Кіріспе

Metsähallitus (Forststyrelsen, "Фин орман басқармасы") – Финляндиядағы мемлекеттік кәсіпорын. Оның екі негізгі міндеті – Финляндияның қорғалатын аумақтарының көп бөлігін басқару үшін «Парктер мен жабайы табиғат Финляндиясы» және елдің орман өнеркәсібін ағашпен қамтамасыз ету үшін орман шаруашылығы. Metsähallitus шамамен 1200 адамды жұмысқа орналастырған. Компания Финляндияның жалпы ауданының 35% құрайтын мемлекеттік жер және су көлемін басқарады. Оның қызметтері кәсіптік қызмет және мемлекеттік басқару функцияларына бөлінеді. Әртүрлі қызмет салалары үшін жеке бизнес-бөлімдер құрылған.

MH-Kivi Oy

топырақ кен орындарын жалға алып, топырақ сатады.

Тарих

1542 жылы Швеция патшасы Густав Ваза өзінің патшалығындағы, сол кезде Финляндия да кірген, барлық адам тұрмайтын далалық жерлерді Құдайға, патшаға және патша әулетіне тиесілі деп жариялады, осылайша мемлекеттік жер меншігінің бастауы салынды. 19-ғасырдың басына қарай фин ормандық аймақтары толыққанды пайдалануға берілді. Осы уақытқа дейін орман негізінен отпен жарып егіс салу және сол кездегі маңызды экспорттық тауар – ағаш шайырын өндіру үшін қолданылды. Алайда, 19-ғасырдың басында шайыр өндірісі төмендеп, бір мезгілде ағаш өңдеу өнеркәсібінің қажеттіліктері арта түсті. 19-ғасырдың ортасында ағаш қолданысы осыншалықты кеңейді ki, билік өкілдері Финляндия орманды жоғалтуынан алаңдады. 1851 жылы қатаң орман заңы қабылданды және мемлекеттік жерлерді бақылау және басқару үшін жерді өлшеу және орман шаруашылығы жөніндегі уақытша ұлттық кеңес құрылды. Бүгінгі Metsähallitus ұлттық орман және саябақ қызметінің тарихы 1859 жылы патша Александр II орман шаруашылығы институтын құру туралы жарлыққа қол қойғанда басталды. Оның қызмет аймағына корольдік саябақтар деп аталған мемлекеттік жерлер кірді, бірақ жеке орман шаруашылығын бақылау, кемінде атақты түрде, орман шаруашылығы институтының міндеттерінің бір бөлігі болды. Metsähallitus-тың құрылымы мен міндеттері орман шаруашылығындағы көптеген реформалармен бірге жылдар бойы өзгеріп келді. 1921 жылғы жарлық бойынша Metsähallitus Ауыл шаруашылығы және орман шаруашылығы министрлігінің қарауындағы орталық агенттік болып тағайындалды және оған «фин орман шаруашылығын басқару, бақылау және дамыту» міндеті жүктелді. Бұл бүгінгі күнге дейін негізгі міндет болып табылады, бірақ Metsähallitus-тың жауапкершілігі енді жеке орман шаруашылығына қатысты емес. 1983 жылдан бастап Metsähallitus табиғатты қорғау жөніндегі міндеттерді Қоршаған орта министрлігінің басшылығымен жүзеге асырады. Metsähallitus 1994 жылы мемлекеттік кәсіпорынға айналды, сол кезде көптеген әкімшілік міндеттер Metsähallitus-тың қызмет аясынан толығымен шығарылды. Жаңа кәсіпорынмен бірге Metsähallitus-тың бірнеше бизнес бөлімшелері өздерінің брендтерін құрды, мысалы, туризм және демалыс қызметтерін ұсынатын Wild North және жер учаскелері мен ормандық жылжымайтын мүліктермен айналысатын Laatumaa.

Орман шаруашылығы

Metsähallitus өз жұмысын бастағаннан бері әртүрлі қажеттіліктерге арналған ағаштарды сатты, бір кездері негізінен аукцион арқылы. 1900 жылдардың басында Metsähallitus басқа да заттармен қатар теміржолдың қиылысын және отынды ұлттық теміржол басқармасына, сондай-ақ ағаштарды пилорамаларға сатқан. Metsähallitus сонымен қатар өзінің жеке пилорамаларын құрды, бірақ 1932 жылы Veitsiluoto Oy компаниясына берілді, онда мемлекет көпшілік үлесті иеленді. Орман шаруашылығының басты бағыты біртіндеп пилорамадан қағаз және картон өндірісіне ауысты, бұл өз кезегінде целлюлозаның қолданылуын арттырды. Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын орманды басқаруға көбірек көңіл бөлінді. Алғашында егіс арқылы, кейіннен көшеттеу арқылы ағаш кесу аумақтарын қалпына келтіру 1930 жылдардың басында кең таралған болды. Алғашқы шөп суын ағызу 1910 жылдары өнімді орман алқаптарын кеңейту үшін жүргізілді, ал 1960 және 1970 жылдары механикалық шұңқырлау әдістері жасалғаннан кейін шөп суын ағызу жүргізілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Metsähallitus басқа да заттармен бірге ағаш газымен жұмыс істейтін көліктер үшін ағаш көмірін және шайылған отын өндірудің ерекше міндетін атқарды. Соғыстан кейін Metsähallitus жерлерінде соғыс репарациясын төлеу үшін және шайқастан қайтып келгендерге сыйақы беру үшін ауқымды ағаш кесу жүргізілді. Сондай-ақ, Metsähallitus-тың едәуір жері қоныс аудару мақсатында берілді. 1950 жылдары ағаш кесу және тасымалдау жағдайлары қарқынды дамыды, ал ағаш өнімдеріне сұраныс өскен сайын, ағаш кесу ауылға одан да тереңдей түсті. 1960-1970 жылдары ағаш өндірісіне, топырақты интенсивті өңдеуге, көшеттерді көбейтуге және тыңайтуға айтарлықтай көңіл бөлінді. Сонымен қатар орман шаруашылығы механикаландырылды, жүк көліктері, орман тракторлары мен шынжырлы аралар қолданысқа енгізілді. 1980 жылдары орман шаруашылығының құралдары ретінде пайдаланылатын орақшылар мен әртүрлі ақпараттық жүйелер пайда болды, олар келесі онжылдықта күнделікті орман шаруашылығының бір бөлігіне айналды. 2003 жылы орақшылар ағаш кесудің 95 пайызында қолданылды. Механикаландырудың артуымен орманшылардың міндеттері кесуден орманды басқару жұмыстарын жүргізу мен әртүрлі жоспарлау міндеттеріне дейін кеңейді. 1980 жылдары орманның жағдайы мен табиғатты қорғау туралы ауқымды қоғамдық пікірталас басталды, ал Кесси мен Таласкангас далалық аймақтарында жүргізілген кесулер табиғат қорғаушылар мен орман өнеркәсібінің өкілдері арасындағы қақтығысқа әкелді. Ағаш өндірудің басымдықты көзқарасы 1990 жылдары өзгерді, ол көбірек бірнеше мақсаттарға және орманды экологиялық, әлеуметтік және экономикалық тұрғыдан тұрақты пайдалануға бағытталды. Мысалы, Metsähallitus-тың Орманды басқаруға қатысты экологиялық нұсқаулықтарының көмегімен қоршаған ортаны қорғау мәселесі күнделікті орман шаруашылығының бір бөлігіне айналды. Metsähallitus-тың ISO 14001 стандартына негізделген экологиялық жүйесі 1998 жылы сертификатталды, бұл мониторингті және іс-шараларды үздіксіз дамытуды арттырды. XXI ғасырдың басында Metsähallitus-тың барлық коммерциялық ормандары PEFC орман сертификаттау жүйесіне енгізілді. 1997-2000 жылдары барлық мемлекеттік жерлер мен су аймақтарына арналған, жүйелі түрде жаңартылып отыратын, табиғи ресурстар жөніндегі кешенді жоспарлар жасалды. Табиғи ресурстарды жоспарлау барысында Metsähallitus-та 1990 жылдары қалыптасқан қатысу, ынтымақтастық және ашық тәжірибе сақталады.

Табиғатты қорғау және демалыс қызметі

Алғашқы орман кесуден сақталған және алғашқы "табиғат парктері" Metsähallitus жерлерінде 1900 жылдардың басында құрылды. Бұл аумақтар, соның ішінде Паллас Оунастунтури және Пыхяхякки аймақтары зерттеу мақсатында және болашақ ұрпақ үшін сақталды. Ұлттық парк құру туралы алғашқы ресми жазба 1910 жылғы Орманды қорғау комиссиясының есебінде кездеседі. Дегенмен, алғашқы заңмен бекітілген ұлттық парктер 1938 жылға дейін құрылмады. Мемлекеттік жерлерге орналасқан бұл парктер Фин орман зерттеу институтының (Metla) басқаруында болды. 1956 жылы Metsähallitus жерінде он жеті ұлттық және табиғи парк құрылды. Қорғау аймақтары желісінің екінші маңызды кеңейтілуі 1982 жылы жүзеге асты, осы кезде барлығы 16 жаңа ұлттық және табиғи парктер ашылды. Metla-ның ұлттық парктері мен қатаң табиғи қорықтары (Коли ұлттық паркі мен Малла және Весияко табиғи қорықтарын қоспағанда) 1992 жылы Metsähallitus-қа берілді. 1970 жылдардан бастап Финляндияның қорғалатын аумақтар желісін дамыту, мысалы, батпақтарды, шөптес ормандарды, ескі өсімдіктерді және жағалау аймақтарын сақтауға бағытталған бағдарламаларға негізделді. Бағдарлама аясындағы көптеген нысандар Metsähallitus-қа тиесілі аумақтарда орналасқан. Қазіргі уақытта Metsähallitus жалпы ауданы шамамен 15 000 км² болатын 480 заңмен бекітілген табиғат қорғау аймағын басқаруда. Лапландияның тең аудандағы жабайы аймақтары да табиғатты қорғау тұрғысынан маңызды. Metsähallitus-тың көптеген қорғалатын аумақтары Еуроодақтың Natura 2000 желісіне кіреді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жаяу серуендеу өте танымал болғандықтан, оттықтармен, отынмен және дәретханалармен жабдықталған тұрақты лагерьлер қажет болды. 1970 жылдары Metsähallitus жабайы жатқан үйлер желісін кеңейтуге ерекше назар аударды. Финляндияның Ашық ауада демалу туралы заңына сәйкес алғашқы ресми жаяу серуендеу аймақтары 1979 жылы Кильмалуома және Хоссада құрылды. Елде қазіргі уақытта жеті ұлттық жаяу серуендеу аймағы бар. Ұлттық парктерді басқару және пайдалануды жоспарлау 1974 жылы Metsähallitus құрған ұлттық парктер жұмыс тобымен басталды. Жолдар, жабық жайлар және оттықтар сияқты туристерге арналған инфрақұрылымды дамыту 1978 жылы алғашқы басқару және пайдалану жоспарларына сәйкес басталды. Ұлттық парктер мен басқа да көптеген табиғат қорғау аймақтары бүгінде елдің барлық аймақтарында жаяу серуендеу және демалу мүмкіндіктерін ұсынады. Көп жылдар бойы Metsähallitus-тың табиғатты қорғау жөніндегі міндеттері орман шаруашылығының бір бөлігі ретінде орындалды. 1970 жылдардың соңынан бастап табиғатты қорғау саласындағы мамандар біртіндеп көбейді және 1981 жылы Табиғатты қорғау аймағы кеңсесі құрылды. Он жылдан кейін кеңсе Табиғи мұра қызметі деп атала бастады. Табиғи мұра қызметі бизнес-бөлімі, үздіксіз дамып келе жатқан сала, 1992 жылы өзінің аймақтық ұйымын құрды. Табиғатты қорғау міндеттері мен жаяу серуендеу қызметтері табиғаттың биологиялық әртүрлілігін сақтаудың қазіргі талаптарына, сондай-ақ табиғатты рекреациялық мақсатта пайдалану және табиғат туризмінің қажеттіліктеріне жауап беру үшін жетілдірілді.

Көшбасшылық

+ Мецшехаллитустың бас директорларының тізімі
АтыЖылдар
Rabbe Zakarias Wrede1863–1870
Jacob Henrik Alexander af Forselles1870–1893
Carl Ernst Wrede 1893–1902
Peter Woldemar Hannikainen 1902–1918
A. K. Cajander 1918–1943
Mauno Pekkala 1943–1952
Nils Osara 1952–1960
Antero Piha 1960–1973
Paavo W. Jokinen 1973–1985
Jaakko Piironen 1986–1992
Pentti Takala 1992–2000
Jan Heino 2000–2006
Jyrki Kangas 2006–2014
Esa Härmälä 2014–2016
Pentti Hyttinen 2016–2019
Juha S. Niemelä 2019–