Кіріспе

Кітап немесе мәтіндік құжатты пішімдеу. Үлкен баспа (сонымен қатар үлкен қаріп немесе үлкен шрифт) – көру қабілеті төмен адамдарға ыңғайлы болу үшін кітап немесе басқа мәтіндік құжаттағы қаріптің (немесе шрифтің) әдеттегіден едәуір үлкен етіп пішімделуі. Көбінесе үлкен мәтінді сыйыру үшін оның өлшемі де ұлғайтылады. Арнайы қажеттіліктері бар кітапханалар мен көптеген қоғамдық кітапханалар кітаптардың үлкен баспа нұсқаларын, сондай-ақ Брайль әрпімен жазылған нұсқаларын ұстайды. Үлкен қаріптің мөлшері әдетте кем дегенде 18 пунктты құрайды, бұл веб-CSS шрифтінің 24 пиксель мөлшерімен тең. Әртүрлі көру қажеттіліктеріне сәйкес әртүрлі мөлшерлер жасалады, жалпы ереже бойынша ең нашар көру қабілетіне қажетті мөлшерден кем дегенде екі есе үлкен болуы керек.

Қалыптастыру

Үлкен қаріпті пішімдеуді ұсынатын компаниялар үлкен қаріп өлшемін қолдау үшін әртүрлі форматтарды (сонымен қатар қатынастар деп те аталады) пайдаланады. Осы қатынастардың ішінде мыналар бар: 1:1 қатынасы, мазмұн бір (1) тік бетке ұлғайтылады және орташа типографиялық өлшемі 18 пункт. 1:2 қатынасы, мазмұн екі (2) көлденең бетке ұлғайтылады және орташа типографиялық өлшемі 18 пункт. Арнайы қатынастар, мазмұн бірнеше көлденең беттерге ұлғайтылады және орташа типографиялық өлшемі 28 пункт.

Тарих

Бірінші ірі баспа кітаптарды шығарушы компаниялардың бірі – Clear Type Publishing Company, шамамен 1910 жылы 36 пункттік шрифтпен кітаптар жинағын жариялады. Огайо штатындағы компания 36 және 24 пункттік шрифттерде кітаптар шығаруға маманданған. 1914 жылы Роберт Ирвин Кливленд, Огайо мектептеріндегі нашар көру қабілеті бар балалар үшін 36 пункттік шрифтпен бірқатар оқулықтар жасады. Бұл шрифт тым ірі екені дәлелденді және көп ұзамай одан әлдеқайда танымал болған 24 пункттік шрифт қолданыла бастады. 1919 жылы Ирвиннің тапсырысымен жүргізілген зерттеулер 24 пункттік шрифтті қарастырылған өлшемдердің ең оңай оқылатыны деп көрсетті. 1952 және 1959 жылдары басқалар жүргізген қосымша зерттеулер 18 немесе 24 пункттік шрифттерді қолдады. Ұлыбританияда 1964 жылы Фредерик Торп бастапқы басылымнан шамамен екі есе үлкен шрифтпен стандартты кітаптарды шығара бастады. Кітаптарға қарапайым мұқабалар жабылды, олар түс бойынша жіктеліп, мысалы, детективтер (қара), жалпы көркем әдебиет (қызыл), махаббат романдары (көк), вестерндер (қызғылт сары) сияқты санаттарды көрсетті. Бұл үлкен кітаптарды кейбір оқырмандар ұстау қиын болды. 1969 жылы Торптың компаниясы – Ulverscroft, кітаптарды 16 пункттік шрифтпен және стандартты мөлшердегі мұқабамен шығаруды бастады, бұл компанияның пікірінше, қоғамдық кітапханаларда үлкен шрифтпен басылған кітаптарға деген сұранысты арттырды. 16 пункттік шрифт – Америкалық соқырлар кеңесі ұсынған 20 пункттік ең аз мөлшерден және ұсынылатын ең төменгі 18 пункттік мөлшерден кіші. 2008 жылы W3.org WCAG 2.0 веб-жетімділік стандарттарын жариялады, онда үлкен мәтін 18 пункттік (CSS-те 24px) деп анықталды. Бұдан әрі, стандарт пайдаланушылар мазмұнды бұзбай қаріп өлшемін 200%-ға арттыра алуы керек екенін көрсетеді. Бүгінде кейбір қазіргі кітаптардың үлкен шрифтпен басылған нұсқалары баспагерлерімен бір уақытта стандартты басылымдармен бірге шығарылады және әдетте бірдей түсті мұқабалар мен дизайнға ие болады. Көптеген қоғамдық кітапханаларда үлкен шрифтпен басылған кітаптарға арналған бөлімдер бар, ал көптеген кітап дүкендері де осы форматтағы кітаптарды сатады.

Соңғы өзгерістер

2005 жылдан бері кейбір компаниялар ірі шрифттегі кітаптар үшін түрлі қаріп көлемін ұсынып келеді.