Кіріспе
2005 жылғы Франциядағы тәртіпсіздіктер ішкі және халықаралық жауапқа алып келді.
Саяси
Ішкі істер министрі Николя Саркози қылмысқа қатысты қатаң көзқарас пен заңдылық пен тәртіпті қалпына келтіруді үнемі жақтаған. Осылайша, оның қала маңындағы геттолардағы зорлық-зомбылықты басудағы жетістігі немесе сәтсіздігі ауқымды салдарларға әкелуі мүмкін. Саркозидің кез келген әрекетіне саяси оппозиция, сондай-ақ оның «Халық қозғалысы үшін одақ» (UMP) саяси коалициясының мүшелері шабуыл жасауы ықтимал, олар да президенттікке үміткер болады деп күтеді. Le Monde журналы 5 қарашадағы редакциондық мақаласында 2002 жылғы «қасіретті» сайлауды еске алды, онда оңшыл кандидат Жан-Мари Ле Пен екінші турға өте алды, бұл жағдай алдағы сайлауда да осындай жағдай туындауы мүмкін деген алаңдаушылықты білдірді. Төртінші түнгі тәртіпсіздіктерден кейін Саркози қалалық зорлық-зомбылыққа қарсы «нөлдік төзімділік» саясатын жариялады және 17 тәртіпсіздікке қарсы полиция бөлімі (C.R.S.) мен 7 мобильді полиция эскадрильясының (эскадрон де жандармерия мобильді) Париждің даулы аудандарына орналасатынын мәлімдеді. Саркози зорлық-зомбылықтың ұйымдасқан топтардың ықпалында болуы мүмкін деп санайды. «Бұл бізге толығымен спонтанды болып көрінбейді», - деді ол. Полиция қызметкерлері «банда басшыларын, есірткі сатушыларды және ірі тұлғаларды» анықтау үшін жасырын жұмыс істеді. Саркозидің бұл ұстанымын солшыл саясатшылар сынға алды, олар тұрғын үй, білім беру және жұмыс орындарын құру үшін мемлекеттік қаржыландыруды көбейтуді және «қауіпті демагогиядан» бас тартуды талап етті. Саркози бұзылғандарды «ракаль» және «войоус» (аудармада «жұрт», «риф-раф», «бандит» немесе «балуандар») деп атағаннан кейін де сынға ілікті. Ішкі істер министрі Клиши-су-Буаға сапары кезінде қаза тапқан екі жастың отбасыларымен кездесуі тиіс еді, бірақ Клиши мешітіне жас ағызушы газ гранатасы лақтырылғаннан кейін отбасылар кездесуден бас тартты. Бона Траоренің ағасы Сияка: «Біз Саркозимен кездеспейміз, ол құзырсыз. Мешітте болған оқиға өте орынсыз». Ақырында отбасылар 3 қарашада премьер-министр Доминик де Вильпенмен кездесті. Солшыл «Либерасьон» газеті қала маңындағы жастардың полиция мен ішкі істер министрі Саркозидің мазалауына («құрметсіздік») ашуланғанын жазды. Француз баспасөзінде, соның ішінде консервативті «Фигаро» газетінде бір оқушының ата-анасы «мектепке от қою қабылдаусыз, бірақ отты жандырған – Саркози» деген сөзі жарияланды. Тең мүмкіндіктерді қолдау жөніндегі министрдің орынбасары Азуз Бегаг соңғы уақыттағы тәртіпсіздіктер туралы бірнеше мәлімдеме жасады, ол ішкі істер министрі Николя Саркозиге қарсы шығып, оның «нақты емес, соғысқа шақыратын сөздерін» қолданғаны үшін, ол зардап шеккен аймақтарда тыныштықты қалпына келтіруге көмектеспейді деді. 5 қарашада Париж (оңшыл) прокуроры Ив Бот Europe 1 радиосына «Бұл әрекет үйлестірілгендей көрінеді» деді. Рейтер агенттігінің хабарлауынша, Онай-су-Буа тұрғындарының кейбірі тәртіпсіздіктер есірткі саудасымен байланысты немесе тіпті ислам фундаменталистерінің үйлестіруімен байланысты деп күдіктенді. Сонымен қатар, Онай-су-Буаның басқа да тұрғындары бұл жағдайды негізсіз деп санайды. 19 жасар Жереми Гарригес бұл жайында күмән білдірді. «Егер бұл балалар ұйымдасқан болса, олар одан да жаман істер жасаған болар еді, олар қала әкімдігі мен префектураға қарсы қару мен бомба қолданған болар еді», - деді ол. Алжирлік Самия есімді әйелдің айтуынша, «бұл – саясаткерлердің теориясы». «Біз мұнда шындықта өмір сүреміз». Халықаралық жаңалықтар мақаласы. Reuters.
Jean Marie Huet, director of criminal affairs and graces, after visiting an artisanal factory of molotov cocktails, said that "this is not really spontaneous trouble anymore"; he further stated "Correlations are made and situations are compared. No one has yet established that there should be any sort of underground organisation". Muslim leaders of African and Arab communities in France have also issued a fatwa, or religious order, against the riots, without many effects. "It is strictly forbidden for any Muslim to take part in any action that strikes blindly at private or public property or that could threaten the lives of others", said the fatwa by the controversial Union of Islamic Organisations of France (UIOF), favored by Nicolas Sarkozy. The BBC reports that French society's negative perceptions of Islam and of immigrants have alienated some French Muslims and may have been a factor in the causes of the riots; "Islam is seen as the biggest challenge to the country's secular model in the past 100 years". The BBC questioned whether such alarm is justified, citing that France's Muslim ghettos are not hotbeds of separatism and that "the suburbs are full of people desperate to integrate into the wider society." Upon his nomination as interior minister, populist hardliner Nicolas Sarkozy promised to lead both a strict policy of zero tolerance against underground crime, promote law and order, and to promote social integration of the rejected. His actions are often criticised because of his use of television and the media. This, along with the relaxing of rules allowing the deportation of foreign offenders, and his declarations of support for positive discrimination and the participation of legal immigrants in local elections, has angered some suburban residents. However, Nicolas Sarkozy was the one to propose to expel all foreigners involved in the riots, which amounted to reinstate the "double penalty", a decision which has been widely criticized, for example by NGO SOS Racisme. On Wednesday, October 19, Sarkozy announced a crackdown on urban violence and black marketeers, ordering specially trained police to tackle 25 neighbourhoods across the country. Sarkozy went there and declared he wanted to "clean out the city with a Kärcher" (nettoyer la cité au Kärcher). On October 25, as he went to Argenteuil, Nicolas Sarkozy used the word "racaille" ("trash"). Certain people say that inhabitants of these neighbourhoods felt insulted, feeling that all the inhabitants were considered offenders and criminals. Stones and bottles were tossed at him. Jean Marie Le Pen, a hardliner right wing politician and a longtime critic of immigration from poorer countries, declared that the events vindicated what he had long said. He regretted the caution of the government in not sending law enforcement forces straight against the rioters. Another hardliner right winger, Philippe de Villiers, made similar criticism. UMP politician Bernard Accoyer called polygamy in France "certainly one of the causes, though not the only one" for the riots. Pierre Cardo of the UMP stated that "products of polygamous families" were among the participants. Historian Hélène Carrère d'Encausse of the Académie française stated that "African children [were] in the streets and not at school" because "in an apartment, there are three or four wives and 25 children". MRAP criticized such statements, stating that they were "playing an extremely dangerous role in feeding our country with the racism that causes the damage we know".
Жан-Мари Юэ, қылмыстық істер және кешірімдер директоры, қолдан жасалған коктейльдерді өндіретін шеберхананы аралағаннан кейін «бұл енді спонтанды қиындық емес» деді. Ол «Қоғамдық қатынастар жасалып, жағдайлар салыстырылады. Әзірге ешкім жасырын ұйым болуы керек деп белгілеген жоқ» деді. Франциядағы африкалық және араб қауымдастықтарының мұсылман басшылары да тәртіпсіздікке қарсы фетва, немесе діни бұйрық шығарды, бірақ көп әсерін тигізбеді. «Барлық мұсылмандарға жеке немесе мемлекеттік меншікке соқырлықпен шабуыл жасайтын немесе басқалардың өміріне қауіп төндіретін кез келген әрекетке қатысуға қатаң тыйым салынады», - деп мәлімдеді Францияның Ислам ұйымдарының келіспеушілікке толы одағы (UIOF) шығарған фетвада. Би-би-си француз қоғамының ислам мен иммигранттарға деген жағымсыз көзқарасы кейбір француз мұсылмандарын аластатты және бұл тәртіпсіздіктердің себептері болуы мүмкін деп хабарлайды; «Ислам соңғы 100 жылдағы елдің зайырлы моделіне ең үлкен сын-қатер». Би-би-си мұндай дабылдың негізділігіне күмән келтірді, Францияның мұсылман геттолары сепаратизм ошағы емес екенін және «қала маңындағы жандар интеграцияға ұмтылып жүрген адамдарға толы» екенін айтты. Ішкі істер министрі болып тағайындалғаннан кейін популист Николя Саркози жер асты қылмысына қарсы қатаң «нөлдік төзімділік» саясатын жүргізуге, заңдылық пен тәртіпті нығайтуға және қабылданбағандардың әлеуметтік интеграциясын ілгерілетуге уәде берді. Оның әрекеттері көбінесе теледидар мен БАҚты пайдалануы үшін сынға ұшырайды. Бұған қоса, шетелдік қылмыскерлерді депортациялау ережелерін жеңілдетуі және оң дискриминацияны қолдауы мен заңды иммигранттардың жергілікті сайлауға қатысуына қолдауы, қала маңындағы тұрғындардың наразылығын тудырды. Алайда, Саркози тәртіпсіздікке қатысқан барлық шетелдіктерді елден шығаруды ұсынды, бұл «қос жазаны» қайта енгізуге тең болды, бұл шешім көп сынға ұшырады, мысалы, SOS Racisme үкіметтік емес ұйымы. 19 қазан күні сәрсенбіде Саркози қалалық зорлық-зомбылыққа және қара нарыққа қарсы күресті жариялады, ел бойынша 25 ауданды қамтитын арнайы дайындықтан өткен полицияны жұмылдырды. Саркози сонда барып, қаланы «Керхермен тазартамын» (nettoyer la cité au Kärcher) деді. 25 қазан күні Аржантёйге барған Николя Саркози «ракаль» («қоқыс») деген сөзді қолданды. Кейбір адамдар бұл аудандағы тұрғындарды қорлағандықтан, барлық тұрғындар қылмыскерлер деп есептелгенін сезінді. Оған тас пен бөтелке лақтырылды. Жан-Мари Ле Пен, қатал оңшыл саясаткер және ұзақ жылдар бойы кедей елдерден иммиграцияны сынап келген адам, оқиғалар өзінің көптен бері айтып келгенін растады деп мәлімдеді. Ол үкіметтің тәртіпсіздікке қарсы күштерді бірден жібермегеніне өкініш білдірді. Тағы бір қатал оңшыл Филипп де Вилье де ұқсас сын айтты. UMP саясаткері Бернар Аккоер Франциядағы полигамияны «тәртіпсіздіктердің себептерінің бірі, бірақ жалғыз емес» деп атады. UMP өкілі Пьер Кардо «полигамдық отбасылардан туған балалар» тәртіпсіздікке қатысқандардың арасында болғанын мәлімдеді. Француз академиясының тарихшысы Элен Каррер д’Энкасс «африкалық балалар [көшеде] болды, мектепке бармады», себебі «пәтерде үш немесе төрт әйел және 25 бала бар» деді. MRAP мұндай мәлімдемелерге сын көрсетіп, олардың «біздің елді бізге таныс жарақаты тудыратын расизммен тамақтандыруда ең қауіпті рөл атқарып жатқанын» айтты.
Jean Marie Huet, director of criminal affairs and graces, after visiting an artisanal factory of molotov cocktails, said that "this is not really spontaneous trouble anymore"; he further stated "Correlations are made and situations are compared. No one has yet established that there should be any sort of underground organisation". Muslim leaders of African and Arab communities in France have also issued a fatwa, or religious order, against the riots, without many effects. "It is strictly forbidden for any Muslim to take part in any action that strikes blindly at private or public property or that could threaten the lives of others", said the fatwa by the controversial Union of Islamic Organisations of France (UIOF), favored by Nicolas Sarkozy. The BBC reports that French society's negative perceptions of Islam and of immigrants have alienated some French Muslims and may have been a factor in the causes of the riots; "Islam is seen as the biggest challenge to the country's secular model in the past 100 years". The BBC questioned whether such alarm is justified, citing that France's Muslim ghettos are not hotbeds of separatism and that "the suburbs are full of people desperate to integrate into the wider society." Upon his nomination as interior minister, populist hardliner Nicolas Sarkozy promised to lead both a strict policy of zero tolerance against underground crime, promote law and order, and to promote social integration of the rejected. His actions are often criticised because of his use of television and the media. This, along with the relaxing of rules allowing the deportation of foreign offenders, and his declarations of support for positive discrimination and the participation of legal immigrants in local elections, has angered some suburban residents. However, Nicolas Sarkozy was the one to propose to expel all foreigners involved in the riots, which amounted to reinstate the "double penalty", a decision which has been widely criticized, for example by NGO SOS Racisme. On Wednesday, October 19, Sarkozy announced a crackdown on urban violence and black marketeers, ordering specially trained police to tackle 25 neighbourhoods across the country. Sarkozy went there and declared he wanted to "clean out the city with a Kärcher" (nettoyer la cité au Kärcher). On October 25, as he went to Argenteuil, Nicolas Sarkozy used the word "racaille" ("trash"). Certain people say that inhabitants of these neighbourhoods felt insulted, feeling that all the inhabitants were considered offenders and criminals. Stones and bottles were tossed at him. Jean Marie Le Pen, a hardliner right wing politician and a longtime critic of immigration from poorer countries, declared that the events vindicated what he had long said. He regretted the caution of the government in not sending law enforcement forces straight against the rioters. Another hardliner right winger, Philippe de Villiers, made similar criticism. UMP politician Bernard Accoyer called polygamy in France "certainly one of the causes, though not the only one" for the riots. Pierre Cardo of the UMP stated that "products of polygamous families" were among the participants. Historian Hélène Carrère d'Encausse of the Académie française stated that "African children [were] in the streets and not at school" because "in an apartment, there are three or four wives and 25 children". MRAP criticized such statements, stating that they were "playing an extremely dangerous role in feeding our country with the racism that causes the damage we know".
Төтенше жағдай
8 қарашада президент Жак Ширак 1955 жылғы заңға сүйене отырып, төтенше жағдай жариялады. 16 қарашада Франция парламенті, Николя Саркозидің UMP (оңшыл) партиясының басымдығымен, төтенше жағдайдың үш айға ұзартылуына келісім берді, ол 2006 жылдың 21 ақпанында аяқталуы тиіс еді. 17 қарашада француз полициясы Франциядағы жағдайдың қалыпқа келгенін мәлімдеді, ал өткен түнде өртенген 98 көлік әдеттегі орташа көрсеткішпен сәйкес келеді деді. 10 желтоқсанда Францияның жоғарғы әкімшілік органы – Мемлекеттік кеңес, тәртіпсіздіктерден кейін тыныштықты қамтамасыз ету мақсатында жарияланған үш айлық төтенше жағдайдың заңды екенін шешті. Ол 74 заң профессорынан (Фредерик Ролин басшылығымен) және Жасылдар партиясынан түскен шағымды қабылдамады, төтенше жағдайға себеп болған жағдайлар, зорлық-зомбылықтың жылдам таралуы және оның қайталану мүмкіндігі төтенше жағдайды қажет ететінін мәлімдеді. Мемлекеттік кеңес «әр түнде 40-тан 60-қа дейін көлік өртеледі және біз Жаңа жыл қарсаңында сақтық танытуымыз керек» деп аргументтеді. Шағымда төтенше жағдайдың қажеттілігі күмәнданып, оның негізгі бостандықтарға зиян келтіргені айтылды. Солшыл ұйымдар, оның ішінде SOS Racisme, CIMADE, Syndicat de la Magistrature (магистраттардың кәсіподағы) «төтенше жағдайды» және Францияда туған, бірақ француз азаматтығын талап ету мүмкіндігі болмаған шетелдіктердің (олар толық уақыт тұрғындар болса да) елден қуылғанын сынады. Кейбір полиция кәсіподақтарының мәліметтеріне сәйкес, «төтенше жағдай» аса пайдалы болған жоқ, жағдай төтенше жағдай жариялау арқылы берілген мүмкіндіктерді пайдаланбастан да жақсарып кетті.
Left wing organizations, including SOS Racisme, the CIMADE, Syndicat de la Magistrature (magistrate trade union), have criticized the "state of emergency" and the expulsions of foreigners born in France who didn't have a chance to demand French nationality (even though they are full time residents). According to the accounts of some police trade unions, the "state of emergency" wasn't really useful, with the situation seeming to become calmer without having to activate the possibilities allowed by the proclamation of the state of emergency.
Полиция
"Action Police CFTC" кәсіподағының өкілі, "өте азшылық" полиция кәсіподағы, тәртіпсіздіктерді "азаматтық соғыс" деп сипаттап, француз армиясын араласуға шақырды. Бұл ашу-ыза тудырды, әсіресе тәртіпсіздікке қарсы күрес полициясының (CRS) көпшілігін білдіретін UNSA полиция одағының жауабын қозғады, олар жағдайды одан да аз драматикалық тұрғысынан сипаттады. Тәртіпсіздіктерге жауап ретінде Саркози полиция қызметкерлерінің қалалық зорлық-зомбылықпен күресу үшін өлімге әкелмейтін қарулармен қарулануы керектігін мәлімдеді. Қоғамдық кеңістіктегі басқа да пікірлер тәртіпсіздік мәселесіне тұрақты шешім ретінде қатаң шара қолдануды ұсынды. Француз үкіметі, тіпті осы тәртіпсіздіктерге дейін, құқық қорғау органдарын "жарық шары" және тазерлер сияқты өлімге әкелмейтін қарулармен жарақтандырып, шағын қылмыстармен және қалалық тәртіпсіздіктермен, әсіресе кедей шалғынды аудандарда күресуді жақсартты. Amnesty International және басқа да ұйымдар осы "өлімге әкелмейтін" қарулардың қолданылуын сынады. Француз ұлттық полициясының өкілі Патрик Хамонның Wall Street Journal газетіндегі сөзіне сәйкес, түрлі аймақтардағы топтар арасында ешқандай үйлестіру болмаған. Бірақ ол жастардың жеке аудандарда ұялы телефон немесе электрондық пошта арқылы байланысып, кездесулер ұйымдастырып, бір-бірін полиция операциялары туралы ескертетінін айтты. The Guardian газетінің (2005 жылғы 6 қарашадағы саны) мәліметінше, Хамон: "Біз жастардың топтары біртіндеп ұйымдасып, ұялы телефон арқылы хабарласып, шабуылдарды жоспарлап, бензин бомбаларын жасауды үйреніп жатыр" деді. Полиция тастап кетілген ғимаратта бензин бомбаларын жасау шеберханасын тапты. Әділет министрлігінің өкілі Жан-Мари Хюе Associated Press агенттігіне бензин бомбаларын "балалар ванналарында жасамайды" деді. Интернеттің тәртіпсіздікті ұйымдастыруға және оны тудыруға қатысы да айтылды. Дегенмен, Молотов коктейлін жасау үшін ешқандай арнайы дағды қажет емес екені белгілі.
Өрт сөндірушілер
Париж өрт сөндіру бригадасы Солтүстік Ирландиядағы өрт сөндірушілердің тәжірибесіне сүйене отырып (Libération, 29 қазан) "Қалалық зорлық-зомбылық жоспарын" әзірледі. "Қызыл зона" анықталды және өрт сөндіру машиналары осы зонаның сыртында күтеді. Өрт туралы хабарланғанда, полиция күштерінің күзетуімен минималды топ (өрт сөндіру машинасының сыртында екі адам) жұмысады; егер өрт таралу қаупі немесе жарақаттану болмаса, өрт сөндірушілер оны сөндіруге тырыспай кері шегінеді. Зонада болған кезде өрт сөндірушілер снарядтарға дайын күйде болады. Өрт сөндірушілердің жолдың соқпағына түсіп қалмауы үшін ауданның орналасуы ескеріледі. Ағымдағы оқиға кезінде басқа департаменттерден өрт сөндіру машиналары мен өрт сөндірушілер күш түсіру үшін шақырылды; олар тыныш аймақтарды (яғни, Париждің ішкі қабырғаларын) қорғауға орналастырылды, ал Париж өрт сөндіру бригадасы, әскери бөлім болғандықтан, қызыл зонамен айналысты. Бірнеше өрт сөндірушілер сынған шыныдан немесе Молотов коктейльдерінен жарақат алды, сондай-ақ ұсақ допты пневматикалық қаруларды қолдану туралы хабарлар келіп түсті.
Медиа қамту
Францияның жетекші телеарналарының бірі – TF1 жаңалықтарының бас директоры Жан-Клод Дассиер елдегі тәртіпсіздіктерді жариялауда өздігінен цензуралағанын мойындады. Оның айтуынша, бұл оңшыл саясаткерлерге қолдау көрсетуді күшейтуден қорқу себеп болды. Ал France 3 мемлекеттік телеарнасы қалалар бойынша өрттелген көліктердің санын жариялауды тоқтатты. Көптеген БАҚ өрттелген көліктердің жалпы ұлттық санын ғана беруге келісті. Француз журналистерінің хабарлауынша, кейбір американдық телешоулар мен саясаткерлер (әсіресе Республикалық партия өкілдері), тәртіпсіздіктерді (мысалы, Fox News) Аль-Каида террористік ұйымы мен тәртіпсіздік жасағандардың арасында байланыс бар деп көрсету үшін әдейі асыра сілтеді.
French journalists have reported that some American TV shows and politicians (i. e. members of the Republican Party) exaggerated the riots (i. e. Fox News) for making a connection between the Islamic terrorist group Al Qaeda and the rioters.
Халықаралық
Австралия Премьер-министр Джон Ховард өзінің жаңа еңбек қатынастары (EQ) заңдарын негіздеу үшін Париждегі тәртіпсіздіктерді француздық еңбек қатынастары жүйесімен байланыстырды. "Мен атап айтқым келеді, бұл елде жұмыссыздық деңгейінің жоғары болуы, еңбек нарығы аз реттелген басқа еуропалық экономикаларға қарағанда, шеттетілу және кемсіну сезімін тудыратын себептердің бірі болып табылады", - деді ол. Германия "Германияда да жастар арасында зорлық-зомбылық мәселелері бар, бірақ Францияда болып жатқан масштабтағы соқыр зорлық-зомбылықты біз әлі көрген жоқпыз", - деді жеке ақпарат орталығы – қылмыстың алдын алу жөніндегі неміс форумының директоры Норберт Зайц. Германияның ішкі істер министрі болуға үміткер консервативті Бундестаг мүшесі Вольфганг Шойбле де онымен келісті. "Франциядағы жағдай біздікінен өзгеше", - деді ол. "Бізде француз қалаларының шетінде орналасқан осындай алып биік үйлер жоқ". Бірақ Шойбле мырза Германияның зорлық-зомбылықтан сақтану үшін "әсіресе жастардың интеграциясын жақсартуы" қажет екенін қосты. Иран Иранның сыртқы істер министрі Францияның азшылықтарға құрметпен қарауын және олардың адам құқықтарын қорғауын талап етті. Италия Оппозиция жетекшісі Романо Проди Италия үкіметінен шұғыл шаралар қабылдауды сұрап, журналистерге: "Бізде Еуропадағы ең нашар қала шеткері аудандары бар. Менің ойымша, жағдай Парижден көп ерекшеленбейді. Бұл тек уақыт мәселесі", - деді. Ливия Ливия жетекшісі Муаммар әл-Қаддафи Франция президенті Жак Ширакпен телефон арқылы сөйлесіп, жағдайды реттеуге көмектесуді ұсынды. Ресей Ресейдің Либералды-демократиялық партиясының жетекшісі Владимир Жириновский тәртіпсіздіктерді "Еуропаны әлсірету" үшін американдық ЦРУ ұйымдастырды деп мәлімдеді. Сенегал президенті Абдулай Вад Парижге сапармен келген кезде Францияның "гетоларды таратуы және интеграцияға дайын барлық африкалықтарды интеграциялауы керек" деп мәлімдеді. Швеция Швеция премьер-министрі Горан Перссон Францияның зорлық-зомбылыққа жауап беруін сынап, төтенше жағдай режимі мәселені шешуге көмектеспейтінін айтты. Түркия Түркия премьер-министрі Францияның мектептерде бас киім киюге тыйым салғанын қала шеткері аудандарындағы зорлық-зомбылықтың күшеюіне себеп болған факторлардың бірі деп атады. Ол бұл туралы түрік газеті "Миллиетке" берген сұхбатында айтты. Түркияда да осындай заңдар бар. Франция премьер-министрі де Вильпеннен Эрдоғанның мәлімдемесі туралы сұрағанда, ол "C'est sans rapport" деп жауап берді, яғни "Бұл байланысты емес". АҚШ Мемлекеттік департаментінің өкілі Шон Маккормак тәртіпсіздіктерге қатысты пікір білдіруді сұрағанда, бұл Францияның ішкі мәселесі екенін айтты және "Әрине, кез келген адам сияқты, біз осындай жағдайларда адам өмірінің жоғалуына қайғырамыз. Бірақ бұл мәселелерді француз халқы мен француз үкіметі шешуі керек", - деді.