Алқывиад: ежелгі грек саяхатшысы және әскери қолбасшысы

Кіріспе

450 – 404 б.д.д.) – афиналық генерал және мемлекет қайраткері.

Алкивиад (,/æ//l//s//ɪ/'/b//aɪ//.//ə//d//iː//z/ ALsibEYEədeez; гр. Ἀλκιβιάδης (Ἀλκιβιάδης]]); 450 – 404 б.д.д.) – афиналық мемлекет қайраткері және генерал. Алкмеонидтер әулетінің соңғы өкілі, ол Пелопоннес соғысының екінші жартысында стратегиялық кеңесші, әскери қолбасшы және саясаткер ретінде маңызды рөл атқарды, бірақ кейін беделі төмендеді. Пелопоннес соғысы барысында Алкивиад бірнеше рет саяси бағытын өзгертті. 410-шы жылдардың басында туған Афинасында ол агрессивті сыртқы саясатты жақтады және Сицилия экспедициясының белсенді қолдаушысы болды. Саяси қарсыластары оған дінге қарсы қылмыс жасады деген айып таққаннан кейін, ол Спартаға қашып кетті, онда стратегиялық кеңесші ретінде қызмет етіп, Афинаға қарсы бірнеше маңызды науқандарды ұсынды немесе қадағалады. Алайда, Алкивиад Спартада да көптеген жаулар тапты және Парсыға ауысты. Мұнда ол афиналық саяси одақтастары оны қайта шақырғанға дейін сатрап Тиссафернге кеңесші болды. Ол бірнеше жыл бойы афиналық генерал (стратегос) қызметін атқарды, бірақ жаулары оны екінші рет жер аударып жіберді. Ғалымдар, егер Сицилия экспедициясы Никийдің емес, Алкивиадтың басқаруында болғанда, онда ол апатты соңынан құтылуы мүмкін еді деген пікірде. Спартаға қызмет еткен жылдары Алкивиад Афинаның құлдырауына елеулі үлес қосты; Декелияның басып алынуы және бірнеше маңызды афиналық аймақтардың көтерілісі оның ұсынысымен немесе қадағалауымен жүзеге асты. Бірақ туған қаласына оралғаннан кейін, ол Афинаның бірқатар жеңістерінде маңызды рөл атқарды, бұл Спартаны Афинамен бейбіт келісімге келуге мәжбүр етті. Ол конвенциялық емес тактиканы ұнатты, көбінесе қалаларды қоршаудың орнына, сатқындық немесе келіссөздер арқылы бағындырды. Алкивиадтың әскери және саяси қабілеттері, ол қай мемлекетке адал болса да, бағалы болды, бірақ оның көптеген жаулар жасауға бейімділігі оның ұзаққа бір орында тұрмауына кепілдік берді; және 410-шы жылдардың басында оның қайта жаққан соғысының соңында оның саяси маңызы өткенге кетті.

Alcibiades (,/æ//l//s//ɪ/'/b//aɪ//.//ə//d//iː//z/ ALsibEYEədeez; wikt:Ἀλκιβιάδης (Ἀλκιβιάδης]]); 450 – 404 BC) was an Athenian statesman and general. The last of the Alcmaeonidae, he played a major role in the second half of the Peloponnesian War as a strategic advisor, military commander, and politician, but subsequently fell from prominence. During the course of the Peloponnesian War, Alcibiades changed his political allegiance several times. In his native Athens in the early 410s BC, he advocated an aggressive foreign policy and was a prominent proponent of the Sicilian Expedition. After his political enemies brought charges of sacrilege against him, he fled to Sparta, where he served as a strategic adviser, proposing or supervising several major campaigns against Athens. However, Alcibiades made powerful enemies in Sparta too, and defected to Persia. There he served as an adviser to the satrap Tissaphernes until Athenian political allies brought about his recall. He served as an Athenian general (strategos) for several years, but enemies eventually succeeded in exiling him a second time. Scholars have argued that had the Sicilian expedition been under Alcibiades's command instead of that of Nicias, the expedition might not have met its eventual disastrous fate. In the years when he served Sparta, Alcibiades played a significant role in Athens's undoing; the capture of Decelea and the revolts of several critical Athenian subjects occurred either at his suggestion or under his supervision. Once restored to his native city, however, he played a crucial role in a string of Athenian victories that eventually brought Sparta to seek a peace with Athens. He favored unconventional tactics, frequently winning cities over by treachery or negotiation rather than by siege. Alcibiades's military and political talents frequently proved valuable to whichever state currently held his allegiance, but his propensity for making powerful enemies ensured that he never remained in one place for long; and, by the end of the war that he had helped to rekindle in the early 410s, his days of political relevance were a bygone memory.

Алғашқы жылдар

Алкивиад Афинада дүниеге келді. Әкесі Клиниастың отбасы ксения байланысы арқылы Спарта аристократиясымен тығыз қарым-қатынаста болды, ал "Алкивиад" есімі Спарта тегінен шыққан. Алкивиадтың анасы Диномах, қуатты Алькмеонидтер әулетінің басшысы Мегаклдің қызы болды. Оның әулеті Эврисак пен Теламон Аяксына дейін жетеді. Осылайша, Алкивиад анасы арқылы Алькмеонидтер отбасының белгілі және даулы мүшесі болды; атақты Перикл мен оның інісі Арифрон Диномахтың туыстары болды, өйткені оның әкесі мен анасы бауырлар еді. Әкесінің әкесі, сондай-ақ Алкивиад аталған, VI ғасырдың соңындағы белгілі конституциялық реформатор Клистеннің досы болды. Кленияс б.з.д. 447 жылы Коронея шайқасында қаза тапқаннан кейін Перикл мен Арифрон оның қамқоршылары болды. Плутархтың айтуынша, Алкивиадтың бірнеше атақты ұстаздары болды, олардың ішінде Сократ та бар еді, және ол шешендік өнерде жақсы білім алды. Алайда, ежегі грек және латын авторлары бірнеше рет айтқандай, оның тәртіпсіз мінезі де белгілі болды. Сократ Алкивиадты шәкірт ретінде қабылдады, өйткені оның оны жаман әдеттерінен өзгерте алатынына сенді. Ксенофонт Сократты сотта қорғауға тырысып, Алкивиадтың әрқашан бұзық болғанын және Сократтың оған мораль үйретуге тырысқанда ғана сәтсіз болғанын мәлімдеді. Алкивиад б.з.д. 432 жылы Потидея шайқасына қатысты, онда Сократ оның өмірін сақтап қалды делінеді. Кейін Алкивиад б.з.д. 424 жылы Делиум шайқасында Сократты құтқарып, оған риза болды. Алкивиад Сократпен тығыз қарым-қатынаста болды, оны құрметтеді және сыйлады. Плутарх пен Платон Алкивиадты Сократтың сүйіктісі деп сипаттайды, ал Плутарх Алкивиадтың "тек Сократтан қорқып, оған құрмет көрсеткенін, ал басқа сүйіктілерін жек көргенін" айтады. Алкивиад бай афинялық Гиппониктың қызы Гиппаретаға үйленді. Оның қалың малмен бірге үлкен күйеужайын алып келді, бұл Алкивиадтың отбасылық байлығын едәуір арттырды. Плутархтың айтуынша, Гиппарета күйеуін жақсы көретін, бірақ ол онымен ажырасуға тырысқан, өйткені ол әйелдермен араласатын, бірақ ол оны сотқа шақыруына жол бермеді. Ол оны сотта ұстап алып, көпшілік толы Агора арқылы үйіне қайтарды. Ол көп ұзамай қайтыс болғанға дейін онымен бірге өмір сүрді және екі бала туды: ұл, Кіші Алкивиад, және қыз. Алкивиад өмір бойы бойының сұлулығымен танымал болды, және ол өте мақтанқор болды. Алкивиадтың жастығына байланысты Спарталықтар Никиас пен Лахес арқылы келісімге келгеніне ренжіді. Келісімді түсіндірудегі даулар Спарталықтарды Афинаға толық өкілеттіктермен елшілерді жіберуге итермеледі, олар бекітелмеген мәселелерді реттеуге тиіс болды. Афиналықтар бастапқыда елшілерді жақсы қабылдады, бірақ Алкивиад олармен афиналық қауымға сөйлеуден бұрын жасырын кездесіп, қауымның мақтанғақ және үлкен мақсаттарға ұмтылғанын айтты. Ол оларды Спартаны білдіретін дипломатиялық өкілеттігінен бас тартуға және оның орнына афиналық саясаттағы ықпалы арқылы оларға көмектесуге рұхсат етуге шақырды. Олар келісіп, Алкивиадқа әсерленді, Никиаспен арақатынастарын нашарлатты, ол шынымен де Спартамен келісімге келуді қалаған еді. Алайда, бұл одақ ақыр соңында Мантинея шайқасында жеңіліске ұшырады. Б.з.д. 416-415 жылдары Гиперболос пен Никиас және Алкивиад арасында күрделі күрес болды. Гиперболос осы екеудің біреуін остракизмге ұшыратуға тырысты, бірақ Никиас пен Алкивиад күштерін біріктіріп, халықты Гиперболосты қууға итермеледі. Бұл оқиға Никиас пен Алкивиадтың әрқайсысының жеке жақтастары болғанын көрсетеді, олардың дауыстары басшылардың қалауымен анықталды. Алкивиадты остракизмге шақыратын "Алкивиадқа қарсы" (тарихи түрде оратор Андокидке жатқызылған, бірақ шын мәнінде оған емес) сөйлеуде Алкивиадтың құл әйелдердің бірінен баласы болғаны айтылады.

Alcibiades was born in Athens. The family of his father, Cleinias, had old connections with the Spartan aristocracy through a relationship of xenia, and the name "Alcibiades" was of Spartan origin. Alcibiades' mother was Deinomache, the daughter of Megacles, head of the powerful Alcmaeonid family, and could trace her family back to Eurysaces and the Telamonian Ajax. Alcibiades thereby, through his mother, belonged to the powerful and controversial family of the Alcmaeonidae; the renowned Pericles and his brother Ariphron were Deinomache's cousins, as her father and their mother were siblings. His paternal grandfather, also named Alcibiades, was a friend of Cleisthenes, the famous constitutional reformer of the late sixth century BC. After the death of Cleinias at the Battle of Coronea (447 BC), Pericles and Ariphron became his guardians. According to Plutarch, Alcibiades had several famous teachers, including Socrates, and was well trained in the art of rhetoric. He was noted, however, for his unruly behavior, which was mentioned by ancient Greek and Latin writers on several occasions. It was believed that Socrates took Alcibiades as a student because he believed he could change Alcibiades from his vain ways. Xenophon attempted to clear Socrates's name at trial by relaying information that Alcibiades was always corrupt and that Socrates merely failed in attempting to teach him morality. Alcibiades took part in the Battle of Potidaea in 432 BC, where Socrates was said to have saved his life. Alcibiades later returned the favour by rescuing Socrates at the Battle of Delium in 424 BC. Alcibiades had a particularly close relationship with Socrates, whom he admired and respected. Plutarch and Plato describe Alcibiades as Socrates's beloved, the former stating that Alcibiades "feared and reverenced Socrates alone, and despised the rest of his lovers". Alcibiades was married to Hipparete, the daughter of Hipponicus, a wealthy Athenian. His bride brought with her a large dowry, which significantly increased Alcibiades' already substantial family fortune. According to Plutarch, Hipparete loved her husband but attempted to divorce him because he consorted with courtesans, but he prevented her from appearing at court. He seized her in court and carried her home again through the crowded Agora. She lived with him until her death, which came soon after, and gave birth to two children, a son named Alcibiades the Younger and a daughter. Alcibiades was famed throughout his life for his physical attractiveness, of which he was inordinately vain. that Alcibiades was offended that the Spartans had negotiated that treaty through Nicias and Laches, overlooking him on account of his youth. Disputes over the interpretation of the treaty led the Spartans to dispatch ambassadors to Athens with full powers to arrange all unsettled matters. The Athenians initially received these ambassadors well, but Alcibiades met with them in secret before they were to speak to the ecclesia (the Athenian Assembly) and told them that the Assembly was haughty and had great ambitions. He urged them to renounce their diplomatic authority to represent Sparta, and instead allow him to assist them through his influence in Athenian politics. The representatives agreed and, impressed with Alcibiades, they alienated themselves from Nicias, who genuinely wanted to reach an agreement with the Spartans. This alliance, however, would ultimately be defeated at the Battle of Mantinea. Somewhere in the years 416–415 BC, a complex struggle took place between Hyperbolos on one side and Nicias and Alcibiades on the other. Hyperbolos tried to bring about the ostracism of one of this pair, but Nicias and Alcibiades combined their influence to induce the people to expel Hyperbolos instead. This incident reveals that Nicias and Alcibiades each commanded a personal following, whose votes were determined by the wishes of the leaders. An oration urging Alcibiades' ostracism, "Against Alcibiades" (historically attributed to the orator Andocides but not in fact by him), alleges that Alcibiades had a child by one of these enslaved women.

Сицилиялық экспедиция

[[Файл:Herma IstArchMu747. jpg|thumb|right|upright|Римдік көшірме б.з.д. V ғасырдың соңындағы афиналық герма. Гермаларды қирату Алькивиадтың айыпталу себептерінің бірі болды. Екінші жағынан, Алькивиад бұл жаңа театрдагы жорық қалаға байлық әкеліп, империяны кеңейтетінін, дәл персиялық соғыстар сияқты, мәлімдеді. Алькивиад өз сөзінде (көптеген тарихшылардың пікірінше, тым оптимистік болжам) афиналықтар аймақта одақтастар тауып, Сицилияның ең қуатты қаласы Сиракузаны бағындыра алатынын айтты. Алькивиадтың жоспарға ынталы қолдауына қарамастан, Никиас оның қарапайым жобасын үлкен науқанға айналдырып, Сицилияны жаулап алу мүмкін және қауіпсіз болып көрінді. Оның ұсынысымен флоттың саны 60 кемеден "140 галереяға, 5100 қарулы әскерге, және шамамен 1300 садақшы, сапқыштар мен жеңіл қаруланған әскерге" дейін артты. Философ Лео Штраус Сицилия экспедициясы Периклдің барлық іс-әрекеттерін басып өтті деп атап көрсетеді. Әлде Никиас жиналысты қажетті күштердің жоғары бағасымен таң қалдыруды көздеген болса, оның талдауы азаматтарды одан да ынталандырды. Никийдің қарсылығына қарамастан, Алькивиад пен Ламахпен бірге генерал болып тағайындалды. Экспедицияға дайындық кезінде бір түні Афина қаласының барлық жерінде Гермес құдайының бастары қиратылды – гермалар, тұғырға қойылған фалоспен бірге. Бұл діни дау тудырды, Алькивиадқа қарсы құдайсыздық (асебия) айыбы қойылды және миссия үшін жаман белгі ретінде қарастырылды. Плутархтың сөзінше, саяси көшбасшы Андрокл Алькивиад пен оның достарын мүсіндерді қирату және Элевсин мистерияларын қорлауда айыптау үшін жалған куәгерлерді пайдаланды. Кейін оның қарсыластары, олардың ішінде Андрокл мен Кимонның ұлы Фессалус, Алькивиадтың жоспарланғандай теңізге шығуын және жорықтан қайтып келгенде сотталуын талап ету үшін ораторларды шақырды. Алькивиад олардың ниетіне күдікпен қарап, өлім жазасымен қамтылған, өзін ақтау үшін дереу сотталуға рұқсат беруді сұрады. Бұл өтініш қабылданбады, және флот көп ұзамай, айыптаулар шешілмей, кемеге көтерілді. "Адамдар жоғары тұрғандардың шабуылдарын тоқтатумен ғана қанағаттанбайды, көбінесе шабуыл жасалмауы үшін алғашқы соққыны береді. Біз империямыздың қайда тоқтатылатынын нақты анықтай алмаймыз; біз оны сақтап қалуға қанағаттанбай, оны кеңейтуді жоспарлауға тиіс жағдайға жеттік, өйткені егер біз басқаларды басқаруды тоқтатсақ, өзіміз басқарылу қаупі бар. Сондай-ақ, сіз басқалардың іс-әрекетсіздігіне олар сияқты әдеттеріңізді өзгертуге дайын болмасаңыз, бірдей көзқараспен қарай алмайсыз". Алькивиадтың Сицилия экспедициясына дейінгі сөйлеуі, Фукидидтің жазуынша (VI, 18); Фукидид сөздік дәлдіктен бас тартады. Алькивиад күдіктенгендей, оның болмауы жауларын батыл етті, олар оны басқа да діни ережелерді бұзу және тіпті демократияға қарсы қастандыққа қатысқандығы үшін айыптады. Фукидидтің айтуынша, афиналықтар үнемі қорқып, барлық нәрсеге күдікпен қарады. Катанаға келген флот мемлекеттік трирема Саламинияның Алькивиадты және гермаларды қиратқаны немесе Элевсин мистерияларын қорлағаны үшін айыпталған басқаларды Афинаға сотқа тарту үшін күтіп отырғанын тапты. Осы уақытта Сицилиядағы афиналық әскер алғашқы жеңістерден кейін Мессинаға шабуыл жасады, онда генералдар қаладағы құпия одақтастары оларға сатқындық жасайды деп күтті. Алькивиад өзінің ісінің заңсыз болатынын сезіп, Мессинадағы сиракуздықтардың достарына ақпарат берді, олар афиналықтардың қалаға кіруіне кедергі жасады. Ламах шайқаста қаза тапқаннан кейін, Сицилия экспедициясының басшылығы Никиасқа көшті, оны Фукидид бағалады (бірақ қазіргі ғалым оны жеткіліксіз әскери басшы деп санайды). Спарталықтар бұл өтінішті қабылдап, оны өздеріне қабылдады. Осыдан кейін афиналықтар оны көзге көрінбей өлімге кесті және мүлкін тәркіледі. Спартада Сиракузаны құтқару үшін күш жіберу керек пе, жоқ па деген пікірталас кезінде Алькивиад сөз сөйлеп, спарталық эфорларға афиналықтардың Сицилияны, Италияны және тіпті Карфагенді жаулап алуға үміттенедінін айтып, афиналықтардың амбициясынан қорқыныш тудырды. Йель университетінің тарихшысы Дональд Каган Алькивиадтың афиналықтардың жоспарларын спарталықтарды оның көмегінен алатын пайдаға сендіру үшін әдейі арттырып көрсеткеніне сендіреді. Каган Алькивиад әлі де "аңызға толы" беделін алмайтынын және спарталықтар оны "жеңілген және қуылған адам" ретінде қарастырғанын, оның саясаты "стратегиялық сәтсіздіктерге" әкелгенін және "шешуші нәтиже бермегенін" айтады. Егер бұл бағалау дұрыс болса, бұл Алькивиадтың ең үлкен қабілеттерін бірін – оның өте убедительный сөйлеу өнерін көрсетеді. Алькивиад қауіпті жағдайды жақын деп көрсеткеннен кейін, спарталықтарға әскер жіберуді және ең бастысы, Сиракуздықтарды тәртіпке келтіру және көмектесу үшін спарталық қолбасшыны жіберуді кеңес берді. Осылайша спарталықтар афиналықтарды олардан толығымен үйлерінен, егістіктерінен және Сунийдің күміс кендерінен бөліп тастады. Осы үлкен үлес салғандарына қарамастан, Алькивиад шамамен осы уақытта король Агис II үкіметінің құрметінен айырылды. Агистің әйелі Тимея, Спарта патшайымы, осыдан кейін туған Леотихид, көптеген адамдардың пікірінше, Алькивиадтың ұлы болды. Басқа бір мәлімет бойынша, Алькивиад король Агистің Аттикадағы спарталық армиясымен болмаған уақытында оның әйелі Тимонассаны ұрлаған. Астиох, спарталық адмиралға оны өлтіруге бұйрық берілгені айтылады, бірақ Алькивиад бұл бұйрық туралы естіп, 412 ж. б.з.д. Пелопоннес күштерін қаржыландырған парсы сатрапы Тиссафернеске қашып кетті.

[[File:Herma IstArchMu747. jpg|thumb|right|upright|Roman copy of a late fifth century BC Athenian herma. Vandalizing hermai was one of the crimes of which Alcibiades was accused. On the other hand, Alcibiades argued that a campaign in this new theatre would bring riches to the city and expand the empire, just as the Persian Wars had. In his speech Alcibiades predicted (over optimistically, in the opinion of most historians) that the Athenians would be able to recruit allies in the region and impose their rule on Syracuse, the most powerful city of Sicily. In spite of Alcibiades's enthusiastic advocacy for the plan, it was Nicias, not he, who turned a modest undertaking into a massive campaign and made the conquest of Sicily seem possible and safe. It was at his suggestion that the size of the fleet was significantly increased from 60 ships to "140 galleys, 5,100 men at arms, and about 1300 archers, slingers, and light armed men". Philosopher Leo Strauss underscores that the Sicilian expedition surpassed everything undertaken by Pericles. Almost certainly Nicias's intention was to shock the assembly with his high estimate of the forces required, but, instead of dissuading his fellow citizens, his analysis made them all the more eager. Against his wishes Nicias was appointed general along with Alcibiades and Lamachus, all three of whom were given full powers to do whatever was in the best interests of Athens while in Sicily. One night during preparations for the expedition, the hermai, heads of the god Hermes on a plinth with a phallus, were mutilated throughout Athens. This was a religious scandal, resulted in a charge of asebeia (impiety) against Alcibiades, and was seen as a bad omen for the mission. Plutarch explains that Androcles, a political leader, used false witnesses who accused Alcibiades and his friends of mutilating the statues, and of profaning the Eleusinian Mysteries. Later his opponents, chief among them being Androcles and Thessalus, Cimon's son, enlisted orators to argue that Alcibiades should set sail as planned and stand trial on his return from the campaign. Alcibiades was suspicious of their intentions, and asked to be allowed to stand trial immediately, under penalty of death, in order to clear his name. This request was denied, and the fleet set sail soon after, with the charges unresolved. "Men do not rest content with parrying the attacks of a superior, but often strike the first blow to prevent the attack being made. And we cannot fix the exact point at which our empire shall stop; we have reached a position in which we must not be content with retaining but must scheme to extend it, for, if we cease to rule others, we are in danger of being ruled ourselves. Nor can you look at inaction from the same point of view as others, unless you are prepared to change your habits and make them like theirs." Alcibiades' Oration before the Sicilian expedition, as recorded by Thucydides (VI, 18); Thucydides disclaims verbal accuracy

As Alcibiades had suspected, his absence emboldened his enemies, and they began to accuse him of other sacrilegious actions and comments and even alleged that these actions were connected with a plot against the democracy. According to Thucydides, the Athenians were always in fear and took everything suspiciously. When the fleet arrived in Catania, it found the state trireme Salaminia waiting to bring Alcibiades and the others indicted for mutilating the hermai or profaning the Eleusinian Mysteries back to Athens to stand trial. Meanwhile, the Athenian force in Sicily, after a few early victories, moved against Messina, where the generals expected their secret allies within the city to betray it to them. Alcibiades, however, foreseeing that he would be outlawed, gave information to the friends of the Syracusans in Messina, who succeeded in preventing the admission of the Athenians. With the death of Lamachus in battle some time later, command of the Sicilian Expedition fell into the hands of Nicias, admired by Thucydides (however a modern scholar has judged him to be an inadequate military leader The Spartans granted this request and received him among them. Because of this defection, the Athenians condemned him to death in absentia and confiscated his property. In the debate at Sparta over whether to send a force to relieve Syracuse, Alcibiades spoke and instilled fear of Athenian ambition into the Spartan ephors by informing them that the Athenians hoped to conquer Sicily, Italy, and even Carthage. Yale historian Donald Kagan believes that Alcibiades knowingly exaggerated the plans of the Athenians to convince the Spartans of the benefit they stood to gain from his help. Kagan asserts that Alcibiades had not yet acquired his "legendary" reputation, and the Spartans saw him as "a defeated and hunted man" whose policies "produced strategic failures" and brought "no decisive result". If accurate, this assessment underscores one of Alcibiades's greatest talents, his highly persuasive oratory. After making the threat seem imminent, Alcibiades advised the Spartans to send troops and most importantly, a Spartan commander to discipline and aid the Syracusans. By doing this, the Spartans cut the Athenians off entirely from their homes and crops and the silver mines of Sunium. In spite of these valuable contributions to the Spartan cause, around this time Alcibiades fell out of favor with the government of king Agis II. Leotychides, the son born by Agis's wife Timaea, Queen of Sparta, shortly after this, was believed by many to be Alcibiades's son. An alternate account asserts that Alcibiades took advantage of King Agis' absence with the Spartan army in Attica and seduced his wife, Timonassa. It is alleged that Astyochus, a Spartan admiral, was sent orders to kill him, but Alcibiades received warning of this order and defected to the Persian satrap Tissaphernes, who had been supporting the Peloponnesian forces financially in 412 BC.

Кіші Азиядағы Ахеменидтер империясына қарсы шығу

Алкибиадты кеңесші ретінде қабылдаған Ахеменид сатрапы Тиссаферннің монетасы. Астира, Мизия. шамамен 400–395 ж.б.

Жергілікті парсы сарайына келгеннен кейін Алькибиад қуатты сатраптың сенімін жеңіп, бірнеше саяси ұсыныстар жасады, олар жақсы қабылданды. Фукидидтің айтуынша, Алькибиад Пелопоннес ісіне зиян келтіру үшін Тиссафернмен бар күшін жұмсады. Оның ықпалымен сатрап Пелопоннес флотына төлейтін төлемдерді азайтты және оларды үзірлі-кесірлі төлей бастады. Алькибиадтың кеңесі парсыларға пайдалы болғанымен, ол тек мақсатқа жету құралы ғана еді; Фукидид оның нағыз ниеті парсыларға деген ықпалын пайдаланып Афинаға қайта оралу екенін айтады. Алькибиад - өз елдеріндегі қайта жағдайларға байланысты Ахеменид империясына паналаған грек аристократтарының бірі, басқаларының ішінде Фемистокл, Демарат немесе Гонгил болды. Фукидидтің (Фукид.8.47) айтуынша, Алькибиад Ахеменид патшасына (Дарий II) да кеңес берген, сондықтан ол Сузаға немесе Вавилонға барып онымен кездескен болуы мүмкін. Ол Самостағы афиналық басшылармен хабар алмасып, егер олар оған достық олигархия құрса, ол Афинаға оралып, парсы ақшасын және мүмкін 147 триремадан тұратын парсы флотын әкелетінін ұсынды. Алькибиад ең ықпалды әскери шенеуніктерді өзіне тартуға кірісіп, оларға үш түрлі жоспар ұсынды: афиналық конституцияны өзгерту, Алькибиадты қайта шақыру туралы дауыс беру және Алькибиад Тиссаферн мен Парсы патшасын афиналықтардың жағына көндіру. Афина флотының шенеуніктерінің көпшілігі жоспарды қабылдады және саясатты анықтауда үлкен рөл атқаратын тар конституцияның перспективасын құптады. Фукидидтің айтуынша, Самостағы афиналық генералдардың бірі Фриних ғана бұл жоспарға қарсы шығып, Алькибиад ұсынылып отырған олигархияға дәстүрлі демократиядан гөрі көбірек көңіл бөлмейтінін айтқан. Бұл әрекетке басқа генерал Трасибулдың қатысы бар ма, жоқ па, белгісіз. Афиналық флоттың осы шенеуліктері қастандық жасаушылар тобын құрды, бірақ олар сарбаздар мен теңізшілердің көпшілігінің қарсылығына ұшырады; олар ақырында "патшадан алатын жақсы ақы" үмітімен тынышталды. Топ мүшелері жиналып, өздерінің ішіндегі Писандрды Афинаға елшілікпен жіберуге дайындалды. Ол Алькибиадты қалпына келтіру және қаладағы демократияны жою үшін, осылайша Тиссафренді афиналықтардың досы ету үшін келіссөздер жүргізуге тиіс болды. Фриних, егер Алькибиад қайтадан қалпына келтірілсе, қарсылық көрсеткені үшін өзіне кек алады деп қорқып, спартандық адмирал Астиохқа құпия хат жіберді. Ол оған Алькибиадтың Тиссафернді афиналықтардың досы етіп, олардың ісін бұзатынын және қалған қастандықтың толық ашылуын хабарлады. Астиох Магнезияға барып, Алькибиад пен Тиссафернге Фриниктің хатын жеткізді. Алькибиад Самос қаласындағы билік иелеріне Фриникке қарсы хат жазып, оның не істегенін айтып, оны өлімге кесуді талап етті. Фриних Астиохқа тағы да хат жазып, Самос маңында афиналық флотты жоюға мүмкіндік берді. Бұл туралы Астиох Алькибиадқа да айтып берді. Алькибиад Самос шенеуліктеріне Фриниктің сатқындық жасағанын хабарлады. Алайда Алькибиадтың еңбегі атаққа ие болмады, өйткені Фриних Алькибиадтың хатын алдын ала біліп, айыптаулар келгенге дейін әскерге қарсыластың лагерьге шабуыл жасау жоспары туралы ақпарат алғанын және олар Самосты мүмкіндігінше тез нығайту керектігін айтты. Осы оқиғаларға қарамастан Писандр және басқа да қастандықшылар Афинаға келіп, халық алдында сөз сөйледі. Писандр бұл дауды жеңіп, Алькибиад пен оның уәделерін басты орынға қойды. Экклесия Фриникті биліктен алып тастап, Писандр мен тағы он елшіні Тиссаферн мен Алькибиадпен келіссөздер жүргізуге сайлады. Бұл кезде Алькибиадтың жоспары үлкен кедергіге тап болды. Тиссаферн өзінің бейтарап саясатын ұстанғысы келгендіктен, ешқандай шартқа келіспеді. Каган атап өткендей, Тиссаферн парасатты басшы болған және парсылардың тікелей араласуынсыз екі жақты пайдаланудың артықшылықтарын мойындаған. Алькибиад мұны түсінген және афиналықтарға Тиссаферннің атынан қатаң талаптарды қойып, оларды Тиссафернді өздерін қолдауға көндіргеніне, бірақ олар оған жеткілікті түрде берілмейтіндігіне сендіруге тырысты. Персияның қатаң талаптары елшілердің ашуын шығарса да, олар Алькибиад егер солай етсе, барлық мемлекеттер арасында келісімге қол жеткізе алар еді деген оймен кетіп қалды. Алайда Тиссаферн ордасындағы бұл сәтсіздік сөз байласушылар мен Алькибиад арасындағы келіссөздерге тоқтам салды. Бұдан басқа, Самос қаласындағы афиналық әскерлер саяси ассамблея құрып, өздерінің генералдарын орнынан алып, жаңаларын сайлады, олардың ішінде Трасибул мен Трасилл болды. Әскер, қаладан емес, қала олардан бас тартқандықтан, демократияны қолдап, Спартаға қарсы соғысты жалғастыруға бекінді. Біраз уақыттан кейін Трасибул жиналған әскерге Алькибиадты қайта шақыру туралы дауыс беруге көндірді, ол бұл саясатты төңкеріске дейін қолдаған. Содан ол Алькибиадты алуға келіп, оны Самосқа қайтарды. Бұл саясаттың мақсаты Тиссаферннің қолдауын спарталықтардан алып қалу болды, өйткені Алькибиадтың Тиссафернге үлкен ықпалы бар екеніне әлі де сенімді болды. Плутарх әскер Алькибиадты Афинадағы тирандарды құлатуға көмектесу үшін шақырғанын айтады. Каган бұл қалпына келтіру Алькибиад үшін көңіл көшірді дейді, ол Афинаға даңқты оралуға үміттенген, бірақ тек көтерілісшіл флотқа ғана қайта келді, оның қудалаудан қорғалғаны "уақытша болды, бірақ болашақта есеп беруден емес"; одан әрі, Алькибиад өзінің беделі мен ықпалы арқылы күткен қайта шақыру Трасибулдың қамқорлығымен жүзеге асты. Бірінші сөзінде жиналған әскерге Алькибиад өзінің жерсіздігіне қатты шағымданды, бірақ сөйлемінің көп бөлігі Тиссафернге деген ықпалымен мақтанды. Оның сөйлемінің басты себептері Афинадағы олигархтарды қорқыту және Самостағы әскердегі беделін арттыру болды. Оның сөзін естіп, әскер оны Трасибул және басқалармен бірге генерал сайлады. Ол оларды осылай рухтандырды, олар бірден Пирейге қарай жүзіп, Афинадағы олигархтарға шабуыл жасауды ұсынды. Алькибиад пен Трасибул басты рөл атқарды, олар халықты тыныштандырып, азамат соғысын тудырып, Афинаның жеңіліске ұшырауына әкелетін бұл ұсыныстың ақымақтығын көрсетті. Содан Алькибиад кемелер тобымен Тиссафернге жүзіп кетті. Плутархтың айтуынша, бұл миссияның мақсаты пелопоннестіктерге көмектесу үшін парсы флотын тоқтату болды.

On his arrival in the local Persian court, Alcibiades won the trust of the powerful satrap and made several policy suggestions which were well received. According to Thucydides, Alcibiades immediately began to do all he could with Tissaphernes to injure the Peloponnesian cause. At his urging, the satrap reduced the payments he was making to the Peloponnesian fleet and began delivering them irregularly. Although Alcibiades's advice benefited the Persians, it was merely a means to an end; Thucydides tells us that his real motive was to use his alleged influence with the Persians to effect his restoration to Athens. Alcibiades was one of several Greek aristocrats who took refuge in the Achaemenid Empire following reversals at home, other famous ones being Themistocles, Demaratos or Gongylos. According to Thucydides (Thuc.8.47), Alcibiades also advised the Achaemenid king (Darius II), and therefore he may have traveled to Susa or Babylonia to encounter him. He exchanged messages with the Athenian leaders at Samos and suggested that if they could install an oligarchy friendly to him he would return to Athens and bring with him Persian money and possibly the Persian fleet of 147 triremes. Alcibiades set about winning over the most influential military officers, and achieved his goal by offering them a threefold plan: the Athenian constitution was to be changed, the recall of Alcibiades was to be voted, and Alcibiades was to win over Tissaphernes and the King of Persia to the Athenian side. Most of the officers in the Athenian fleet accepted the plan and welcomed the prospect of a narrower constitution, which would allow them a greater part in determining policy. According to Thucydides, only one of the Athenian generals at Samos, Phrynichus, opposed the plan and argued that Alcibiades cared no more for the proposed oligarchy than for the traditional democracy. The involvement in the plot of another general, Thrasybulus, remains unclear. These officers of the Athenian fleet formed a group of conspirators, but were met with opposition from the majority of the soldiers and sailors; these were eventually calmed down "by the advantageous prospect of the pay from the king". The members of the group assembled and prepared to send Pisander, one of their number, on an embassy to Athens to treat for the restoration of Alcibiades and the abolition of democracy in the city, and thus to make Tissaphernes the friend of the Athenians. Phrynichus, fearing that Alcibiades if restored would avenge himself upon him for his opposition, sent a secret letter to the Spartan Admiral, Astyochus, to tell him that Alcibiades was ruining their cause by making Tissaphernes the friend of the Athenians, and containing an express revelation of the rest of the intrigue. Astyochus went up to Alcibiades and Tissaphernes at Magnesia and communicated to them Phrynichus's letter. Alcibiades responded in kind, sending to the authorities at Samos a letter against Phrynichus, stating what he had done, and requiring that he should be put to death. Phrynichus in desperation wrote again to Astyochus, offering him a chance to destroy the Athenian fleet at Samos. This also Astyochus revealed to Alcibiades who informed the officers at Samos that they had been betrayed by Phrynichus. Alcibiades however gained no credit, because Phrynichus had anticipated Alcibiades's letter and, before the accusations could arrive, told the army that he had received information of an enemy plan to attack the camp and that they should fortify Samos as quickly as possible. Despite these events, Pisander and the other envoys of the conspirators arrived at Athens and made a speech before the people. Pisander won the argument, putting Alcibiades and his promises at the center. The Ecclesia deposed Phrynichus and elected Pisander and ten other envoys to negotiate with Tissaphernes and Alcibiades. At this point, Alcibiades's scheme encountered a great obstacle. Tissaphernes would not make an agreement on any terms, wanting to follow his policy of neutrality. As Kagan points out, Tissaphernes was a prudent leader and had recognized the advantages of wearing each side out without direct Persian involvement. Alcibiades realized this and, by presenting the Athenians with stiffer and stiffer demands on Tissaphernes's behalf, attempted to convince them that he had persuaded Tissaphernes to support them, but that they had not conceded enough to him. Although the envoys were angered at the audacity of the Persian demands, they nevertheless departed with the impression that Alcibiades could have brought about an agreement among the powers if he had chosen to do so. This fiasco at the court of Tissaphernes, however, put an end to the negotiations between the conspirators and Alcibiades. Further, the Athenian troops at Samos formed themselves into a political assembly, deposed their generals, and elected new ones, including Thrasybulus and Thrasyllus. The army, stating that they had not revolted from the city but that the city had revolted from them, resolved to stand by the democracy while continuing to prosecute the war against Sparta. After a time, Thrasybulus persuaded the assembled troops to vote Alcibiades's recall, a policy that he had supported since before the coup. Then he sailed to retrieve Alcibiades and returned with him to Samos. The aim of this policy was to win away Persian support from the Spartans, as it was still believed that Alcibiades had great influence with Tissaphernes. Plutarch claims that the army sent for Alcibiades so as to use his help in putting down the tyrants in Athens. Kagan argues that this reinstatement was a disappointment to Alcibiades, who had hoped for a glorious return to Athens itself but found himself only restored to the rebellious fleet, where the immunity from prosecution he had been granted "protected him for the time being but not from a reckoning in the future"; furthermore, the recall, which Alcibiades had hoped to bring about through his own prestige and perceived influence, was achieved through the patronage of Thrasybulus. In his first speech to the assembled troops, Alcibiades complained bitterly about the circumstances of his exile, but most of the speech was boasting of his influence with Tissaphernes. The primary motives of his speech were to make the oligarchs at Athens fear him and to increase his credit with the army at Samos. Upon hearing his speech the troops immediately elected him general alongside Thrasybulus and the others. He roused them so much that they proposed to sail at once for Piraeus and attack the oligarchs in Athens. It was primarily Alcibiades, along with Thrasybulus, who calmed the people and showed them the folly of this proposal, which would have sparked civil war and would have led to the immediate defeat of Athens. Presently Alcibiades sailed to Tissaphernes with a detachment of ships. According to Plutarch, the supposed purpose of this mission was to stop the Persian fleet from coming to the aid of the Peloponnesians.

Абидос пен Цизикус шайқастары

Афиналықтардың Кизиктегі стратегиясы. Сол жақта: Алкивиадтың алдау әскері (көк түс) спарталықтардың (қара түс) флотын теңізге шақырады. Оң жақта: Трасибул мен Терамен өз эскадрильяларын спарталықтардың артына жеткізіп, Кизикке қарай шегінулерін тоқтатады, ал Алкивиад қуғыншыл күштерге қарсы бұрылады. Алкивиадты 411 жылы Төрт жүздік орнына келген Бес мыңдық «аралық үкімет» еске алды, бірақ ол қалаға қайту үшін 407 ж.б. дейін күтетін болды. Плутархтың айтуынша, оның саяси одақтасы Критийдің ұсынысымен оның қайта шақырылуы бұрыннан қабылданғанмен, Алкивиад даңқпен оралуға ниеттенген. Бұл әрине оның мақсаты болғанмен, Афинаға оралғанда соттан қашу үшін осы мақсатына жетудің бір жолы болды. Соғыстағы оның келесі маңызды рөлі Абидос шайқасында болды. Алкивиад кішкентай күшпен Самоста қалды, ал Трасибул мен Трасил флоттың көп бөлігін Геллеспонтқа бастап кетті. Осы кезеңде Алкивиад Кария мен көршілес аймақтардан ақша жинап, гректерге жалақы төлеп, олардың құрметін иеленді. Афиналықтардың Киноссемадағы жеңісінен кейін екі флот та Эгей теңізінің айналасынан барлық кемелерін шақырып, шешуші келесі шайқасқа дайындалды. Алкивиад әлі жолда жүргенде, афиналықтар родостық адмирал Доридің 14 кемемен келгеніне қарсы тұрды және оны Роетейумға дейін ығыстырды. Спарталықтар оған көмекке келді, ал екі флот Абидоста кездесті, онда пелопоннесликтер өздерінің негізгі теңіз базасын құрған еді. Шайқас тең күйде болды және ұзаққа созылды, бірақ Алкивиад 18 триремамен Геллеспонтқа келгенде теңгерім афиналықтарға қарай бұрылды. Персиялық сатрап Фарнабаз, пелопоннеслик флотты демеуші Тиссаферннің орнына келді және кемелерін жағаға тастаған кемелер мен теңізшілерді қорғау үшін құрлықтағы әскерін жағаға жеткізді. Пелопоннеслик флотты толық жоюдан тек парсылық құрлық әскерінің көмегі мен түннің келуі сақтады. Шайқастан кейін Тиссаферн Геллеспонтқа келді, ал Алкивиад онымен кездесу үшін Сестостан флотты қалдырды. Алкивиад сатраптың алдындағы беделін дұрыс бағаламағаны анық болды, сондықтан ол келген бойда тұтқындалды. Алайда, ол парсыларға ешқандай ықпалы жоқ екені анық болды. Енді оның билігі оның уәделеріне емес, оның іс-қимылдарына байланысты болады. Бірнеше айлық үзілістен кейін, пелопоннесликтер жаңа кемелер салды, ал афиналықтар қалаларды қоршады және бүкіл Эгей теңізінде ақша жинады. Келесі ірі теңіз шайқасы 410 ж.б. көктемінде Кизикте өтті. Алкивиад кішкентай флотын пелопоннеслик флотының қайта құрылуынан қорғау үшін Сестостан Кардияға қашуға мәжбүр болды, бірақ афиналық флот қайта біріккеннен кейін, оның командирлері оны Кизикке алып барды, онда афиналықтар Фарнабаз бен Миндарус, пелопоннеслик флоттың командирі, келесі әрекеттерін бірге жоспарлап отырғанын білді. Дауыл мен қараңғылықтың көмегімен біріккен афиналық күштер пелопоннесликтердің байқамауына жетті. Жан Хацфельд Диодордың еңбектерінде көптеген қызықты және ерекше егжей-тегжейлер бар екенін айтады. Спарталық флот қашқанда шығынға ұшырады және афиналықтардың тызғын қууымен жағаға жетті. Алкивиадтың әскерлері афиналықтардың соңынан еріп, спарталық кемелерді теңізге қайтаруға тырысты. Пелопоннесликтер кемелерін сүйретіп алып кетуден сақтану үшін күресті, ал Фарнабаздың әскері оларға көмекке келді. Трасибул Алкивиадқа уақытша қысымды азайту үшін өз күшін жерге түсірді, ал содан кейін Тераменге жақын жердегі афиналық құрлық әскерлерімен қосылып, жағадағы теңізшілер мен морпештерді күшейтуге бұйрық берді. Спарталықтар мен парсылар бірнеше бағыттан келген күштердің келуінен қысылып, жеңіліп, ығыстырылды, ал афиналықтар жойылмаған барлық спарталық кемелерді басып алды. Миндарус вице-адмиралы Гиппократтың Спартаға жіберген хаты ұсталып, Афинаға жеткізілді. Хатта былай делінген: «Кемелер жоғалды. Миндарус қайтыс болды. Адамдар аштықтан өліп жатыр. Не істеуімізді білмейміз».

thumb|upright=1.35|The Athenian strategy at Cyzicus. Left: Alcibiades's decoy force (blue) lures the Spartan fleet (black) out to sea. Right: Thrasybulus and Theramenes bring their squadrons in behind the Spartans to cut off their retreat towards Cyzicus, while Alcibiades turns to face the pursuing force. Alcibiades was recalled by the "intermediate regime" of The Five Thousand, the government which succeeded the Four Hundred in 411, but it is most likely that he waited until 407 BC to actually return to the city. Plutarch tells us that, although his recall had already been passed on motion of Critias, a political ally of his, Alcibiades was resolved to come back with glory. While this was certainly his goal, it was again a means to an end, that end being to avoid prosecution upon his return to Athens. The next significant part he would play in the war would occur at the Battle of Abydos. Alcibiades had remained behind at Samos with a small force while Thrasybulus and Thrasyllus led the greater part of the fleet to the Hellespont. During this period, Alcibiades succeeded in raising money from Caria and the neighboring area, with which he was able to pay the rowers and gain their favor. After the Athenian victory at Cynossema, both fleets summoned all their ships from around the Aegean to join them for what might be a decisive next engagement. While Alcibiades was still en route, the Athenians fought off the arrival of the Rhodian admiral Dorieus who appeared with 14 ships and was forced into Rhoeteium. The Spartans sailed to assist him and the two fleets clashed at Abydos, where the Peloponnesians had set up their main naval base. The battle was evenly matched, and raged for a long time, but the balance tipped towards the Athenians when Alcibiades sailed into the Hellespont with eighteen triremes. The Persian satrap Pharnabazus, who had replaced Tissaphernes as the sponsor of the Peloponnesian fleet, moved his land army to the shore to defend the ships and sailors who had beached their ships. Only the support of the Persian land army and the coming of night saved the Peloponnesian fleet from complete destruction. Shortly after the battle, Tissaphernes had arrived in the Hellespont and Alcibiades left the fleet at Sestos to meet him, bringing gifts and hoping once again to try to win over the Persian governor. Evidently Alcibiades had gravely misjudged his standing with the satrap, and he was arrested on arrival. It was now obvious, however, that he had no influence with the Persians; from now on his authority would depend on what he actually could accomplish rather than on what he promised to do. After an interlude of several months in which the Peloponnesians constructed new ships and the Athenians besieged cities and raised money throughout the Aegean, the next major sea battle took place the spring of 410 BC at Cyzicus. Alcibiades had been forced to flee from Sestos to Cardia to protect his small fleet from the rebuilt Peloponnesian navy, but as soon as the Athenian fleet was reunited there its commanders led it to Cyzicus, where the Athenians had intelligence indicating that Pharnabazus and Mindarus, the Peloponnesian fleet commander, were together plotting their next move. Concealed by storm and darkness, the combined Athenian force reached the vicinity without being spotted by the Peloponnesians. Jean Hatzfeld remarks that Diodorus's accounts contain many interesting and unique details. The Spartan fleet suffered losses in the flight and reached the shore with the Athenians in close pursuit. Alcibiades' troops, leading the Athenian pursuit, landed and attempted to pull the Spartan ships back out to sea. The Peloponnesians fought to prevent their ships from being towed away, and Pharnabazus's troops came up to support them. Thrasybulus landed his own force to temporarily relieve pressure on Alcibiades, and meanwhile ordered Theramenes to join up with Athenian land forces nearby and bring them to reinforce the sailors and marines on the beach. The Spartans and Persians, overwhelmed by the arrival of multiple forces from several directions, were defeated and driven off, and the Athenians captured all the Spartan ships which were not destroyed. A letter dispatched to Sparta by Hippocrates, vice admiral under Mindarus, was intercepted and taken to Athens; it ran as follows: "The ships are lost. Mindarus is dead. The men are starving. We know not what to do".

Тағы да әскери табыстар

Сатылдақ арқылы түсірілген Фракия Херсонесінің (қазіргі Галлиполи түбегі) және оның айналасындағы аймақтардың суреті. Алкивиад б.з.д. 408 жылы Херсонеске барып, Пропонттың солтүстік жағалауындағы Селимбрия қаласына шабуыл жасады. Жеңіске жеткен соң Алкивиад пен Трасибул б.з.д. 409 жылы шамамен 190 кемемен Халкедонды қоршауға кірісті. Алайда, шешуші жеңіске қол жеткізе алмағандықтан немесе қаланы бағынуға мәжбүрлей алмағандықтан, Алкивиад қала қақпасының сыртында шағын тактикалық шайқаста жеңіске жетті, ал Терамен Халкедондықтармен келісім жасады. Эпиграфикалық деректерге сәйкес, Селимбриялықтар келісім Афинада бекітілгенге дейін кепілдерді ұстап берді. Осыдан кейін Алкивиад Терамен мен Трасиллмен бірге Византияны қоршауға қосылды. Қала тұрғындарының бір бөлігі, көңілі құлап, аштан қиналып, Селимбриялықтарға жасалған сияқты шарттармен қаланы Алкивиадқа тапсыруға шешім қабылдады. Белгіленген түні қорғаушылар өз бекеттерінен кетуге, ал афиналықтар қаладағы Пелопоннес гарнизонына және олардың кемелеріне шабуыл жасауға кірісті. Пелопоннезиялықтарға адал қалған қала тұрғындары соншалықты қатыгездікпен шайқасты, Алкивиад шайқас ортасында олардың қауіпсіздігіне кепілдік беретін мәлімдеме жасады, бұл қалған тұрғындарды Пелопоннес гарнизонына қарсы шығуға итермеледі, ол жартылай дерлік жойылды.

Афинаға оралу

Алсибиад Афинаға жеңіспен оралды; 1910 жылдардағы тарих оқулығынан алынған сурет. Осы табыстардан кейін Алсибиад б.з.д. 407 жылдың көктемінде Афинаға оралуға бел буды. Жақындағы жеңістеріне қарамастан, Алсибиад оралуында ерекше сақтық танытты, үкіметтегі өзгерістерді, оған тағылған айыптардың әлі де күшінде болуын және Афинаға келтірген зор зиянын еске алды. Сондықтан Алсибиад тікелей үйіне бармай, алдымен Самос аралына барып, 20 кеме алып, олармен Керамикалық шығанаққа жетіп, 100 талант жинады. Содан кейін ол Гитхеонға сапар шегіп, ондағы спарталықтардың дайындықтары және өз оралуына Афина халқының қатысы туралы ақпарат алды. Оның сұрауына жауап ретінде қала тұрғындары оған жылы лебіз көрсетіп, жақын достары оралуға шақырды. Осылайша ол Пирей портына келді, онда оны көруге жиналған көпшілік күтіп тұрды. Ол жағаға жеткенше қорқынышпен толды, бірақ туыстары мен таныстары оны құрлыққа көшуге шақырды. Жағаға шыққан соң, ол қаһарманға лайық қарсы алуға ие болды. Дегенмен, кейбір адамдар оның Плиньтерия (Афинаның ескі мүсіні тазаланатын мереке) тойланатын күні Афинаға оралғанын жаман белгі деп қарады. Бұл жылдың ең сәуіксіз күні деп есептелді, онда маңызды іс бастауға болмайды. Оның жаулары мұны есінде сақтап, болашақта пайдалануға ниеттенді. Оған қарсы барлық қылмыстық істер тоқтатылып, дінге қарсылық жасады деген айыптар ресми түрде алынып тасталды. Алсибиад өзінің дінге берілгендігін көрсетіп, афиналықтардың рухын көтеріп, спарталықтар Децелияны басып алғаннан бері алғаш рет Елеусиске (Елеусин мистерлерін тойлау үшін) құрлықпен салтанатты шеруге жетекшілік етті. Бұрын теңіз жолымен жүріп өткен шеруге биыл әскер бөлімі қосылып, салтты сақтап қалды. Оның мүлкі қайтарылып берілді және экклесия оны құрлық және теңіздің жоғарғы қолбасшысы (стратегос автократор) етіп сайлады.

thumb|upright=1.4|Alcibiades returns in triumph to Athens; illustration from a 1910s history textbook. It was in the aftermath of these successes that Alcibiades resolved to finally return to Athens in the spring of 407 BC. Even in the wake of his recent victories, Alcibiades was exceedingly careful in his return, mindful of the changes in government, the charges still technically hanging over him, and the great injury he had done to Athens. Thus Alcibiades, rather than going straight home, first went to Samos to pick up 20 ships and proceeded with them to the Ceramic Gulf where he collected 100 talents. He finally sailed to Gytheion to make inquiries, partly about the reported preparations of the Spartans there, and partly about the feelings in Athens regarding his return. His inquiries assured him that the city was kindly disposed towards him and that his closest friends urged him to return. Therefore, he finally sailed into Piraeus where the crowd had gathered, desiring to see the famous Alcibiades. He entered the harbor full of fear until he saw his cousin and others of his friends and acquaintances, who invited him to land. Upon arriving on shore he was greeted with a hero's welcome. Nevertheless, some saw an evil omen in the fact that he had returned to Athens on the very day when the ceremony of the Plynteria (the feast where the old statue of Athena would get cleansed) was being celebrated. This was regarded as the unluckiest day of the year to undertake anything of importance. His enemies took note of this and kept it in mind for a future occasion. All the criminal proceedings against him were canceled and the charges of blasphemy were officially withdrawn. Alcibiades was able to assert his piety and to raise Athenian morale by leading the solemn procession to Eleusis (for the celebration of the Eleusinian Mysteries) by land for the first time since the Spartans had occupied Decelea. The procession had been replaced by a sea voyage, but this year Alcibiades used a detachment of soldiers to escort the traditional procession. His property was restored and the ecclesia elected him supreme commander of land and sea (strategos autokrator).

Нотиумда жеңіліс

406 жылы Алкивиад 1500 гоплит пен жүз кемемен Афинадан жолға шықты. Ол Андросты басып алуға сәтсіздікке ұшырады, содан кейін Самосқа бет алды. Кейіннен ол Ефестегі жауларына жақын орналасқан Нотийге көшіп барды. Осы уақыт аралығында Тиссафренстің орнын Кіші Кир (Персияның Дарий II-нің ұлы) басты, ол Пелопоннес тұрғындарына қаржылай көмек көрсетуге шешім қабылдады. Бұл жаңа қаржы афиналық дезертирлерді спарталық флотқа тартып бастады. Сонымен қатар, спарталықтар Миндарусты өте қабілетті адмирал Лисандрмен алмастырды. Бұл факторлар афиналықтардың есебінен Пелопоннес флотының жылдам өсуіне әкеп соқты. Қаржы іздеп, тағы бір шешуші шайқасты өткізуге мұқтаж болған Алкивиад Нотийден шығып, Фокеяны қоршауға алған Трасибулға көмекке жүзіп кетті. Алкивиад спарталық флоттың жақын жерде екенін білгендіктен, жеке кеме бастығы Антиохтың басқаруына сегіздің шамасында кемені қалдырып, оларға шабуылдамауды қатаң бұйырды. Антиох бұл бұйрыққа бағынбай, Кизикуста қолданылған тактиканы қайталап, Лисандрды шайқасқа тартуға тырысты. Алайда, Нотийдегі жағдай Кизикустағыдан түбегейлі өзгеше болды: афиналықтар кенеттен шабуыл жасау мүмкіндігіне ие болған жоқ, ал Лисандр дезертирлерден олардың флоты туралы толыққанды ақпарат алған еді. Антиохтың кемесі батып, ол спарталықтардың кенеттен шабуылынан қаза тапты; алдау күшінің қалған кемелері Нотийге қарай асығысқан түрде қайта шегінді, онда негізгі афиналық күштер бүкіл спарталық флоттың кенеттен келуіне дайын емес еді. Соңынан басталған шайқаста Лисандр толық жеңіске жетті. Алкивиад тез оралып, Нотийдегі жеңілісті жою үшін тағы бір жеңіске қол жеткізуге тырысты, бірақ Лисандрды флотына тағы да шабуыл жасауға мәжбүр ете алмады. Жеңіліске кінәлі ретінде Алкивиад жауапкершілікке тартылды, ал оның жаулары оған шабуыл жасап, оны қолбасшылықтан алып тастады. Дегенмен, кейбір қазіргі ғалымдар Алкивиадты Антиохтың қатесі үшін әділетсіз айыптады деп санайды. Диодор Алкивиадтың Нотийдегі қателігінен басқа, оның жаулары тарапынан оған қарсы қойылған жалған айыптамаларға байланысты босатылғанын хабарлайды. Тарихшы Антони Андревстің сөзіне сүйенсек, өткен жаздағы жетістіктерінен туындаған үлкен үміттер оның құлдырауына шешуші фактор болды.

In 406 BC Alcibiades set out from Athens with 1,500 hoplites and a hundred ships. He failed to take Andros and then he went on to Samos. Later he moved to Notium, closer to the enemy at Ephesus. Meanwhile, Tissaphernes had been replaced by Cyrus the Younger (son of Darius II of Persia) who decided to financially support the Peloponnesians. This new revenue started to attract Athenian deserters to the Spartan navy. Additionally the Spartans had replaced Mindarus with Lysander, a very capable admiral. These factors caused the rapid growth of the Peloponnesian fleet at the expense of the Athenian. In search of funds and needing to force another decisive battle, Alcibiades left Notium and sailed to help Thrasybulus in the siege of Phocaea. Alcibiades was aware the Spartan fleet was nearby, so he left nearly eighty ships to watch them under the command of his personal helmsman Antiochus, who was given express orders not to attack. Antiochus disobeyed this single order and endeavored to draw Lysander into a fight by imitating the tactics used at Cyzicus. The situation at Notium, however, was radically different from that at Cyzicus; the Athenians possessed no element of surprise, and Lysander had been well informed about their fleet by deserters. Antiochus's ship was sunk, and he was killed by a sudden Spartan attack; the remaining ships of the decoy force were then chased headlong back toward Notium, where the main Athenian force was caught unprepared by the sudden arrival of the whole Spartan fleet. In the ensuing fighting, Lysander gained an entire victory. Alcibiades soon returned and desperately tried to undo the defeat at Notium by scoring another victory, but Lysander could not be compelled to attack the fleet again. Responsibility for the defeat ultimately fell on Alcibiades, and his enemies used the opportunity to attack him and have him removed from command, although some modern scholars believe that Alcibiades was unfairly blamed for Antiochus's mistake. Diodorus reports that, in addition to his mistake at Notium, Alcibiades was discharged on account of false accusations brought against him by his enemies. According to historian Antony Andrewes, the extravagant hopes that his successes of the previous summer had created were a decisive element in his downfall.

Өлім

Алсибиад өзінің өмірін Фригиядағы Ахеменид империясының сатрапиясы, Фарнабаз II билеген Хелеспонтта аяқтады. Бір жағдайды қоспағанда, Алькивиадтың соғыстағы рөлі оның басшылығымен аяқталды. Эгоспотами шайқасынан бұрын, Алькибиад афинялықтардың тактикалық тұрғыдан тиімсіз жерде орналасқанын мойындады және оларға артықшылықты бағдарлама мен қаласы бар Сестусқа көшуге кеңес берді. Алайда Диодор бұл кеңес туралы еске салмайды, керісінше Алькибиад генералдарға қолбасшылық үлесі үшін тракиялық көмек ұсынғанын айтады. Қалай болғанда да, афинялық генералдар "жеңіліске ұшыраған жағдайда кінәні өздеріне, ал жеңіске жеткен жағдайда барлығын Алькивиадқа жатқызатынын" ескеріп, одан лагерьге жақындамауын өтінді. Бірнеше күннен кейін Лисандр флотын жойды. 404 ж.б.д., Ахеменид империясының Фригия провинциясында сүргінге айдалған Алькибиад, Спартаның ықпалымен Фарнабаз II-нің бұйрығымен парсы сарбаздарының қолынан қаза тапты. Алькибиадтың өлімі. Филипп Шери, 1791 жыл. Музей де Бэк-Артс, Ла-Рошель. Эгоспотами шайқасынан кейін Алькибиад Геллеспонтты кесіп өтіп, Фригиядағы Хелеспонтқа паналады, мақсаты – Спартаға қарсы Ахеменид патшасы Артаксеркстің көмегін алу болатын. Алькибиад елдегі қайта жағдайлардың нәтижесінде Ахеменид империясына паналаған грек аристократтарының бірі болды, басқаларының ішінде – Фемистокл, Гиппий, Демарат және Гонгил. Көптеген мәліметтері тәуелсіз түрде расталмаса да, Плутархтың айтуынша, Лисандр Фарнабазға елші жіберді, ол өз бауырына Фригияға, Алькибиадтың сүйіктісі Тимандрамен бірге тұратын жерге жіберді. 404 ж.б.д., парсы сарайына аттанбас бұрын, оның үйі қоршалып, өртке ұшырады. Қашып құтылу мүмкіндігінің жоқтығын сезіп, ол пышақ ұстаған өлтірушілеріне қарсы шабуылдап, жебелердің жаудырмасынан қаза тапты. Аристотельдің сөзіне сүйенсек, Алькибиадтың қазасы Фригиядағы Елаф тауында болған.

thumb|left|upright=1.35|Alcibiades finished his days in Hellespontine Phrygia, an Achaemenid Empire satrapy ruled by Satrap Pharnabazus II. With one exception, Alcibiades's role in the war ended with his command. Prior to the Battle of Aegospotami, in the last attested fact of his career, Alcibiades recognized that the Athenians were anchored in a tactically disadvantageous spot and advised them to move to Sestus where they could benefit from a harbor and a city. Diodorus, however, does not mention this advice, arguing instead that Alcibiades offered the generals Thracian aid in exchange for a share in the command. In any case, the generals of the Athenians, "considering that in case of defeat the blame would attach to them and that in case of success all men would attribute it to Alcibiades", asked him to leave and not come near the camp ever again. Days later the fleet would be annihilated by Lysander. thumb|upright=1.35|In 404 BC, Alcibiades, exiled in the Achaemenid Empire province of Hellespontine Phrygia, was assassinated by Persian soldiers, who may have been following the orders of Satrap Pharnabazus II, at the instigation of Sparta. La mort d'Alcibiade. Philippe Chéry, 1791. Musée des Beaux Arts, La Rochelle. After the Battle of Aegospotami, Alcibiades crossed the Hellespont and took refuge in Hellespontine Phrygia, with the object of securing the aid of the Achaemenid King Artaxerxes against Sparta. Alcibiades was one of several Greek aristocrats who took refuge in the Achaemenid Empire following reversals at home, other famous ones being Themistocles, Hippias, Demaratos and Gongylos. Though many of his details cannot be independently corroborated, Plutarch's version is that Lysander sent an envoy to Pharnabazus who then dispatched his brother to Phrygia where Alcibiades was living with his mistress, Timandra. In 404 BC, as he was about to set out for the Persian court, his residence was surrounded and set on fire. Seeing no chance of escape he rushed out on his assassins, dagger in hand, and was killed by a shower of arrows. According to Aristotle, the site of Alcibiades's death was Elaphus, a mountain in Phrygia.

Саяси мансап

Гиппаретаның, Алкивиадтың қызының ескерткіші (Афинадағы Керамейкос зираты). Алкивиад ежелгі Грекияда қарама-қарсы пікір тудырған тұлға болды. Фукидидтің айтуынша, "өте жоғары мақсатты" Алкивиад Сицилияға жорық ұсынған, себебі ол "жетістіктері арқылы байлық пен атақ-даңққа ие болғысы" келген. Фукидид Алкивиадты Афинаның құлауына жауапты деп санамайды, өйткені "оның мінезі баршаға ренжітіп, афиналықтарды басқаруды өзгелерге тапсырып, осылайша қаланы қиратты". Плутарх оны "адамдарға ең бейжай және ең адалсыз" деп сипаттайды. Ал Диодор оның "рухани жағынан керемет және зор мақсаттарға ұмтылған" екенін айтады. Браун университетінің профессоры Шэрон Пресс Ксенофонның Алкивиадтың мемлекетке қызметін, оның келтірген зиянын емес, баса көрсеткенін атап көрсетеді. Демосфен Алкивиадтың жетістіктерін қорғап, оның демократия үшін күрескенін, патриотизмін ақшалай сыйлықтармен немесе сөздермен емес, жеке қызметімен көрсеткенін айтады. Демосфен және басқа да шешендер үшін Алкивиад Афина демократиясының гүлденген кезіндегі ұлы адамның символы болды және риторикалық бейнеге айналды. Исократтың Алкивиад кіші сөйлеген сөзінде, мемлекет қайраткері оларға көрсеткен қызметі үшін афиналықтардың алғысына лайық екені айтылады. Лисий болса, бір сөзінде афиналықтар Алкивиадты оның өмірінің жалпы сипатына байланысты жау деп қарауы керек екенін, өйткені "ол достарының ашық көмегіне зиянмен жауап береді" деді. Аристотель "Афиналықтардың Конституциясында" Алкивиадты ең жақсы афиналық саясаткерлер тізіміне қоспаса да, "Posterior Analytics" еңбегінде Алкивиад сияқты мақтанғақ адамның қасиеттерін – "өмірдің ауытқуларына төзімділік және ар-ұятының жоқтығы" деп сипаттайды. Алкивиад замандастарының арасында саяси тәртіптің қауіпсіздігіне қатысты үрей тудырды. Сондықтан Андокид оның "өз мемлекет заңдарына бағынуын күткені орнына, сіздер оның өмір салтына бағынуын қалайтынын" айтты. Афиналық мемлекет қайраткерін бейнелеуде Корнелий Непостың "Алкивиадтың сәні мен әсемдігі барлық афиналықтардан асып түсетіні" деген сөзі маңызды орын алады. Алкивиад туралы пікірлер әлі күнге дейін ғалымдарды екіге бөледі. Британдық Колумбия университетінің классикалық әдебиет кафедрасының бұрынғы меңгерушісі Малкольм Ф. Макгрегор Алкивиадты жай ғана мүмкіндік іздеуші емес, ақылды құмар ойыншы деп санайды. Грек филологы Евангелос Фотиадис Алкивиадты "бірінші класс дипломат" және "үлкен шеберлікке ие" адам деп атайды. Дегенмен, оның рухани күші керемет ақылымен теңдестірілмеген және ол демагогияға бейім халықты басқарудың қиын сәтін бастан өткерді. Уолтер Эллис оның әрекеттерінің қорқынышты болғанын, бірақ олардың әсемдікпен орындалғанын айтады. Дэвид Гриббл болса, Алкивиадтың қаласына қарсы әрекеттері дұрыс түсінілмегенін және "Алкивиадтың қаламен арадағы шиеленіс таза жеке және азаматтық құндылықтар арасындағы қайшылықтан туындады" деп санайды. Британдық тарихшы Рассел Мейгс афиналық мемлекет қайраткерінің керемет шармы мен қабілетіне қарамастан, мүлдем адал емес екенін мәлімдейді. Мейгстің сөзіне сүйенсек, оның әрекеттері өзімшіл ниеттермен басқарылған және Клеонмен және оның ізбасарларымен арадағы қақтығыс Афинаны әлсіреткен. Сол ғалым "оның тынышсыз және тәртіпсіз амбициясы Сократқа тағылған айыпты күшейтті" деген фактіні де атап көрсетеді. Психолог Анна С. Салтер Алкивиадтың "психопатияның барлық классикалық белгілерін" көрсеткенін айтады. Герви Клекли өзінің "Ақиқаттың бет-әлпеті" атты кітабының 5-тарауының соңында осыған ұқсас бағалау береді.

thumb|upright=1.35|Epitaph for Hipparete, daughter of Alcibiades (Kerameikos Cemetery, Athens). In ancient Greece, Alcibiades was a polarizing figure. According to Thucydides, Alcibiades, being "exceedingly ambitious", proposed the expedition in Sicily in order "to gain in wealth and reputation by means of his successes". Alcibiades is not held responsible by Thucydides for the destruction of Athens, since "his habits gave offence to every one, and caused the Athenians to commit affairs to other hands, and thus before long to ruin the city". Plutarch regards him as "the least scrupulous and most entirely careless of human beings". On the other hand, Diodorus argues that he was "in spirit brilliant and intent upon great enterprises". Sharon Press of Brown University points out that Xenophon emphasizes Alcibiades's service to the state, rather than the harm he was charged with causing it. Demosthenes defends Alcibiades's achievements, saying that he had taken arms in the cause of democracy, displaying his patriotism, not by gifts of money or by speeches, but by personal service. For Demosthenes and other orators, Alcibiades epitomized the figure of the great man during the glorious days of the Athenian democracy and became a rhetorical symbol. One of Isocrates' speeches, delivered by Alcibiades the Younger, argues that the statesman deserved the Athenians' gratitude for the service he had given them. Lysias, on the other hand, argued in one of his orations that the Athenians should regard Alcibiades as an enemy because of the general tenor of his life, as "he repays with injury the open assistance of any of his friends". In the Constitution of the Athenians, Aristotle does not include Alcibiades in the list of the best Athenian politicians, but in Posterior Analytics he argues that traits of a proud man like Alcibiades are "equanimity amid the vicissitudes of life and impatience of dishonor". Alcibiades excited in his contemporaries a fear for the safety of the political order. Therefore, Andocides said of him that "instead of holding that he ought himself to conform with the laws of the state, he expects you to conform with his own way of life". Central to the depiction of the Athenian statesman is Cornelius Nepos' famous phrase that Alcibiades "surpassed all the Athenians in grandeur and magnificence of living". Even today, Alcibiades divides scholars. For Malcolm F. McGregor, former head of the Department of Classics in the University of British Columbia, Alcibiades was rather a shrewd gambler than a mere opportunist. Evangelos P. Fotiadis, a prominent Greek philologist, asserts that Alcibiades was "a first class diplomat" and had "huge skills". Nevertheless, his spiritual powers were not counterbalanced with his magnificent mind and he had the hard luck to lead a people susceptible to demagoguery. Walter Ellis believes that his actions were outrageous, but they were performed with panache. For his part, David Gribble argues that Alcibiades's actions against his city were misunderstood and believes that "the tension which led to Alcibiades's split with the city was between purely personal and civic values". Russell Meiggs, a British ancient historian, asserts that the Athenian statesman was absolutely unscrupulous despite his great charm and brilliant abilities. According to Meiggs his actions were dictated by selfish motives and his feud with Cleon and his successors undermined Athens. The same scholar underscores the fact that "his example of restless and undisciplined ambition strengthened the charge brought against Socrates". Writing from a different perspective, psychologist Anna C. Salter cites Alcibiades as exhibiting "all the classic features of psychopathy." A similar assessment is made by Hervey Cleckley at the end of chapter 5 in his The Mask of Sanity.

Әскери жетістіктер

Түкидид өзінің сын пікірлеріне қарамастан, қысқаша тоқталып, "жария түрде оның соғыс жүргізуі қалағандай жақсы болды" деп мойындайды. Папарригопулоспен келісе отырып, Платиас және Колиопулос сицилиялық экспедицияның "жарамсыз көзқарас пен дұшпанды түсінбеушілікпен" туындаған, ең ірі стратегиялық қателік болғанын атап көрсетеді. Плутарх "афинялықтар Перикл тірі кезінде де Сицилияға құштарлықпен қараған" деп жазды. Влахос Алькибиадтың бүкіл Батысты жаулап алуға бағытталған кең жоспары болғанын айтады. Ол Карфаген мен Ливияны басып алуды, содан кейін Италияға шабуыл жасауды және оларды жеңгеннен кейін Италия мен Пелопоннесті иеленуді көздеген. Бірақ, экклесияның алғашқы шешімінде ақылға қонымды әскери күштер қарастырылған, бірақ кейін Никийдің талаптарына байланысты олардың саны ақылға сыймас деңгейде үлкен және қымбатқа айналды. Кейгеннің пікірінше, Алькивиад қабілетті қолбасшы болғанымен, ол әскери гений емес еді, ал оның сенімділігі мен амбициялары оның шеберлігінен асып кеткен. Осылайша, ол маңызды қателіктер мен ауыр қате есептер жасауға қабілетті болды. Кейген Нотиумда Алькивиадтың флотты тәжірибесіз офицерге тапсыруымен үлкен қателік жасағанын, ал Цизикустағы керемет жеңістің көп бөлігі Трасибулға тиесілі екенін айтады. Пресс "Алкивиадты Геллеспонттағы өнер көрсетуіне қарай жақсы генерал деп санауға болады, бірақ Сицилиядағы өнер көрсетуіне қарай оны жақсы генерал деп санамайды" дейді, бірақ "Алкивиадтың генерал ретіндегі күшті жақтары оның кемшіліктерін басып өтеді". Аристофанның байқағандай, тілінің нашарлығына қарамастан, оның сөйлеуі көндіріп, әсем әсер қалдырды. Евполис оның "сөз сатушылардың патшасы, бірақ сөйлеуде ең нашар" екенін айтады. Хабинек бойынша, риторика саласында халық Алькивиадтың мейірімділігіне өз мейірімділіктерімен жауап берді. Сондықтан, ритор "қаланың өзімен сөйлесіп, өзін жақсы көретін" институты болды.

Despite his critical comments, Thucydides admits in a short digression that "publicly his conduct of the war was as good as could be desired". In agreement with Paparrigopoulos, Platias and Koliopoulos underscore the fact that the Sicilian expedition was a strategic blunder of the first magnitude, resulting from a "frivolous attitude and an unbelievable underestimation of the enemy". Plutarch underscores that "on Sicily the Athenians had cast longing eyes even while Pericles was living". Vlachos asserts that Alcibiades had already conceived a broader plan: the conquest of the whole West. He intended to conquer Carthage and Libya, then to attack Italy and, after winning these, to seize Italy and Peloponnesus. The initial decision of the ecclesia provided however for a reasonable military force, which later became unreasonably large and costly because of Nicias's demands. Kagan believes that while Alcibiades was a commander of considerable ability, he was no military genius, and his confidence and ambitions went far beyond his skills. He thus was capable of important errors and serious miscalculations. Kagan argues that at Notium, Alcibiades committed a serious error in leaving the fleet in the hands of an inexperienced officer, and that most of the credit for the brilliant victory at Cyzicus must be assigned to Thrasybulus. Press argues that "though Alcibiades can be considered a good general on the basis of his performance in the Hellespont, he would not be considered so on the basis of his performance in Sicily", but "the strengths of Alcibiades's performance as a general outweigh his faults". Even the lisp he had, which was noticed by Aristophanes, made his talk persuasive and full of charm. Eupolis says that he was "prince of talkers, but in speaking most incapable"; According to Habinek, in the field of oratory, the people responded to Alcibiades's affection with affection of their own. Therefore, the orator was "the institution of the city talking to—and loving—itself".

Халықтық мәдениеттегі сілтемелер

thumb|солға|1.35 өлшемде|Агостино Венециано жасаған гравера, Ренессанс кезеңіндегі Алкивиадтың бейнесін көрсетеді

Алкивиад ежедегі комедиядан аман қалған жоқ, және Алкивиад пен Эвполис арасындағы қақтығыс Аристофан мен Клеон арасындағыдай эпикалық болғанын куәлік ететін әңгімелер бар. Сотта, Сократ бұрынғы студенттерінің, Алкивиадтың ішіндегі қылмыстары үшін кінәлі деп тануға жасалған әрекетті жоққа шығаруы керек. Сондықтан ол "Апология" еңбегінде: "Мен ешқашан ешкімді үйреткен емеспін", - деп жариялайды. Алкивиад өнерде, орта ғасырлық және Ренессанс туындыларында, сондай-ақ қазіргі әдебиеттің бірнеше маңызды шығармаларында жиі бейнеленген. Ол Шекспир мен Томас Миддлтонның "Афинаның Тимоны" трагикомедиялық пьесасының маңызды кейіпкері, пьесадағы барлық жолдардың 7% -ін айтады және пьесаның басында, ортасында және соңында бес сахнада пайда болады. Ол Анна Боуман Додд, Гертруда Атертон, Мэри Рено, Розмари Сатклиф, Дэниел Чаваррия, Стивен Прессфилд, Питер Грин және Илья Леонард Пфайффер сияқты авторлардың тарихи романдарының басты кейіпкері болды. Алкивиад "Assassin's Creed Odyssey" видео ойынының сюжетіне де қатысады, ол Alkibiades деген атпен танылады. Алкивиадтың әскери шеберлігі 1970 жылы "үздік фильм" номинациясында Оскар сыйлығын жеңіп алған "Пэттон" фильмінде көрсетілген. Фильмде одақтас генералдар 1943 жылы Сицилияға жасалатын шабуыл жоспарларын АҚШ генерал-лейтенанты Джордж С. Паттонның ұйымдастырған салтанатты кешінде талқылайды.

Екіншілік көздер

грек тілінде. Папарригопулос, Константинос (Павлос Каролидис) (1925), Грек ұлтының тарихы (Аб том). Элефтерудакис (грекше). грек тілінде. Влахос, Ангелос (1974). Фукидидтің көзқарасы. Эстия (грекше).