Кіріспе

Дания мен Норвегияның королі 1730-1746 жылдар аралығында VI Кристиан (30 қараша 1699 – 6 тамыз 1746) 1730-1746 жылдар аралығында Дания мен Норвегияның королі болды. Фредерик IV және Мекленбург-Гюстровтың Луизасының ең үлкен тірі ұлы, ол Дания-Норвегияның көбінесе беймәлім корольдерінің бірі саналады, бірақ ол шебер саясаткер болды және авторитарлық режимімен танымал. Ольденбург әулетінен соғысқа қатыспаған алғашқы патша ол болды. Оның билігі тұсында міндетті конформация (1736) және жалпыұлттық мектеп жүйесі (1739) енгізілді. Оның таңдаған ұраны "Deo et populo" ("Құдай мен халық үшін") болды.

Алғашқы жылдар

Кристиан 1699 жылғы 30 қарашада таңертең Копенгаген қамалында Дания королі Фредерик IV-нің екінші, бірақ ең үлкен тірі ұлы ретінде дүниеге келді. Бұрынғы тақ мұрагері, сондай-ақ Кристиан, 1698 жылы нәресте кезінде қайтыс болды, ал оның әкесі, король Кристиан V, оның тууына үш ай бұрын қайтыс болғандықтан, ол туғаннан бастап тәж мұрагері болды. Жаңа туған ханзада сол күні корольдік мойындығы Педер Джесперсен арқылы крещениеден өтті және қайтыс болған әкесі, король Кристиан V-нің құрметіне аталды. 1706 жылдан бастап Кристиан дания тілін түсіне бастады, бірақ күнделікті сөйлеу мен жазу үшін неміс тілін қолданды. Ол әкесі мен әкесінің әкесінен де жақсы білім алды. Тәж мұрагері ретінде әкесі оған патшалық әйелді өзі таңдауға рұқсат берді. Еуропаға канцлер Ульрик Адольф Холштейнмен бірге жасаған саяхаты барысында тәж мұрагері Бранденбург-Кульмбахтың София Магдаленасын таңдады, ол Саксон-Польша королевасы Кристиана Эберхардиннің Претцш сарайындағы қызметшілердің бірі болды. София Магдалена Хоэнцоллерн әулетінің шағын маркграфтығынан (Лолланд-Фальстерден артық емес) шыққан, онда зиялылық деңгейі қаржыға кері пропорционалды болды; жердің жартысы кепілде болды және оның әкесі жас кезінде қайтыс болды. Оның 13 бауыры болды және ол Дания ханзадасына теңес емес деп есептелді, бірақ король рұқсат берді. Кристианның хаттарында ол ханшайымның терең діндарлығына деген сезімін сипаттайды, бұл оған өзінің ішкі сезімдерін еске түсірді. Олар 1721 жылғы 7 тамызда, Кристиан тәж мұрагері кезінде үйленді. Той Саксониядағы Претцш қаласында өтті.

Билік

Фредерик IV 1730 жылдың 12 қазанында қайтыс болғаннан кейін, олар Дания мен Норвегияның королі мен королевасы атанды. 1731 жылдың 6 маусымында Фредериксборг сарайының капелласында таж кигізілді. Король табиғатынан ұяң, жабық мінезді болғандықтан, көпшілікке жақын болмайтын. Кристианның әкесінің көп әйелділігі мен жалпы адалсыздығы – марқұм анасының зор қайғысына себеп болған – оны алғашқы үкіметтік қадамдарының біріне жеткізді: әкесінің өсиетін өзгертіп, жесір королева Анна Софияны (барлық «некелерін» есептегенде Фредерик IV-нің үшінші әйелі, бірақ көп әйелді некелерді есептемегенде екінші әйелі) балалық шағының үйі – Клаусхольмге жер аударғанға дейін, ол бұрын мұраға алған байлығының көп бөлігінен айырды. Өкіметтің алғашқы он жылында ол өзінің туысы, Стольберг-Вернигероде графы Кристиан Эрнстпен жиі кеңесетін. Граф королеваның ас үйіндегі аспаздарды жұмыстан босатудан бастап, одақ саясатын анықтауға дейін, барлық мәселелерге қатысты. Ол корольді ағылшын одағын мүмкіндігінше сақтауға ынталандырды, нәтижесінде Ұлыбританияның II Георгіінің қызы Луиза корольдің үлкен ұлы Фредерикке үйленді. 1733 жылы корольдік жұп Норвегияға сапар жасады. 18 шілдеде Тронхейм қаласына келгенде Петер Хёйердің өлеңі/сөзі орындалды. Кристианның маңызды ішкі әрекеті – 1733 жылғы «адскрипция» заңының (дания тілінде – stavnsbånd) енгізілуі болды. Бұл заң шаруаларды өздерінің туған жерлерінде қалуға міндеттеді және шаруаларды жергілікті дворяндар мен әскерге бағындырды. Бұл заңның мақсаты, мүмкін, шаруа сарбаздарының тұрақты санын қамтамасыз ету болғанмен, кейіннен ол Дания шаруаларының толық бағындырылуы ретінде қарастырылып, Кристиан VI-ның беделіне нұқсан келтірді. Бұл акт кейін 1788 жылы жойылды. Король Кристианның пиетистік көзқарастары оның шіркеу саясатына үлкен әсер етті, бірақ ақсүйектер де, көптеген қарапайым халық та корольдің ықпалына жасырын түрде қарсылық көрсетті. Бірақ бұл оның әсері болмады дегенді білдірмейді. Ол сол дәуір поэзиясына, соның ішінде әнұран жазушысы Ханс Адольф Бёрсонның (1694–1764) поэзиясына әсер етті. Корольдің тағы бір маңызды нәтижесі – 1736 жылы міндетті конформацияның енгізілуі болды. Бұл белгілі бір деңгейде сауаттылықты талап етті, соның салдарынан 1739 жылы жарлықпен құрылған жалпы білім беру жүйесіне деген қажеттілікті арттырды. Кристиан VI-мен байланысты көптеген құрылыс жұмыстары жүргізілді, ол 18 ғасырдағы Данияның ең ірі құрылысшысы болған шығар; оның королевасы да елеулі еңбек етті. Олардың еңбектерінің арасында Christiansborg сарайы (1732–1742 жылдары салынған, 1794 жылы өртенген, қайта салынған), Hirschholm сарайы – қазіргі Солтүстік Зеландиядағы жазғы сарай (қазіргі Hørsholm муниципалитеті) (1737–1739 жылдары салынған, 1812 жылы бұзылған) және Eremitage (1734–1736 жылдары салынған, әлі де тұр) бар. Тақ мұрагері Фредерик (V) үшін Кальвебодернедегі хан сарайы салынды (1743–1744 жылдары салынған, қазірде Ұлттық музей ретінде қолданылады). Бұл қымбат ғимараттардың құрылысын Øresundstolden қаржыландырып, Дания патшалығының билігі мен байлығын көрсетуді мақсат етті, бірақ олар сонымен қатар халыққа экономикалық жауапкершілік жүктеді. Кристианның сыртқы саясаты бейбіт болды және Дания мен Норвегия қатаң бейтараптық сақтады. Сауда және коммерция саласында дамыған кезең болды; бірнеше жаңа компаниялар мен банктер құрылды. Оның жалғыз қызы, принцесса Луизаны Швеция королевасы ету жоспары орындалмады. Швеция тағына мұрагерді сайлау кезінде Цвайбрюккен-Биркенфельд принці мен Мекленбург принці де баласыз Швеция королі Фридрих I-нің мұрагері болуға үміткер ретінде қарастырылды. 1743 жылы Гольштейн-Готторптың Адольф Фредерик швед мұрагері болып сайланды.

Сан-Ильдефонсо келісім-шарты

1742 жылы Испания мен Дания-Норвегия арасында жасалған Сан-Ильдефонсо шарты – екі ел арасындағы достық, сауда және теңіз қатынастарын реттейтін, олардың арасындағы коммерциялық қатынастарды басқаратын шарттарды белгілейтін келісім болды. Испанияның Филипп V атынан Хосе дель Кампильо и Коссио, ал Данияның Кристиан VI атынан Фредерик Людвиг барон Дехн 1742 жылғы 18 шілдеде Сан-Ильдефонсо Корольдік сарайында келісімге қол қойды. Шарты ешқашан күшіне енбеді: испандық билік Дания балықтарын импорттау бойынша салықтардың жартысына жеңілдік беру ережесінің үшінші елдермен жасалған басқа шарттарға қайшы келетінін, оларда Испаниямен саудада басымдық берілгенін мәлімдеді. 1753 жылы келісім күшін жойды.

Өлім

Жасынан бастап Кристиан VI ауырып, созылмалы сырқатқа шалдықты. 1746 жылғы 6 тамызда – күміс тойынан бір күн бұрын – патша Хиршгольм сарайында қайтыс болды. Кристиан VI Роскильде соборына жерленді. Бұл неоклассикалық ескерткішті мүсінші Иоганнес Видевельт жасады, оған патшаның жесірі тапсырыс берді. Мраморлы ескерткіш 1768 жылы аяқталды, бірақ Роскильде соборына 1777 жылға дейін орнатылмады. Ескерткіште саркофаг және "Сорген" ("Қайғы") және "Берømmelsen" ("Даңқ") атты екі әйел тұлғасы бар. Бұл Даниядағы алғашқы неоклассикалық саркофаг және ол елде неоклассицизмнің басталуы деп есептеледі.

Мұра

Кеңесіне, Христиан VI ең алдымен дінге берілген басшы ретінде танылады. Ол Пьетизмге терең берілді және өзінің билік еткен жылдарының барлығында оның ұстанымдарын өз халқына сіңіруге тырысты. Оның салған діни қысымы және жеке сүйкімділігінің жетіспеуі оны Дания-Норвегияның абсолюттік монархтарының ең жақтырылмағандарының біріне айналдырды; бірақ ол соғысқа барған немесе соғысқа қатысқан алғашқы патша болды. Норвегиядағы Кристиансунд және Сент-Кройдағы Кристианстед қалалары оның құрметіне аталған.