қара халыққа Оңтүстік Африканың ақ ұлттық партиясы үкіметі бөлген "туған жерлерге" немесе Бантустанға күштеп көшірілді.