Ове Хёег Гульдберг: Дания саяхатшысы және де-факто премьер-министрі

Кіріспе

Дания мемлекет қайраткері (1731–1808)

Ове Хоге Гулдберг (Гулдберг туған; 1 қыркүйек 1731 – 7 ақпан 1808) – Дания мемлекет қайраткері, тарихшы және психикалық тұрақсыз король Кристиан VII билік еткен кездегі Данияның де-факто премьер-министрі.

Өмірбаян

Гулдберг Ютландиядағы Хорсенс қаласында, Дания-Норвегияда дүниеге келген. Ол Юрген Педерсен Хогтың (1683–1751) және Хелен Дортея Овесдаттер Гулдбергтің (1697–1742) ұлы болды. Гиллиндің діни қызметкері болған анасының ағасы Динес Гулдбергтің қолдауымен ол теология білімі алды және 1753 жылы теология дәрежесін алды. Кейін тарихшы болған ол 1761 жылы Сорё Академиясының профессоры атанды. Замандастарының көптеген орта таптағы ғалымдары сияқты, ол патриоттық прагматизм мен ортодоксалды роялизмді біріктірген еді. 1764 жылы ол королева Джулиана Марияның ұлы, мұрагерлік принц Фредерикке үй ұстазы болып тағайындалды, ал 1771 жылы принцтің кабинет хатшысы болды. Жаңа лауазымында оның ұлттық және консервативті көзқарастары ханзадаға әсер етті, бұл тағайындама Гулдбергтің болашақ саяси мансабына жол ашты. Консервативті және адал монархист болғандықтан, ол Иоганн Фридрих Струензееге (1737–1772) қарсы оппозициямен бірікті, оны революционер және билікті басып алған адам деп есептеді. Ол 1771 жылы Струензеге қарсы қастандыққа жетекшілік етті. 1772 жылы Струензе биліктен құлағаннан кейін Гулдберг жаңа үкіметтің басшысы болды. Өзінің құлауына дейін ресми түрде министр болып тағайындалмаған ол осы кезеңнің көп бөлігінде де-факто премьер-министр саналды, бірақ регент ретінде мұрагерлік принцтің артында қалды. 1773 жылы ол қазынашылықта кеңесші болды, 1774 жылы патшаның хатшысы, ал 1776 жылы мемлекеттік хатшы болып тағайындалды. 1777 жылы Хёег Гулдберг атанды, ал 1780 жылы кеңесші хатшы атағын алды. Струензе сияқты, ол тікелей кабинет бұйрықтары арқылы билік жүргізді, ақыл-есі дұрыс емес Кристиан VII-нің корольдік қамқоршыларына сүйенді. "Гулдберг билеуі" бейбітшілік пен тыныштықпен, ал бастапқыда жақсы экономикалық жағдайлармен ерекшеленді. Хёег Гулдбергтің сыртқы саясаты тіпті Швецияға да бейбіт болды. Бейтарап мемлекет ретінде Дания-Норвегия Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде саудада өркендеуге ие болды. Ішкі саясатта ол ұлтшыл саясатты сәтті жүзеге асырып, көптеген қарапайым халық арасында танымал болды. 1776 жылғы Монархияның мемлекеттік лауазымдарына шетелдіктерді жібермеу туралы заң әсіресе танымал болды. Гулдберг сондай-ақ дарынды даниялық ақындар мен жазушыларды, соның ішінде Йерген Зоеганы (1755–1809) қолдады. Даниялық ұлтшыл болғандықтан, ол оны насихаттау құралы ретінде де пайдаланды. Оның билігінің әлсіреуі қаржылық басқарудың нашарлығымен және жемқорлықтың өсуімен байланысты болды. Ол шаруалардың қиын жағдайларын түсінбеді және Струензее реформаларының көп бөлігін жойды. Өзі провинциялық болғанымен, Гулдберг провинциялардың есебінен астананы артық көретін. Оның үкіметтегі әріптестерінің, соның ішінде Генрих Карл фон Шиммельманның (1724–1782) және Андреас Петер Бернсторфтың (1735–1797) өлімі мен орнынан алынуы оның қызмет аясын кеңейтті, бірақ оны сыншыларға да осал етті. Америка Тәуелсіздік соғысы аяқталғаннан кейінгі экономикалық құлдырау оның танымалдылығын төмендетті, бірақ одан да маңыздысы, оның патшалық жұмыс берушілері - жесір патшайым Джулиана Мария және Данияның мұрагерлік ханзадасы Фредерик сияқты, ол мұрагер ханзадамен (кейіннен Фредерик VI) жаман қарым-қатынаста болды, оның өсіп келе жатқан қарсылығын елемеген сияқты. 1784 жылдың сәуір айында, министр болып тағайындалғаннан кейін, ол мұрагер ханзаданың төңкерісінен кейін отставкаға кетуге мәжбүр болды. Содан кейін ол 1802 жылға дейін жоғары лауазымды шенеунік (amtmand) дәрежесіне төмендетілді. Ол 1798 жылы сатып алған Виборгтегі Халд Манорында (Хальд Хевдгаард) зейнеткерлікке шықты.

Guldberg was born at Horsens in Jutland, Denmark Norway. He was the son of Jørgen Pedersen Høg (1683 1751) and Helene Dorthea Ovesdatter Guldberg (c. 1697 1742). With the support of his maternal uncle Dines Guldberg, a priest in Gylling, he was educated as a theologian; he earned a theology degree in 1753. Later he became a historian and in 1761 a professor at Sorø Academy. Like many other middle class academics of his age, he was a mixture of patriotic pragmatist and orthodox royalist. In 1764 he was connected to Queen Juliana Maria as the house teacher of her son, Hereditary Prince Frederick, and in 1771 he became the latter's cabinet secretary. In his new position, his national and conservative views influenced the prince, and the appointment launched Guldberg's future political career. Being a conservative and devoted monarchist, he made common cause with the opposition against the rule of Johann Friedrich Struensee (1737–1772), regarding him a revolutionary and usurper. He was a leader of the conspiracy against Struensee in 1771. After the fall of Struensee in 1772, Guldberg became the leader of the new government. Not formally designated a cabinet minister until shortly before his own fall, he is regarded as the de facto prime minister for most of this period, but he remained hidden behind the Hereditary Prince as Regent. He became assessor in the Treasury in 1773. In 1774, he was appointed secretary to the king and in 1776 he became secretary of state. In 1777 was ennobled as Høegh Guldberg. In 1780 he received the title of council secretary. Like Struensee, he mostly governed through direct cabinet orders, relying upon his influence on the royal guardians of the mentally ill Christian VII. The 'Guldberg Rule' was marked by peace and rest, and initially by good economic conditions. Høegh Guldberg's foreign policy was decidedly peaceful even to Sweden. As a neutral state, Denmark Norway enjoyed an upturn in trade during the American Revolutionary War. In domestic politics he successfully followed nationalist policies, making him popular among many commoners. The Act of Citizenship of 1776 that excluded foreigners from public posts of the monarchy was especially popular. Guldberg also supported gifted Danish poets and authors, including Jörgen Zoega (1755–1809). Being an outspoken Danish nationalist, doubtless he also used this as a propaganda asset. A severe weakening of his rule was linked to his financial mismanagement and growing corruption. He showed no understanding of the plight of the peasants, and he abolished most of the reforms of Struensee. Though a provincial himself, Guldberg totally favoured the capital at the expense of the provinces. The deaths and removals of some of his government colleagues including Heinrich Carl von Schimmelmann (1724–1782) and Andreas Peter Bernstorff (1735–1797) enlarged his field of activity, but also made him more vulnerable to critics. An economic downturn after the end of the American Revolutionary War undermined his popularity, but more importantly like his royal employers Queen Dowager Juliana Maria and Frederick, Hereditary Prince of Denmark, he had fallen badly out with the Crown Prince (afterwards Frederick VI) whose growing opposition he seems to have ignored. In April 1784, just as he had been appointed a minister, he was forced to resign following the Crown Prince's coup d'état. He was then reduced to the rank of senior official (amtmand) until 1802. He retired to Hald Manor (Hald Hovedgaard) in Viborg which he had purchased in 1798.

Жеке өмір

Ол 1762 жылы Кэтрин Мари Нёрлемге (1736-1763) тұрмысқа шықты, ол Быгхольм сенімдісі Педер Йенсен Нёрлемнің (1680-1738) және Кристинтце Хансдаттер Лессоудың (1701-1769) қызы болған. 1769 жылы ол екінші рет Люси Эммеренце Нёрлемге (1738-1807) үйленді, ол оның бірінші әйелінің қарындасы еді. Ол әскери офицер Юлиус Хоге Гулдбергтің (1779-1861) әкесі және суретші Эммерик Хоге Гулдбергтің (1807-1881) атасы болды. Ове Хог Гулдбергтің көптеген тікелей ұрпақтары болды, соның ішінде осы атпен аталатын австралиялық биолог Ове Хог Гулдберг.