Кіріспе

Коринф соғысының шайқасы, б.з.д. 395 жыл

Халиарт шайқасы б.з.д. 395 жылы Спарта мен Фива арасында болды. Фивалықтар Халиарт қаласын басып алуға тырысқан спарталық әскерді жеңіп, спарталық басшы Лисандрды өлтірді. Бұл шайқас б.з.д. 387 жылға дейін жалғасқан Коринф соғысының басталуын қадағалады.

Кіріспе

Б.з.д. 396 немесе 395 жылы Парнабаздың елшісі, Родос тұтқасы Тимократ Грекияға келді. Ол Грекияның басты мемлекеттеріне, егер Спартаға қарсы соғыс жарияласа, парсы қаржысымен және қолдауымен көмектесетінін уәделеді. Спартаның қатігез және бір жақты әрекеттері оның көптеген одақтастарын ашуландырғандықтан, парсы қолдауының мүмкіндігі бірнеше мемлекетті, әсіресе Фива қаласын Спартаға қарсы соғыс ашуға итермеледі. Фивалықтар бірден шабуылға көшпей, соғысты жанама жолмен бастауды жөн көрді. Осыған орай, олар локриялықтарды Спартаның одақтасы Фокиске шабуыл жасауға көндірді. Локрияның одақтасы болған Фива, осылай басталған жанжалға қатысуға міндетті болды; ал Фокис өз одақтасы Спартаға көмек сұрады. Спарталықтар, көкейкесті Фивалықтарды жазалауға мүмкіндік тапқандықтан, Фиваға қарсы ірі әскери науқанға шығуды жөн көрді. Сонымен қатар, Фивалықтар Афинаға көмек сұрап елшілер жіберді, нәтижесінде афиналықтар мен бооттар арасында мәңгілік одақ құрылды.

Шайқас

Спартаның бұл жорық үшін жоспары екі әскерді біріктіруді көздеді: бірі Агид әулетінің патшасы Паусаниас басшылығымен, спарталық әскерлер мен Пелопоннес одақтастарынан құралған, екіншісі генерал Лисандр басшылығымен, фокийліктер мен Солтүстік-Батыс Грекиядан келген басқа одақтастардан тұратын. Олар үйлестірілген шабуыл үшін Халиартус қаласында кездесуі керек еді. Алайда Паусаниас Пелопоннесте бірнеше күнге кешікті, ал Лисандр Паусаниас әлі бірнеше күн жолда болғанда күштерімен Халиартусқа келді. Паусаниас күтіп отырмай, Лисандр әскерін Халиартус қабырғаларына қарай бастады. Қаланы іштен басып алуға жасаған әрекет сәтсіз аяқталғаннан кейін, ол қабырғаларға шабуыл жасады. Бірақ, Лисандрдың білмегені, жақын маңда үлкен тебандық әскер орналасқан еді. Бұл әскер қаланың қорғаушыларына көмекке келді. Халиартус қабырғаларының астындағы қызу шайқаста Лисандрдің әскері жеңіліске ұшырады, ал ол өзі де қаза тапты. Алайда тебандықтар жеңілген әскерді тым шалқап қуып, олар қиын және тік жерге кіргенде, қашқан сарбаздар кері бұрылып, тебандықтарды ауыр шығындармен кері тартты. Бұл өзгеріс тебандықтарды қысқа уақытқа қайраттандырды, бірақ ертесі күні Лисандр әскері тарап, әр бөлім өз еліне қайтып оралды.

Салдары

Бірнеше күннен кейін Паузанияс әскерімен Халиартусқа жетті. Лисандр мен шайқаста қаза тапқан басқалардың денелерін қайтарып алуды қалаған ол, бітім туралы өтініш жасады, бірақ тебандықтар Беотиядан кету шартымен ғана келісуге дайын болды. Паузанияс бұл шартқа келісіп, қаза тапқандардың денелерін жинап, Спартаға оралды. Спартаға келген соң Лисандрдің жақтастары оны кешіккені және келген кезде шабуылға түспегені үшін сотқа берді. Паузанияс өзінің айыпталып, өлім жазасына кесілетінін түсінген соң, жер аударылып кетті. Паузаниястың жер аударылуы және Лисандрдың өлімі Спарта саясатындағы үш маңызды тұлғаның екеуін алып тастады, тек Агесилаус қалды, ол жылдар бойы Спарта саясатын анықтайтын болды. Халиартус шайқасы 395 жылдан 387 жылға дейін созылған Коринф соғысын басталды. Келесі жылы Теба мен Афина, енді Коринф пен Аргоспен қолдауға алған, Немея мен Коронеяда спарталық әскерлермен шайқасты, және соғыс Эгей теңізінде және Коринф мойнағының маңында соғыстың соңына дейін жалғасты. Бұл соғыс Персиядан басқа ешбір мемлекетке ұзақ мерзімді пайда әкелмеді, себебі Персия оны бастаған еді. Грекияда дүрбелең тудыру арқылы парсылықтар Агесилаусты Иониядан әскерін шығаруға мәжбүр етті, және соғыс аяқталған кезде бейбітшілік шарттарын таңдау құқығына ие болды.