Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық зоолог (1939–2022)
American zoologist (1939–2022)
Эрик Роджер Пянка (23 қаңтар 1939 – 12 қыркүйек 2022) – американдық герпетолог және эволюциялық эколог.
Eric Rodger Pianka (January 23, 1939 – September 12, 2022) was an American herpetologist and evolutionary ecologist.
Ерте өмір
Пианка 1939 жылы Сискию округінде дүниеге келген. 13 жасында ол Калифорния штатының Ерека қаласындағы балалық шағының үйінің ауласында базука жарылысынан ауыр жарақат алды. Сол аяғы гангренаға ұшырап, 10 см-ге дейін тібіет сүйегінің бөлігі мен оң қолындағы ортаңғы саусақтың ұшын жоғалтты. Балалық шағында алған жарақатынан кейін Пианканың аяғы қысқарып, жартылай қозғалмайтын болды. Кейінірек, оның қысқа аяғы омыртқаның қисықтығын (сколиоз) және мойын омыртқасының спондилозын тудырды. 1966 жылы Пианка МакАртурмен бірлесіп "Дақтанған ортаны тиімді пайдалану туралы" мақаласын жазды. Пианка лекцияларында жиі МакАртурды еске алды және қайтыс болған ұстазы мен әріптесінің жеке веб-бетін жасады. Көп жағынан, Пианканың ғылыми зерттеу бағдарламасы оның және МакАртур бастаған жұмысты кеңейтіп, жалғастыруда.
Pianka was born in Siskiyou County in 1939. At age 13, he was seriously injured in a bazooka blast in the front yard of his childhood home in Yreka, California. His left leg became gangrenous, and he lost 10 cm of his tibia, as well as the terminal digit of the middle finger on his right hand. Pianka's childhood injury left him with a short and partially paralyzed leg. In later life, his short leg resulted in spinal scoliosis and cervical spondylosis. In 1966, with MacArthur, Pianka coauthored the paper, "On optimal use of a patchy environment". Pianka frequently mentioned MacArthur in his lectures and kept a webpage for his deceased mentor and colleague. In some ways, Pianka's own research program expands upon and continues the work that he and MacArthur began.
Мансап
1968 жылдан бері Пянка Остин қаласындағы Техас университетінің профессоры болып жұмыс істеді. Оның ғылыми еңбектері табиғаттанудың эмпирикалық және теориялық аспектілеріне, систематикаға, қоғамдық және ландшафттық экологияға арналған. Пянка үш құрлықтағы үш шөл аймағындағы омыртқалы жануарлар қауымдастығын зерттеумен шұғылданды: Солтүстік Америкадағы Ұлы ойпаң, Мохаве және Сонора шөлдері; Африкадағы Калахари; және Батыс Австралиядағы Ұлы Виктория шөлі. Осы жұмыстарының монографиялық сипаттамасы – экологиялық синтездің маңызды жетістігі (Пянка, 1986). Пянканың соңғы зерттеулері Австралиядағы кесірткелер қауымдастығына қатысты. Оның ғылыми жобаларына Австралияның бірнеше кесіртке түрінің филогенезі мен экологиясын зерттеу, сондай-ақ Австралияның өрттен кейінгі бірегей биотикалық ландшафтын жан-жақты зерттеу кірді. Оның ең сүйікті кесірткесі – Австралияның Varanus eremius түріне жататын шағын кесіртке. Зерттеулерінде Пянка дәстүрлі биологиялық әдістерді статистикалық талдау, филогенетикалық реконструкция және Жер бетін бейнелеудегі жаңа технологиялық жетістіктермен үйлестіріп, эволюция және экология туралы маңызды сұрақтарға жауап беруге тырысты. Пянка басқа ғалымдарды да тәрбиеледі, оның бұрынғы аспиранттарының он екісі ірі университеттерде профессор қызметін атқарады, олардың ішінде Техас A&M университетінің профессоры Кирк Уайнмиллер және Вашингтон университетінің профессоры Реймонд Хьюи бар. Бұған қоса, ол көптеген танымал бакалавриат курстарын оқыды және 1999 жылы UT Austin университетінен оқыту саласындағы үздік қызметі үшін марапат алды.
Since 1968, Pianka had been on the faculty of the University of Texas at Austin. His research centered on empirical and theoretical components of natural history, systematics, community and landscape ecology. Pianka had performed extensive ecological investigations on vertebrate communities in three desert systems on three continents: the Great Basin, Mojave, and Sonora Deserts in North America; the Kalahari in Africa; and the Great Victoria desert in Western Australia. His monographic treatment of this work is a landmark ecological synthesis (Pianka, 1986). Pianka's latest work focused on lizard communities in Australia. His research projects included study of the phylogeny and ecology of a number of groups of Australian lizards and an extensive study of the unique biotic landscape produced by Australian brush fires. His favorite lizard was a small Australian goanna, Varanus eremius. In his research, Pianka combined traditional field biological methods with recent technological innovations in statistical analysis, phylogenetic reconstruction, and imaging of the Earth's surface in attempts to answer major questions about evolution and ecology. Pianka had trained other scientists and twelve of his former graduate students are professors at major universities, including Kirk Winemiller, a professor at Texas A&M University, and Raymond Huey, a professor at the University of Washington. Additionally, he taught a range of popular undergraduate courses; he received an award for excellence in teaching from UT Austin in 1999.
Сыйлықтар мен марапаттар
Пианка 1978 жылы Гуггенхайм стипендиаты, 1981 жылы Америка ғылымды дамыту қауымдастығының стипендиаты және 1990 жылы Фулбрайт аға ғылыми қызметкері болды. Ол көптеген марапаттарға ие болды, кем дегенде үш түрге – Австралиялық кекірек (Ctenotus piankai) және екі кекірек паразитіне оның есімі берілді. 2004 жылы Герпетологтар лигасы оның құрметіне симпозиум өткізді. Американдық ихтиологтар мен герпетологтар қоғамы 2004 жылы өткен бизнес-кездесуінде Пианканың эволюциялық биология мен экологияға тигізген әсерін сипаттау үшін «Пянкафикация» терминін пайдалану туралы қаулы қабылдады. Бұл қаулыда оның «эволюциялық экологияның бірнеше саласына зор және өлшеусіз әсер еткені» және оның «саладағы жылдары табиғи тарих және экологиялық зерттеулер үшін стандартты белгіледі, нәтижесінде зерттеу бағдарламаларының негізін қалаған жарияланымдар пайда болды» деп айтылды. Пианка 2006 жылы Техас ғылым академиясынан «Техас ең көрнекті ғалымы» сыйлығын алды. Ол және оның зерттеулері 2009 жылдың қазан айында PBS NOVA телеарнасында ұлттық премьерасы өткен мониторлы кесірткелер туралы «Кесіртке патшалары» деректі фильмінде көрсетілді. 2015 жылы Пианка Monitor Lizard Specialist Group ұйымының мониторлы кесірткелер туралы жасаған ауқымды зерттеулері үшін Ауфенберг медалімен марапатталды. Сол жылы ол Америка Экологиялық қоғамының ең жоғары наградасы – «Ең көрнекті эколог» сыйлығына ие болды.
Pianka was a 1978 Guggenheim Fellow, a 1981 American Association for the Advancement of Science Fellow, and a 1990 Fulbright Senior Research Scholar. He had received numerous awards, and at least three species, an Australian lizard (Ctenotus piankai) and two lizard parasites, are named after him. A symposium in his honor was held by the Herpetologist's League in 2004. The American Society of Ichthyologists and Herpetologists passed a resolution on the word "Piankafication" to describe Pianka's influence on evolutionary biology and ecology at their business meeting in 2004. In this resolution, they noted that he has had "vast and immeasurable influence on several fields of evolutionary ecology" and that his "years in the field have set the standard for both natural history and for ecological studies, resulting in publications that have lain the foundation for research programs "
Pianka received the 2006 Distinguished Texas Scientist Award from the Texas Academy of Science. He and his research were featured in a wildlife documentary on monitor lizards — "Lizard Kings" — which premiered nationally on the PBS NOVA series in October 2009. In 2015, Pianka was awarded the Auffenberg Medal in recognition of his extensive research on monitor lizards by the Monitor Lizard Specialist Group. In the same year, he received the highest award of the Ecological Society of America, the Eminent Ecologist Award.
Шығармалары
Пянка 200-ге жуық ғылыми мақалалар, сондай-ақ жеті басылымға жеткен және бес тілге аударылған "Эволюциялық экология" оқулығын жазған. 2003 жылы ол ұзақ жылдар бойы ынтымақтасқан Лори Виттпен бірлесіп жазған "Кесірткелер: әртүрліліктің эволюциясына арналған терезе" кітабын шығарды, бұл кітап Остиндегі Техас университетінің Роберт В. Гамильтон атындағы факультет авторларының сыйлығының бас жүлдесімен және Оклахома кітап орталығының Оклахома кітап сыйлығымен марапатталды.
Pianka had produced about 200 scientific papers, as well as the textbook, Evolutionary Ecology, which has gone through seven editions and has been translated into five languages. In 2003, he also published Lizards: Windows to the Evolution of Diversity, coauthored with longtime collaborator Laurie Vitt, won the Grand Prize at the Robert W. Hamilton Faculty Author Award at The University of Texas at Austin as well as the Oklahoma Book Award from the Oklahoma Center for the Book.