Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Беларусьтік нацистік қызметтес (1921–2005)
Belarusian Nazi collaborator (1921–2005)
Антони Савонюк (туған Андрей Савонюк; , Андрей Саванюк; 7 наурыз 1921 – 6 қараша 2005) – Брест облысының Дамачава қаласынан шыққан беларусьтік нацистік қызметтес. Өзінің туған қаласындағы еврей қауымын өлтіруге қатысқаннан кейін Савонюк 1944 жылдың қараша айына дейін СС қатарында қызмет етті, содан кейін британдық Сегізінші армияның Польшалық ІІ корпусына дезертирлік жасады. Соғыстан кейін ол Ұлыбританияда қоныстанды, британдық азамат болды және Ұлыбританияның 1991 жылғы Соғыс қылмыстары заңы бойынша сотталған алғашқы (қазіргі таңда жалғыз) адам болды. Ол 1999 жылы 18 еврейді өлтіргені үшін соғыс қылмысына кінәлі деп танылды. Савонюк өмір бойына бас бостандығынан айырылып, алты жылдан кейін түрмеде қайтыс болды.
Anthony Sawoniuk (born Andrei Sawoniuk; , Andrej Savaniuk; 7 March 1921 – 6 November 2005) was a Belarusian Nazi collaborator from the town of Damačava in Brest Region. After taking part in the murder of the Jewish community in his home town, Sawoniuk served in the SS until November 1944 when he defected to the Polish II Corps in the British Eighth Army. After the war, he settled in Britain, became a British citizen, and became the first (and currently the only) person to be convicted under the UK's War Crimes Act 1991, when he was found guilty in 1999 of war crimes for the murder of 18 Jews. Sawoniuk received a life sentence, and died in prison six years later.
Ерте өмір
Андрей Савнюк Польшаның Домачево қаласында (қазіргі Дамачава, Беларусь) дүниеге келді, бұл Буг өзенінің жағасындағы курортты қала. Ол кезде қала халқының 90 пайызы этникалық еврейлерден тұрды, ал қалғаны поляктар, украиндер, белорустар және неміс фолксдойчерлары болды. Савнюк, "Андруша" деген лақап атымен танымал (Андрей есімінің орыс және белорус тілдеріндегі кішіргізілуі), бірақ кейбір газеттерде оның анасы поляк екені айтылады. Савнюк әкесінің кім екенін білген емес, алайда қала тұрғындары оның қалалық еврей мектебінің мұғалімі Йозеф Якубиак екенін ойлады, себебі оның анасы Пелагия Савнюк туғанға дейінгі айларда Якубиактың мектебінде және үйінде тазалаушы болып жұмыс істеген. Андрей "Андреевич" атауын қолданды, бұл атау поляк тілінде кездеспейді. Оның анасының бұрынғы күйеуінің де аты Андрей еді.
Andrei Sawoniuk was born in Domaczewo, Poland (now Damačava, Belarus), a spa town on the Bug River. At that time 90% of the town's population were ethnic Jews, with the remainder being Poles, Ukrainians, Belarusians, and German Volksdeutsche. Sawoniuk, nicknamed "Andrusha" (a Russian and Belarusian diminutive of Andrey), though some newspaper reports say that his mother was Polish. Sawoniuk never knew the identity of his father, although townspeople believed him to be Josef Jakubiak, the town's Jewish schoolmaster, because his mother Pelagia had been working as a cleaner at Jakubiak's school and home during the months when Sawoniuk was conceived. Andrei used the patronymic "Andreeovich", which does not appear in the Polish language. His mother's former husband also had the name Andrei.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейінгі іс-шаралар
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Савнюк жергілікті нацистер қолдаған Белоруссияның көмекші полициясының мүшесі болды және командир дәрежесіне дейін көтерілді. Соғыстан кейін Савнюк 1946 жылы поляк патриоты ретінде Англияға қоныстанды. 1951 жылы ол өзінің жартылай бауыры Николайға хат жазды. КГБ оны соғыс қылмыскері деп күдіктенген, хатты ұстап алып, оның қазір Ұлыбританияда тұрғанын анықтады. Тек 1980 жылдары ғана КГБ осындай ақпаратты Ұлыбританиямен бөлісе бастады. Алайда, оның есімін қате жазғандықтан, билік 1994 жылға дейін Савнюк, сол кезде British Rail үшін жұмыс істейтінін, КГБ тізіміндегі адамдардың бірі екенін түсінген жоқ. Содан кейін ол тұтқындалды. Ол 1999 жылы Лондондағы Олд Бейлиде Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия басып алған туған қаласындағы еврейлерді өлтіруге қатысты екі іс бойынша сотталды. Қазылар алқасы оны бір айып бойынша бірауыздан, екіншісі бойынша онға бір дауыспен кінәлі деп тапты. Тағы екі адам өлтіруге қатысты айыптау дәлелдердің процедуралық қателіктеріне байланысты прокуратура тарапынан алынып тасталды. Алайда Савнюк айыпталған екі кісі өлтіру де екі топтық кісі өлтірудің жеке элементтері болды: біріншісінде Савнюк, куәгерлердің сөзінше, 15 яһудині атып өлтірді; екіншісінде ол үш яһудині атып өлтірді. Сотта Савнюк өзінің айыптаушыларына қатысты: "Олар кәсіби өтірікшілер. Олардың қылмыстық істері бар. Соттағы куәгерлердің кейбірі 25 жыл бойы маскүнемдікке берілген. Мен яһудилердің ең жақын досы болдым". Ол сондай-ақ "Барлығы өтірік айтады. Оларды Ресейлік КГБ гетто болған деп айтуға мәжбүрледі. Бұл шайтандар маған қарсы өтірікпен келді" және "Мен ешқандай қылмыс жасаған жоқпын. Менің ар-ұжданым таза. Мен ешкімді өлтірмедім. Мен мұны істеуді тіпті ойламадым. Мен жынды емеспін, мен қарапайым жұмысшы табының кедей адамымын" деді. Ол сондай-ақ "Мен ешқашан неміс әскерінде болған емеспін" деп, неміс қарулы күштерінің мүшесі болғанын жоққа шығарды. Сотта ол Метрополитен полициясының бір қызметкерін өзінің жеке мәліметтері бар Waffen SS құжатын жасақтады деп айыптады. Ол Метрополитен полициясының КГБ көмегімен өзіне қарсы сөз байласып отырғанын болжады. Оған екі мәрте өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасы берілді, ал сот төрешісі мистер Әділет Поттс Савнюк өмірінің қалған бөлігін түрмеде өткізуін ұсынды. Ол Ұлыбританияда 1991 жылғы Соғыс қылмыстары туралы заң бойынша сотталған алғашқы және жалғыз адам болды. Бұл іс құқықтық тұрғыдан қызығушылық тудырады, өйткені британдық қазылар алқасы алғаш рет қылмыс орнын көру үшін шетелге сапар шекті. 2000 жылы Лордтар палатасы оған шағымдануға рұқсат бермеді. Савнюк 2005 жылы 84 жасында Норвич түрмесінде табиғи себептерден қайтыс болды.
During World War II, Sawoniuk was a member of the local Nazi supported Belarusian Auxiliary Police and rose to the rank of Commandant. After the war, Sawoniuk settled in England in 1946, posing as a Polish patriot. In 1951, he wrote a letter to his half brother, Nikolai. The KGB, who already suspected him of being a war criminal, intercepted the letter and noted that he was now living in the UK. It was not until the 1980s that the KGB started sharing such information with the UK. However, due to a misspelling of his name, it took until 1994 for authorities to realise that Sawoniuk, then working for British Rail, was one of the people on the KGB list. He was then arrested. He was tried at the Old Bailey in London in 1999 on two specimen charges of murder with regard to the murder of Jews in his German occupied hometown during World War II. The jury found him guilty of one charge by unanimous decision and of the other by a ten to one majority. A further two charges of murder were withdrawn by the prosecution due to procedural errors with evidence. However, both of the murders of which Sawoniuk was convicted were individual elements of two group murders: in the first Sawoniuk, according to eyewitnesses, shot 15 Jews; in the second he shot three Jews. At his trial, Sawoniuk said of his accusers "They are professional liars. They have criminal records. Some of the witnesses at the magistrates court have done 25 years, alcoholics. I was the best friend of the Jews." He also stated that "Everyone is telling lies. They have been told by the Russian KGB to say there was a ghetto. These devils came here with their lies against me." and "I have done no crime whatsoever. My conscience is clear. I killed no one. I would not dream of doing it. I am not a monster I am an ordinary working class poor man." He also denied having been a member of the German armed forces, stating "I have never been in the German army". In court, he accused a member of the Metropolitan Police of fabricating a Waffen SS document which contained his details. He speculated that the Metropolitan Police had conspired against him with the help of the KGB. He was given two life sentences, and trial judge Mr. Justice Potts recommended that Sawoniuk should spend the rest of his life in prison. He was the first and the only person in United Kingdom to be convicted under the War Crimes Act 1991. From a legal perspective, this case is interesting, as it was also the first time that a British jury had travelled overseas to view the scene of a crime. In 2000, the House of Lords refused him permission to appeal. Sawoniuk died in Norwich Prison of natural causes in 2005, aged 84.